I Care A Lot

Netflix

Vroue doen dit beter. Hulle is emosioneel bedraad om empaties op te tree – en om te gee – deur die moedersinstink. Dink weer. ʼn Vroulike antiheld wat dié oortuiging wreed ondermyn, gaan van krag tot krag in I Care A Lot, ʼn gitswart komedieriller gekryf en geregisseer deur J. Blakeson. Mrla Grayson (Rosamund Pike) beskryf haarself as ʼn roofdier. Sy maak jag op die broosste segment van die bevolking, bejaardes. Haar sukses is geskoei op die empatie-refleks, waarmee sy almal, die owerhede inkluis, oortuig sy is ʼn dienende Marta wat oumense se behoedtes op die hart dra. Manlike antihelde wat goedgelowiges uitbuit was nog altyd volop in rolprente – Gordon Gekko (Michael Douglas) in Wall Street en sy blatante leuse: “Greed is good.” Sexy psigopate soos Catherine Tramell (Sharon Stone) in Basic Instinct het die weg gebaan vir vroulike booswigte om hul donker vlerke te sprei. Selfs Disney slaan munt uit die tendens met Malevicent (Angelina Jolie) en vanjaar Cruella met Emma Stone. Rosamund Pike is gebore vir ʼn rol soos Grayson. Sy het haar slag vir manipulasie getoon in Gone Girl as ‘n vrou wat haar ontroue man se lewe vernietig. Dit het haar ʼn Oscar-benoeming in die sak gebring. As Grayson verkneukel sy haar in elke toneel – sy laat niks en niemand in haar pad staan nie. Agter haar hartlike glimlag en gepoleerde professionaliteit skuil ʼn hartelose monster. Sy het ʼn winsgewende nis gevind en teiken bejaardes se neseiers, met behulp van haar netwerk van medewerkers. Blakeson se fliek wek deurgaans ongemak by die kyker, en soms proeslag jy teen jou sin oor Grayson se matelose arrogansie. Meer polities niekorrek kry jy selde, die inhoud is so aweregs dit neig na verregs. Grayson en haar lesbiese kollega en minnares konkel saam, en daar is ander korrupte vroue, ʼn dokter en ʼn polisievrou, en ʼn naïwe swart regter betrokke. As teenvoeter is daar die bebaarde dwerg Peter Dinklage (van Game of Thrones) as  ʼn soort Mini-Me van ʼn Russiese mafiabaas. Maar Marla skrik nie vir ander roofdiere nie, en uitoorlê al haar teenstanders. Vergesog, en frustrerend vir kykers wat hoop dat boontjie haar loontjie moet kry. Pike, immer vreesloos, is ʼn bittersoet plesier – ʼn superboosdoener wat jou nooi om haar te haat. Dis deel van die komiese spanning om te sien of sy wel haar Moses gaan teëkom. Schalk Schoombie                  

Pieces of a Woman

Netflix, 2020

Trauma, verlies en die dood is nou al so tekenend van die tye dat ʼn mens soms wonder of iets ons nog (kan) skok? Daagliks word daar afskeid geneem van groot geeste, geliefde ondernemings sluit finaal hul deure en honderde mense verloor hul werk. Die Hongaarse rolprent- en verhoogregisseur Kornél Mundruczó se meer as twee uur lange Pieces of a Woman is ʼn blik op die verlies van ʼn baba en die impak daarvan op ʼn verhouding. Die geboortetoneel is byna ʼn halfuur lank en een enkele skoot wat ʼn mens tegelykertyd duiselig en naar laat. Hier vermeng kloustrofobie, vrees, onsekerheid en skok só visueel eg dat ʼn mens eerder wil wegkyk. Nie juis die tipe stroomfliek wat ʼn mens deesdae in top10-lysies sal verwag nie! Die aktrise Vanessa Kirby as Martha Weiss het die vermoë om sonder dialoog en in sluimerende, ongemaklike stiltes ʼn karakter te skep wat pyn uitadem. Martha se verhouding met haar kêrel, Sean (Shia LaBeouf), is wankelrig, veral wanneer haar ma, Elizabeth (Ellen Burstyn), aanbied om vir hulle ʼn kar te koop. Sean is ʼn konstruksiewerker wat in Boston aan die bou is aan ʼn nuwe brug, maar op ʼn persoonlike vlak probeer om sober te bly. Soos die titel aandui, is die prent aan Martha gewy en haar soeke na sin. Mundruczó se vrou, Kata Wéber, het die draaiboek geskryf en dit geskoei op haar verhoogstuk wat oor haar en haar man se eie verlies handel. Soms wonder ʼn mens of die skeppers nie ʼn veiliger afstand van die materiaal en karakters kon gehandhaaf het nie? Die prent neig plek-plek na melodrama. En ondanks LaBeouf se vertolking voel dit later asof Sean se karakter deur net té veel gemeenplase gedefinieer word. Tog is die film besonder simbolies en benut beelde soos die brug en ʼn appel om newe-temas sonder dialoog te belig. Ook die tonele waar Martha alleen in winkels en op treine is, gee aan die kyker ʼn onthutsende ervaring van haar innerlike lyding. Mundruczó het nie sy fliek tot ‘n “Made for TV”-produk verlaag nie. Dit is eintlik ʼn prent wat op die wye doek beleef moet word: filmies meesterlik. Voeg daarby Howard Shore se elegiese klankbaan en dit is ʼn rou tydsdokument wat die donkerte vreesloos binnestap. Die krag lê in die dialoog en die verkenning van ʼn intieme verhouding – dit is immers aanvanklik vir die verhoog geskep – maar word dan verder verruim deur die emosiebelaaide skote en simboliek. ʼn Paar appelsaadjies in watte sê later meer as ʼn rusie of ontboeseming teenoor ʼn familielid. Pieces of a Woman is ʼn neerdrukkende dog ontsagwekkende kunsfliek met subtiel-eerlike vertolkings deur veral Burstyn en Kirby. Dit het verskeie pryse tydens die Venesiese fliekfees ingepalm en sal waarskynlik nóg akkolades inpalm. Wees braaf en kyk. Kobus Burger

The Skin of the wolf

Netflix 2018

Oorlewing is die tema van ons tyd. Hoe om deur een dag,  ʼn maand, ʼn jaar in die wildernis te kom. Sommige mense het ʼn talent vir oorlwing, soos Martinón (Mario Casas), ʼn wildjagter wat die pelse van wolwe ruil vir lewensmiddele. En vir vroue. Hy leef ʼn bar, primitiewe lewe ver van die naaste gehuggie; in vele opsigte is hy self ʼn wolf wat instinktief optree soos ʼn roofdier. As hy enigsins dink, is dit oor waar die volgende maaltyd vandaan kom. Die vroue en kinders wat sy bestaan probeer deel het, kon dit nie oorleef nie. Daarvan getuig die begraafplasie vol kruise agter sy hut. The Skin of the Wolf (Spaans: Bajo la piel de lobo,) met regie deur Samu Fuentes, speel af in ʼn onbepaalde tyd, waarskynlik rondom die Tweede Wêreldoorlog, maar dit kon net sowel die iddeleeue wees, want hier staan tyd stil te midde van gure weer en onvergewende omgewing Die harde lewe wat Martinón hoog in die bitter koue en klipperige hoogtes voer, is geïsoleer en ontdaan van enige moderne geriewe. Die wrede eenvoud van die verhaal herinner aan oorlewingsages soos The Wild, Jeremiah Johnson (met Robert Redford) en The Revenant, waar die mens in ʼn verbete stryd met die ongeaakbare natuur gewikkel is. Hy neem ʼn jong dorpsmeisie Adela (Irene Escobar) as sy vrou, en besef leleidelik dat haar oorlewingsdrang so sterk soos syne is. Meer durf jy nie verklap nie. Die fliek skok met die rou seksualiteit tussen man en vrou wat grens aan verkragting, asof die karakters hulle in die Steentydperk bevind eerder as in die 20ste eeu. Verfrissend anders in ʼn politiek korrekte tyd waar elke interaksie in die geslagstryd uitgepluis word. Tog spreek die onthutsende slot van feministiese bevryding uit die wolfstrikke van die ewige geslagstryd. Die akteurs se soms verbysterend ongemukte spel is net so kragtig en deurleef soos Leonardo Dicaprio se bekroonde portret van ‘n pelsjagter in The Revenant. The Skin of the Wolf is beslis nie vir sensitiewe kykers nie. Dit konfronteer die kyker met ʼn skokkend eerlike uitbeelding van basiese drifte wat jou laat vra: Wat skuld ʼn vrou haar man? Sterk aanbeveel. SS

The Prom

Netflix

Ryan Murphy, TV-wonderkind wat sy hand waag aan alles van gruwelfantasie (American Horror), ware misdaad (The Assassination of Gianni Versaci) tot Hollywood-melodrama (Feud, Hollywood) het veral ʼn soet tand vir musiekblyspele. Met die klem op “bly”. Glee, die hupse musiekreeks wat die talente van tieners vier, het oorgeneem waar Disney se High School Musical opgehou het. Murphy se verbeelding is bandeloos en flambojant en sy begrotings kwistig. Soms tuimel hy oorboord of sit die pot lelik mis (Ratchet). Sy swierige produksies is opgetof soos ʼn drag show op steroïdes. Oorversierde koeke, soeter as soet, en soms net verteerbaar in baie klein happies. The Prom, nog ʼn fabelagtige roomkoek uit sy oond, is gebaseer op Matthew Sklar se Broadway-muiekspel van 2018. Dit is Glee met groter sterre (Meryl Streep, Nicole Kidman, James Corden) en genoeg glans vir die hele uitspansel. Die produksiewaardes oordonder die nerfdun verhaaltjie wat in vele opsigte net nie oortuig nie. Twee lesbiese tieners op Edgewater, Indiana, word deur die kleingeestige skoolkomitee uitgesluit van die jaarlikse dansbal, presies die soort projek waarna die narsistiese Broadway-diva Dee Dee Allen (Streep) en haar teaterkollegas op soek is om hul vergeelde repuatsies op te kikker. Hulle span saam om die tieners hul bal te gee en sommer die dorpie se oogklappe af te ruk  – ʼn politiek-korrekte aanslag op ʼn verkrampte gemeenskappie. Daar is peuselpret vir die vasbyters. Streep bestorm haar nommertjies met haar gebruiklike weerbarstige energie – sommige resensente meen sy oorspeel skaamteloos. Sy is ten minste nie vervelig nie. James Corden as Barry Glickman is kort op haar hakke, ʼn windmeul van maniërismes – en jy begryp volkome waarom die skeppers van die politieke poppespel Spitting Image hom met ʼn rewolwer wil wegblaas – satiries gesproke. Nicole Kidman speel ʼn koordanser uit Chicago, en haar bydrae is gechoreografeer in tiperende Bob Fosse-styl, maar wee, dis ʼn murglose poging wat Fosse in sy graf laat tol. Een ligpunt is Andrew Rameles (The Book of Mormon) as die bekkige kroegman en oud-Julliard-student Trent Olivier wat glo hy is God se gawe aan teater. Alles loop af soos jy verwag, met slle teenstand wat weggeveeg word deur baldadige sang en dans en ʼn stroopsoet slot. Die jong popstemme is strelend en die musiek is generies-Broadway – vyf minute ná afloop van die eindkrediete draal daar nie ʼn enkele deuntjie deur jou kop nie. Barbra Streisand gaan geen grootste ballade hier uitsnuffel vir haar volgende album nie. Vergeleke die ewe uitspattige Kinky Boots, wat ook handel oor diskriminasie teen die LGBT-gemeenskap, verdwyn The Prom soos skitterpoeier in die niet. SS

   

The Trial of the Chicago 7

Netflix

Protesoptogte. Polisiegweld.  ʼn Verskeurde nasie. Die generasiegaping. Menseregte en demokrasie in die weegskaal. Swart lewens op die spel. Vryheid van spraak en ʼn onplooibare regstelsel. ʼn Omstrede hofsaak waar emosies oorkook en elkeen poltieke slagspreuke uitbasuin. Nee, dis nie Amerika 2020 nie. Die parade van opstokery, openbare konflik en oproerigheid het meer as ʼn halfeeu gelede tydens die Demokratiese Nasionale Konvensie van 1968 in Chicago afgespeel. The Trial of the Chicago 7 , ʼn gelade hofdrama teen die agtergrond van die oorlog in Viëtnam wat met gedramatiseerde terugflitse en ware nuus-insetsels belig word, weerklink as ʼn tydige sedeles vir die  nuwe millennium. In die hande van die meester-draaiboekskrywer en regisseur Aaron Sorkin – Steven Spielberg was aanvanklik betrokke – word die gebeure veel meer as ʼn praterige hofdrama. Dis ʼn elektriese, besielende uitbeelding van ʼn ontstuimige tyd wat die feilbaarhede van die Amerikaanse regstelsel aan die kaak gestel het. Die saak teen uiteenlopende belangegroepe is lukraak deur die staat onder een sambreelklag gegroepeer as ʼn sameswering. Drie puik Britse akteurs staan aan die spits van ʼn groot, sterbelaaide rolverdeling: Sacha Baron Cohen as die kloskop Abbie Hoffmann, stigterslid van die Youth International Party (Yippies); Eddie Redmayne  as Tom Hayden, ʼn leier en voormalige president van die Students for a Democratic Society (SDS); Mark Rylance as William Kunstler, die advokaat vir die verdediging van die omstrede sewe. Joeph Gordon-Levitt vertolk Richard Schultz, die kil berekende staatsaanklaer en Michael Keaton verskyn vlietend as Ramsey Clark, die Amerikaanse Prokureur-generaal tydens die betogings. Aan die roer van sake is die humorlose, aartskonserwatiewe regter Julius Hoffman, gespeel met morbiede outoriteit deur die veteraan Frank Langella – ʼn skurk in ʼn toga. Dis ʼn absolute plesier om die ensemblespel van soveel formidabele spelers te aanskou, gewapen met ʼn vlymskerp teks wat sprankel met woordspel en kwinkslae. Soos die allerbeste hofdramas (Judgment at Nurenberg 1961) word elke toespraak, getuienis, bekgeveg, wending en intrige agter die skerms gemelk vir maksimum impak. Dit groei algaande tot ʼn epiese stryd tussen ideologieë, verkramptheid, reg en geregtigheid, chaos en misleiding versus die waarheid. Sorkin (The Newsroom, The Social Network, The West Wing) is in sy element met sulke moreel verstrengelde materiaal en laai elke interaksie met hoogspanning-dialoog, aweregse humor en golf op golf emosie. The Trial of the Chicago 7 is ʼn fliek wat jou slinger van bakboord na stuurboord en jou uitdaag om te dink en voel en kant te kies. Onbetwisbaar een van die jaar se heel bestes. SS

   

Hillbilly Elegy

Netflix, 2020

“Ek, die Here, is lankmoedig en vol liefde; Ek vergewe ongeregtigheid en oortreding, maar Ek spreek niemand sonder meer vry nie. Ek reken kinders die sondes van vaders toe selfs tot in die derde en vierde geslag.” – Numeri 14:18. Dit is hierdie Bybelvers wat by ʼn mens opkom as jy die regisseur Ron Howard se onthutsende nuwe fliek Hillbilly Elegy in hierdie universeel-traumatiese Covid-jaar klaarkyk. Die Oscar-bekroonde Howard, bekend om prente soos Apollo 13 en A Beautiful Mind, het die Amerikaner J.D. Vance se gelyknamige memoir van 2016 na die silwerdoek geneem met Glenn Close en Amy Adams in die hoofrolle. Dit is dus ʼn byna outobiografiese uitbeelding van armoede in Amerika asook die trauma en verwoesting wat dwelmverslawing en geweld in ʼn gesin kan saai. In een van die blywendste tonele van die fliek blaai Howard terug in die verlede vanaf ʼn onlangse gesinsfoto en wys hoe die stryd om net bokant die broodlyn te bly, nie iets nuuts is nie. J.D. (vertolk deur Gabriel Basso) se heroïese verhaal oor hoe hy later ʼn Yale-regsgeleerde word en homself uit die toksiese familiebande loswikkel, het as beide memoir én nou ook as rolprent wyd kritiek ontlok. Talle kommentators het die storie verpolitiseer. Dermate dat beide Close en Adams al die fliek in die openbaar moes verdedig. As regisseur vervleg Howard verskillende hedes en verledes met mekaar. Herinneringe (en pyn) kruip tot in die nou en filmies ervaar die kyker hoe gebeure nie anders kan as om ʼn merk op vandag se menswees te laat nie. Close as J.D. se ouma, Mamaw, lewer ʼn groteske maar aandoenlike vertolking wat haar reeds bestem vir ʼn Oscar-benoeming. Adams as Bev staan nie vir ʼn oomblik ʼn tree terug nie. Die honger, haat en onbeheerstheid van ʼn erg getraumatiseerde dogtertjie skyn vanuit die volwasse Bev se oë. Daar word gereken dat ook Adams vir ʼn Oscar benoem sal word. Owen Asztalos is J.D. as seuntjie en lewer eweneens sulke rou, eerlike en hartroerende spel as anker en ewewig vir die vroue se vertolkings. Vanessa Taylor se draaiboek het ʼn naelkou-spanningslyn wat sorg dat die kyker nie kan wag vir die finale ontknoping nie. Aan die ander kant van die brutale geweld en soveel tonele wat ʼn mens net wil laat wegkyk, is hierdie ʼn heldereis wat veral in Suid-Afrika met sy stryd teen armoede en geweld teen vroue en kinders (ook tans die 16-dae-veldtog) gesien moet word. Hillbilly Elegy is nie ontsnappingsvermaak nie, maar darem ook nie ʼn langdradige lament nie. Die outobiografiese videobeelde tydens die endtitels uit Vance se werklike lewe onderstreep die sege van die sawwe seun wat amper in die openingstonele sterf. Al wil ons wegskram van die wrede werklikheid, durf ons nie wegkyk en glo dat diegene met wonde nie ʼn pleister of ‘ʼn woord van troos sal waardeer nie. KB

   

Run

Empire Entertainment

Agterdog, argwaan, wantroue en vertrouensbreuke is helaas kenmerkend van ons huidige samelewing in die breë. Op allerlei lewensvlakke en in ʼn wye verskeidenheid van die kommunikasie-, media- en sosiale netwerkplatforms slaan dit soos ʼn onkeerbare kwaad uit. Die teenwoordigheid asook die geestesvlak (of juis eerder die gebrek daaraan) van die betrokkenes, laat jou steier. Die dikwels frappante afwesigheid van etiese waardes tref jou tussen die oë. Run is ʼn eietydse meta-drama waarbinne onder meer alles wat hierbo genoem is, losgelaat word. ʼn Konfliksituasie speel hom tussen ʼn ma, Diane Sherman, en haar dogter, Chloe, af. Sarah Paulson, hoofsaaklik bekend vir haar spel in ‘n magdom TV-reekse, gee lewe aan eergenoemde, terwyl Kiera Allen haar rolpentdebuut in die meer uitdagende rol van Chloe maak. By haar vroeë geboorte het sy vier sterk afwykende gesondheidskondisies getoon: aritmie, asma, diabetes en gedeeltelike verlamming in die lae dele van haar liggaampie. Die regisseur van Run is Aneesh Shaganti, in Amerika werksaam, maar van Indiese afkoms. Hy wend ʼn wye spektrum van eietydse tegnologie aan om sy selfgeskrewe verhaal te vertel. ʼn Bron van die meerderheid visuele inligting wat hy verskaf, is op die skerms van skootrekenaars te sien. Dit maak van die toeskouer ʼn voyeur en die latere spannend-dramatiese opbouende stryd tussen ma en dogter word ʼn psigotiese kat-en-muis-speletjie wat ten slotte tog enkele verrassings bied. Chloe staan op die punt om universiteitstoelating te ontvang, maar die bevestiging daarvan bereik haar nie. Mettertyd begin sy haar ma van opsetlike sabotasie te verdink en die stryd word opnuut aangesê. Misterie, afgryse en riller wissel mekaar af, maar ontwyk ʼn meer sentrale fokus op ʼn  enkele genrerigting wat éérder deeglik ontgin moes word. Dit gebeur egter nie en die fliek se samehang word te dikwels deur tydelike sekwense wat deur rigtingloosheid gekenmerk word, ondermyn. Daar is hoogstens drie werklik oorspronklike en naelbytende spanningsoomblikke oor die duur van 90 minute. Dit is net té karig in die lig van die beloftes wat die publisiteitsmateriaal vooraf uitbasuin het. Oplettende kykers sal in die draaiboek gate kan ontdek soos dié in Switserse Emmentaler-kaas. Visueel is Run se konsep knap en is as sodanig ook uitgevoer. Sarah Paulsen se Diana styg, analities beskou, skaars bo ʼn vlak van weersinwekkendheid uit, terwyl haar slottoneel in die fliek waar sy self in ʼn hospitaalbed beland, visueel presies illustreer watter tipe mens sy is. Kierra Allen oortuig as Chloe – veral ook omdat sy self, in die werklike lewe, rolstoelgebonde is. In dramatiese en fisies uitdagende tonele besef jy dat talle lofuitinge in die internasionale pers oor haar spel en karakteruitbouing welverdiend was. Wat die fliek egter knou, is dat hooftemas onderontwikkeld bly en dat newetemas soms tot só ʼn vlak opgeblaas is dat die ideale beeld van balans helaas tussen twee stoele plat op die vloer geval het. Paul Boekkooi

   

If Anything Happens I Love You

Netflix, 2020

Woorde is oorbodig. Selfs krits (hierdie een inkluis). Om Nataniël se destydse woorde oor ʼn glanstydskrif effe te wysig: “Gaan kyk net die blêddie ding.” Moenie eens enige opsommings oor die verhaalgegewe van die bekroonde kortprent If Anything Happens I Love You lees nie. Hierdie 12 minute lange juweel is geskep, geskryf en geregisseer deur Will McCormack (een van agt storieskrywers wat vir Toy Story 4 verantwoordelik was) en Michael Govier met die aktrise Laura Dern as die vervaardiger. ʼn Kat is aanvanklik die katalisator wat die dieptes van rou en verlies verken. Die uiteindelike wending laat ʼn mens verbysterd, verras en gereed om na die boks snesies te gryp. Die hele verhaal word sonder enige dialoog met ʼn meesleurende klankbaan deur o.a. King Princess, MARKS en die Los Angeles-kinderkoor vertel. Die animasie is ʼn kombinasie van waterverf en sketse wat die animasieregisseur Youngran Nho en span op so ʼn innoverende manier kombineer dat ʼn mens oor en oor wil kyk. Die Chinese legkaartspeletjie Tangram was vermoedelik die inspirasie vir die skadu-figure in die agtergrond. Dit is asof die karakters alter egos het wat in poligoniese vorms manifesteer en na mekaar probeer uitreik. Meesterlik! Niks gebeur hier op een vlak nie. Hierdie multidimensionele storievertelling en animasie maak dat die prent ʼn mens woordeloos laat. Kleur word spaarsaam gebruik. Daar is skielik ʼn blou kol. En wanneer die ander kleure dan ook hul verskyning maak, is dit ʼn enkele stil toneel wat die kyker verbluf en geskok laat. Klank voltooi die prentjie. Dit is storievertelling soos ʼn mens bittermin visueel beleef. Tydens die Omaha-fliekfees is If Anything Happens I Love You reeds as Best Animated Short bekroon, maar daar is nou gissinge dat dit vir die 2021 Oscars geoormerk is. Met of sonder die pryse is hierdie ʼn prent wat oud en jonk tot diep nadenke sal stem. In ʼn jaar waarin die dood al met soveel mense van regoor die wêreld hande gevat het, is hierdie bepeinsing oor die rouproses en ongemaklike verwerking van verlies nie net tydig nie, maar noodsaaklik. Sonder om te preek, lewer dit sosiale en politieke kommentaar. En al is dit nie op ʼn ware verhaal geskoei nie, ruk die rou werklikheid ʼn mens aan die hart. Moenie langer weifel of uitstel nie. Bly weg van lokprente of enige beskrywings, want jy wil dit sonder enige vooropgestelde vertelling beleef. Gaan kyk net! KB

   

Toorbos                                  

Filmfinity

Dit is ruim 17 jaar gelede dat Dalene Matthee se vierde en laaste “bosboek” gepubliseer is. In ʼn onderhoud met Francois Smith sê sy dat sy daarvan bewus was dat Toorbos– waar die bosmense en houtkappers die bos finaal verlaat – die sluitstuk sou wees. Sy moes nog “die vierde poot aan die tafel sit.  ʼn Tafel het vier pote – ‘n vyfde sal ʼn simpel ding wees.” Sy het vertel van  die fairies wat hulle verskyning in die boek sou maak. Maar vir óns wat end-uit hoop dat ons 2020 sal oorleef, resoneer  ʼn enkele sin uit die roman kragtig: “Dit voel vir my die wêreld begin kantel om ons almal na verskillende kante toe af te gooi.” Dalene het destyds gesê dat dit ʼn sin is wat bloot uit die hart gekom het. In René van Rooyen as regisseur en draaiboekskrywer bly die essensiële geesteskrag en ryp vertellingsspektrum van Matthee in elke stukkie monoloog, dialoog, asook in detailryke beelde wat die kern daarvan ontsluit, resoneer. In die inleiende 20 minute of wat van die rolprent word hierdie opruimingsproses van ʼn lang, tradisieryke gemeenskap in visueel treffende beelde gesuggereer. In kort skote word daar gewoel en gewerskaf. Dit illustreer ʼn maatskaplike verskuiwing na ʼn nuwe era en bykans ʼn drang na die aflegging van dít wat eens ʼn idilliese, pastorale samelewing verteenwoordig het en waar mens en dier in volkome harmonie letterlik én figuurlik die aardse vrugte kon pluk. Maar binne dié verskuiwende omgewingsveranderinge bevind die sentrale vroulike karakter, Karoliena Kapp  (Elani Dekker), haar in ʼn tweesnydende dilemma. Die geleidelike aftakeling van die bos wat van kindsbeen die spilpunt was rondom haar droom-, fantasie- en spirituele lewe, ondergrawe nou ook haar voortbestaan binne ʼn  gemeenskap van diverse karakters wat bakens was in  haar reis van kindwees tot volwassenheid. ʼn Indringer van buite wat lank reeds die primitiwiteit rondom die bosgemeenskap ontgroei het, keer terug en versoek Kariena om met haar te trou. Dit verdubbel haar angs omdat haar ja-woord onvermydelik ander prioriteite bring wat haar lewe sal oorheers omdat hy, ʼn gegradueerde, reeds welbekende en ondernemende entrepreneur, dít van haar verwag. Sy gee in wat die versoek betref, maar gou vul onsekerheid haar psige. Ja, dit ís ‘n liefdesverhaal, maar nie een wat ʼn voorspelbare konvensionele pad stap nie.  Johannes Stander (Stiaan Smith) is ʼn man wat geduldig en geleidelik sy geliefde wil oorwin, maar word uitgedaag deur haar weerstand. Dit sal te eensydig wees om daardie uiting slegs as ʼn vroeë voorbeeld van ferminisme voor te hou. Karoliena kom weliswaar nie met kitsoplossings na vore nie, want sy laat nie sommer toe dat haar outentieke lewensuitkyk deur ʼn man oorrompel word nie. Die welgekose rolverdeling se spel oortuig standhoudend. Van Rooyen se regie span wyd en systap clichés bykans deurgaans. Visueel is Toorbos eweneens ʼn trotse produk. PB

   

La Gran Ilusión

Netflix, 2016

Die wêreld van TV-kulkuns het verander sedert ons dekades gelede grootogig na Martino en sy “kul jou hier en kul jou daar” gestaar het. ʼn Mens kan nou kies tussen Dynamo, David Blaine of die gedagteleser Derren Brown. Of op Netflix is daar drie seisoene van Justin Willman se kostelike Magic for Humans, terwyl Criss Angel (Mindfreak) en sy illusies donker, grillerig en bisar kan raak. Antonio Díaz Cascajosa oftewel El Mago Pop (“The Pop Illusionist”) is ʼn 34-jarige Spaanse kulkunstenaar wat danksy ʼn reeks op Discovery vir lank in die Spaanssprekende lande koning gekraai het. Sy 50 minute lange La Gran Ilusión op Netflix bied ʼn blik op sy charisma en kuns in ʼn program waarin hy onder andere glansganse soos Eva Longoria en Antonio Banderas sprakeloos laat. Soos byvoorbeeld Brittanje se Dynamo spesialiseer El Mago Pop in naby-kulkuns of street magic. Hy keer vreemdelinge voor en vind die kaart waaraan hulle dink of laat dit agter ʼn stuk soliede glas verskyn. Niks nuuts nie. Die hele program bou egter op tot ʼn groot illusie (waarna die titel verwys) wat hy in die London Eye uitvoer. Hier is hy egter David Copperfield wat binne sekondes kan verdwyn en weer elders verskyn. ʼn Asemrowende toertjie wat ʼn groep Nederlandse toeriste en ander omstanders letterlik sprakeloos gelaat het. Die opbou is egter verskeie kaarttruuks en ander swak verfilmde tonele wat die kyker net sal frustreer. As die Engelse onderskrifte nie bo-oor die hande waar die toertjie plaasvind, geskryf staan nie, duisel en dwarrel die kameras asof die kameraspan meer opgewonde was as die niksvermoedende gehoor. Selfs die redigering laat veel te wense oor. Die aanhoudende voorskou van die finalé in die London Eye is dikwels sonder konteks. El Mago Pop is dan in Santiago, dan in Londen, maar hoekom? Die regie en (ondeurdagte) bindingsteks sorg nie vir ʼn soomlose kykervaring nie. In een toneel beseer een van die deelnemers homself. Dis ʼn klein skrapie, maar hierdie deel is behou en by die eindproduk ingesluit. Die persoon sê dan – “jy is mos ‘n towenaar, doen iets”. El Mago Pop lag net. Nee wat, dis net swak televisie. Elders op die internet word die jong Spanjaard deur kulkunstenaars daarvan beskuldig dat hy hulle toertjies sonder toestemming en vergoeding gebruik. Hy het na bewering tot al Copperfield se werk gekopieer. As dit nie vir die groot illusie in die London Eye was nie, sou ʼn mens hierdie minder as ʼn uur van kulkyk as tydmors afmaak. Kulkuns is betowering, maar om dit voorts op TV te laat slaag, is ʼn ánder kunsvorm.  El Mago Pop en sy span sal dit nog op ʼn oorspronklike manier moet vervolmaak. KB

 

Flatland                                             

Indigenous Film Distribution

Tematies beskou was die Suid-Afrikaanse rolprentbedryf oor ʼn baie lang periode geneig om terugskouend te werk te gaan. Nostalgie rondom soms eerbare tradisies wat veral ná 1948, destyds as synde die “jubeljaar” besing, kon nouliks van Afrikaner-nasionalisme losgemaak word. Dit het floreer. Daardie vroeë rolprente was veral gemik op trotse idilliese heldedade, met dik lae heuning, selfverheerliking, asook met stroopsoet sentimente bevlek. Ons het té lank daaraan verknog gebly, terwyl die millenniumgeslag hulle nou merendeels met skaamte daarvan onttrek. Jenna Bass, gebore in 1986, se Flatland is haar eerste relatief konvensioneel gekonsipieerde fliek nadat sy by twee voriges merendeels selfone as “kameras” ingespan het. Haar jongste het by 2019 se Berlynse Biënnale gedebuteer. Dit dra ʼn vars bries na buite, al is dit by verre na geensins foutloos nie. Bykans alles word hier verpolitiseer. Amper voeg jy hier die woord “tereg” by, siende dat dit ʼn sentrale, allesomvattende spilpunt geword het waaromheen geskille in Suid-Afrika draai. Bass se draaiboek is tweetalig: Afrikaans en Engels. Die feministiese onderlaag is geensins aangeplak nie, al het van die Duitse resensente wat immers talle dekades langer eerstehands by dié fenomeen betrokke was, dit teen dié tyd as effens passé  beskou. Flatland is bedoel om ‘n Suid-Afrikaanse western te wees. In die tradisie van die Amerikaanse oervoorbeelde, kom die vroue selde goed daarvan af. Hulle raak te gemaklik en gewilliglik onderdanig aan manlike gespuis wat in elk geval nooit chauvinisme of opportunisme sal ontgroei nie. Tog besit die fliek deur drie vroue as hoofkarakters uit te lig, die moontlikheid om hulle oortuigend te plaas en selfs wat dít betref ook –  op beperkte skaal – te laat ontwikkel. Natalie Jonkers (Nicole Fortuin) vlug van haar man ná ʼn rampspoedige huweliksnag wat tot ʼn onbeplande moord gelei het, weg. Sy bevry haar hoogswangere, maar erg befoeterde vriendin, Poppie (Izel Bezuidenhout), uit die klein Karoodorpie – ʼn godverlate plekkie “waar jy jou toekoms vir weke lank vooruit kan sien soos dit na jou toe ingekatrol word”. Hulle ontvlug albei op die rug van ʼn perd. Simboliek floreer binne dié sekwense. Die meer boeiende en veral broeiende karakter binne dié viertal vind ons by Faith Baloyi se uitbeelding van die polisiekaptein Beauty Cuba. Rillerelemente knoop veral heg saam in dié sekwense waar sy tot aksie oorgaan. Talle tonele is oorlaai met gegewens wat óf uiteindelik in die lug bly hang, of tog ook wel in sommige gevalle met die geheel verbind kan word. Enkele komiese tonele bring broodnodige verligting. Veral Baloyi se spottende reaksie op kort uittreksels uit sepies ontspan tydelik die senuwees. Beauty se interaksie met ‘n gewese minnaar wat ʼn tronkvoëlbestaan moes voer, verleen ook ietwat meer gravitas aan die geheel. Die mansrolle styg selde bo ‘n kameevlak uit, maar bekende Afrikaanse verhoogakteurs soos De Klerk Oelofse, Albert Pretorius en Erik Nobbs is minstens voortreflik en meerdimensioneel binne hul onderskeie aanvullende aandele. Dit voel asof Bass haar dalk op die vooraand van ʼn deurbraakproduksie bevind. PB

 

Joan Rivers: Don’t Start with Me

Netflix

In ʼn era van politieke korrektheid en infantiele Facebook-vuisgevegte mis ʼn mens die Amerikaanse komediant Joan Rivers se skeermeslemmetjietong. Rivers is in 2014 in die ouderdom van 81 jaar oorlede, maar het nooit niks of niemand gespaar nie. Heilige koeie durf nie op haar grasperk wei nie. Haar laaste solo-komedievertoning, Don’t Start with Me (2012), is verfilm toe sy 78 jaar oud was en nog volstoom aan die kwets was. Sy skop immers die aand af met ʼn paar f-woord-kartetse en verklaar dan: “The best act in her price range.” Binne sekondes simuleer sy ʼn toneel met ʼn seuntjie wat vir “Uncle Michael” op sy Neverland-landgoed gaan kuier het. Later lê sy op haar rug, bene in die lug en illustreer in detail wat sy gedienstig en gedwee in die slaapkamer vir ʼn bejaarde, maar stinkryk man sal doen. Die gehoor boe en ba (soms), maar besef mettertyd dat sy niks of niemand gaan spaar nie. Van Michael J. Fox en Rosie O’Donnell tot Cher en haar dogter, Chastity/Chaz word soos maalvleis deur madame se mondmeul gedraai. Sy skerts dat hulle almal “vriende” is en nie sal aanstoot neem nie. Regtig? Eina! Rivers deel goedige, alledaagse raad: soos dat ʼn mens nie saam met dolfyne moet swem nie… Nee, moenie eens vra nie. Sedebewakers, dunvelliges, aktiviste, gelowiges en diegene wat op ʼn “woke”-wolk sweef, sal òf moet wegbly òf ʼn braaksakkie byderhand moet hou. Aanstoot is Rivers se tweede naam en sy lys sommer binne ʼn japtrap die tipe mense wat reken haar humor is te veel vir hul konstitusie. Dit is kaalvuishumor wat sy met soveel slinksheid loslaat dat die sowat sestig minute verbyvlieg. Die inleiding van die program verklap so ʼn ietsie oor haar verhoogtegniek en die grappie oor die orkes met elf lede kom nou as passé voor. Don’t Start with Me is egter nie naastenby so briljant soos Joan Rivers – (Still A) Live at the London Palladium Allegedly (2006) nie. Hoewel die materiaal en inhoud soms ooreenstem, het laasgenoemde ʼn oorrompelende stuitigheid wat ʼn mens dit oor en oor laat kyk. Rivers se ongeëwenaarde volwasse komedie bly tydloos en uiteraard onvanpas. Sy sê wat soveel mense dink, maar nie durf in die openbaar kwytraak nie. “Lighten the f*ck up,” is haar mantra. Hierdie vertoning is nie Rivers op haar heel beste nie. Haar vroeëre werk het ʼn meer sekure meesterskap bewys. Desondanks is dit ʼn aand van aweregse aanstootlikheid wat die alledaagse probleme met ʼn vloekgolf sal temper. Wees net gewaarsku! – KB

Kyk hier na die lokprent 

 

On the Rocks

A24 / Apple TV+

Dikwels is ʼn plek (of selfs ʼn buurt) ‘n hoofkarakter in ʼn fliek. Dink maar aan soveel van die skrywer-regisseur Woody Allen se werke, en dan Tokio in Sofia Coppola se Oscar-bekroonde Lost in Translation. Meer as 16 jaar later doen Coppola dit weer – hierdie keer met New York in On the Rocks. Laura (Rashida Jones) is ʼn oorwerkte tuisblyma en skrywer wat in die niet staar vir inspirasie. Haar man, Dean (Marlon Wayans), verdiep hom al hoe meer in sy maatskappy en spandeer minder tyd met sy vrou en gesin. Laura het ʼn liefde-haat-verhouding met haar pa, Felix (Bill Murray). Waar hy gaan, laat hy die vroue swymel. Al piets hy nie die kelnerinne op die boud nie, is daar ʼn paar tonele waar ‘n mens saam met Laura wil gril. Dis egter Felix wat die agterdog by sy dogter aanwakker – het Dean nie dalk ʼn affair nie? Dean se afwesigheid tydens haar verjaardag en die simpel geskenk laat haar dan ook begin twyfel. Laura en Felix se “speurtogte” lei tot heelwat komiese vermaak en die kyker se deernis vir die pa-dogter-verhouding neem net toe. Daar is hier en daar herkenbare herskeppings van tonele uit Lost in Translation, en Woody Allen se invloed kan nie misgekyk word nie. ʼn Mens wil amper die fliek herdoop na “Lost in Manhattan”. Maar Coppola, wat weer eens self die draaiboek geskryf het, vermy die somber slaggate en stuur verby die swaarwigtigheid. Dit is nie ʼn polse-sny-verkenning van die huwelik nie. Met empatiese ewewigtheid bly Coppola op ʼn afstand, as waarnemer, en belig die kompleksiteit van verhoudings oor geslags- en ouderdomsgrense heen. Murray en Jones lewer albei skitterspel in ʼn prent wat waarskynlik ʼn paar benoemings gaan laat inrol. Dit is egter Sofia Coppola Lite en vermaak vir fliekkykers wat virusvoos is en na ʼn bietjie veerligte ontsnapping smag. Moet ook nie Noah Baumbach se kloustrofobiese en temerige Marriage Story verwag nie, want Coppola gaan draai tot in Mexiko en verras met ʼn ontknoping wat voorspelbaarheid van die deur hou. Nou nie die tipiese romantiese komedie nie, maar een van 2020 se heel vermaaklikste flieks. Stroom sonder skroom! – KB

Kyk hier na die lokprent

 

Hamilton

Disney +

Kletsrym (rap) is nie elkeen se idee van ʼn musiekspel nie. Die robuuste popstyl word oorheers deur parmantige  rymelary, aansteeklike ritme en volop houding. Vlytige woordspel, vlymskerp vuilbek-satire. Dit word verbind aan proteskonserte en anti-establishment sentimente. Jy kan verskoon word as jy neus optrek vir ʼn  epiese Broadway-musiekspel wat ʼn minder bekende stuk  Amerikaanse geskiedenis in rap verpak. As jou smaak vir musiekspele begin en eindig by The Sound of Music en Chicago, gaan die skok van die nuwe dalk te oorompelend wees. Of gaan jy dalk stom verbaas en aangenaam verras wees? Hamilton is ʼn  musiekskouspel wat in alle opsigte vernuwend oor die toeskouer ontplof. Alexander Hailton, die minder bekende stigtersvader van die Amerikaanse grondwet (as John Adams en Thomas Jefferson), was ʼn ambisieuse politikus met ʼn ontvlambare humeur, ʼn opruiende orator wat vele vyande met sy uitdagende uitsprake gemaak het. ʼn Weeskind en boorling van Jamaika wat in 1776 sy fortuin in die Nuwe Wêreld gaan soek het. Die musiekspel se leuse: “Immigrants get the job done!”  is ʼn tydige herinnering aan die bydrae van vlugtelinge tydens die huidige presidentsverkiesing. Dié veelbekroonde verhoogproduksie,is tydens drie opvoerings in Junie 2016 in die Richard Rogers-teater met die oorspronklike rolverdeling verfilm. Die 14 musikale nommers is met Steadicam en hoëdefinisiekameras opgeneem en plaas die kyker om die beurt in die beste sitplek in die teater en midde-in die handeling. ʼn Rolprent sou gewis veel duurder en waarskynlik oordadiger gewees het, wat nie sukses of impak waarborg nie. Kaartjies was byna onbekombaar vir Hamilton, en met dié weergawe kry almal die kans om te sien waaroor die bohaai was. Eerstens en laastens is dit die teks en musiek wat die kalklig steel, ʼn baldadige, spitsvondige en veral vindingryke woordspel wat jou laat besef hoe kragtig kletsrym kan wees in die hand van ʼn meester. Lin-Manuel Miranda, wat die medium suksesvol verken het met sy opwindende “latino”Broadway-musiekspel In the Heights, is waarlik ʼn eietydse Shakespeare. Hy weef ʼn menigte temas en motiewe, intriges, liefdesdriehoeke en persoonlike vetes saam met onoortreflike aanvoeling vir die rymwoord. In die titelrol het Miranda dalk nie die beste sangstem nie, maar in voorkoms, intellek, gevoelswaarde en skerpskerts is hy deurgaans ʼn elektriese teenwoordigheid. Hy word ondersteun deur spelers wat deur die bank formidabele vertolkers,sanger-danser-akteurs is, ware triple threats: Leslie Odom Jr. as die verteller en Hamilton se aartsvyand Aaron Burr, Renée Elise Goldsberry as Angelica Schuyler, Christopher Jackson as George Washington en Daveed Diggs as beide Markies de Lafayette en Thomas Jefferson. Jonathan Groff verdien ʼn spesiale pluimpie vir sy komiese portret van King George III, met geknypte aristokratiese uitspraak en beteulde bloedlus – een in ʼn reeks van kragtoere. Die muur-tot-muur en tog ekonomiese choreografie op die draaiverhoog, wat integraal aan die konsep en regie is, slaan deurentyd die asem weg. Intieme sowel as skouspelagtige momente word hier ʼn panorama van die Amerikaanse geskiedenis in volgehoue beweging: straattonele, politieke debakels, veldslae en pistoolgevegte, selfs ʼn orkaan, enigiets blyk moontlik te wees. As jy een van diegene is wat wegskram van rap, gee dit ʼn  kans. Hamilton ruk oogklappe af en pluis oorpluisies uit. Modern en magies, roerend en verbluffend – dis die teatergebeurtenis van die nuwe millennium. SS

 

Calibre

Netflix 2018

Twee stedelinge vaar die Skotse hooglande in op ʼn jagtog, ʼn macho wegbreek van die rotresies. Marcus (Marton McCann) is nie juis lus vir die ekskursie nie. Sy vrou verwag hul eersteling, maar hy wil nie sy gedrewe vriend Vaughn (Jack Lowden) teleurstel nie. ʼn Jagtog stel uitdagings wat manlikheid toets.  Dis winter en die landskap is sneeubedek en onherergsaam. Die inwoners van die gehuggie waar hulle tuisgaan, is nie besonder verwelkomend nie. ʼn Ongeluk dompel die tweemanskap in ʼn eskalerende krisis wat die ingeteëlde gemeenskap teen hulle draai en hul vriendskap toets. Dié Britse riller bou geleidelik maar seker na ʼn klimaks waar die jagters die prooi word van mense wat in afsondering die reg in eie hande neem. Elke skok kom as onafwendbare en nare verrassing, ʼn lus wat stywer trek om die kyker se verwagtinge. Die oeroue morele vraagstukke is tgelyk universeel én modern. Wat is die perke van vriendskap? Hoe moet ʼn gemeenskap hulself beskerm teen gewaande indringers wat hul vroue en kinders bedreig? Die mees tergende vraag is aan die kyker gerig: Wat sou jy onder soortgelyke omstadighede doen? Sal jy selfbehoud bo vriendskap stel? In die trant van die Skotse noir Shallow Grave (1994) en die kat-en-muis-riller The Edge (1997) word menslike dryfvere blootgelê. Die inwoners is ʼn dodelike bedreiging, maar hul motivering is verstaanbaar: hulle voel ewenseens bedreig deur die gewapende vreemdelinge. Die spel is deurleef, Matt Palmer se draaiboek en regie is doelgerig, die kamerawerk en redigering meeskeurend. Die stryd tussen buitestander en gemeenskap, mens en natuur, geëts teen die skouspelagtige ruwe landskap, word verbeeld as ʼn sedespel oor keuses en integriteit. Waarvoor sal jy sterf? Wat noop jou om te oorleef? Die karakters maak hul keuses, maar sommige vrae bly onbeantwoord. Calibre verwys na ʼn jagwapen, maar ook na karakter. Watter kaliber mens moet jy wees om die aanslae van ʼn persoonlike dilemma af te weer? ʼn Prikkelende, stylvolle riller wat uitstyg bokant die beperkinge van die spanningsgenre. SS

 

American Murder: The Family Next Door

 Netflix

Sulke gawe mnense, die bure. Die jong ouers, Chris en Shan’ann, is aantreklik, energiek, blykbaar dol verlief op mekaar. Hul fraai dogtertjies, Bella (4) en Celeste (3), glo hul pa is ʼn held. Die volmaakte Amerikaanse gesin. Twee jaar gelede, vroegoggend van 13 Augustus 2018, het die ma en dogters spoorloos verdwyn. Haar beste vriendin het die polisie verwittig dat sy onraad vermoed. Die ondersoek ontvou realisties en onmiddellik in die gesinsvideo’s wat Shan’ann op sosiale media gelaai het, asook in sekuriteitsvideo van die buurman en die polisie-kameras op die misdaadtoneel. Daar is hoegenaand geen redaksionele kommentaar of dramatisering met akteurs nodig nie – alles wat jy sien, is bestaande, egte opnames van gebeure. Stem- en whatsapp-boodskappe verleen konteks aan die visuele narratief. Chris se ontwykings en utieindelike bekentenis aan sy pa vul die gapings in. Die gawe man ontpop voor jou oë tot patologiese leuenaar en hartelose spigopaat wat sy vrou en kinders verwurg en weggemaak het. Hierdie soort postmoderne dokumentering van gewone mense se alledaagse lewens en wandade was ʼn dekade gelede nog ondenkbaar. Mense leef deesdae heeltyds aanlyn in die oog van die tuiskamera. Nietige en aardskuddende belewenise kry in retrospek ironiese betekenis. Dis veral Shan’ann se openhartige en soms bronstige boodskappe aan haar vriendin wat die emosionele trajek illustreer. Sy weet iets skort maar sien nie die naderende onheil nie. Chris was toe allermins die perfekte,saggeaarde eggenoot en besorgde pa. Eerder ʼn wolf in skaapsklere. Die aggresiewe aanlyn-reaksies van diegene wat Shan’ann blameer vir haar gesin se ondergang, skok eweneens. Nie sulke gawe mense nie. Soveel misdaaddokkies, soveel mans wat hul vroue en kinders uitwis. Soveel wolwe in skaapsklere. Dis in ʼn mate voorspelbaar en tog moeilik om weg te kyk. Die alledaagse wat in ʼn oogwink kan vervorm tot die afgryslike. Dis realiteitstelevisie wat nuwe metodes inspan om ʼn ou storie te vertel. Die eindresultaat is gemik op die hoofslagaar. Asof die hele skriksage uit die staanspoor vervaardig is vir Netfix se honger gehore. SS

 

My Octopus Teacher

Netflix

Soms, net soms, is die resensies, opiniestukke en kommentaar op sosiale media selfs meer vermaaklik en  komies as die oorspronklike werk. ʼn  Hoog aangeskrewe dokkie word op Facebook in ʼn sin of twee as “ou nuus” vertrap. Of selfs meer bisar. Binne ʼn japtrap word die Suid-Afrikaanse duiker en fliekvervaardiger Craig Foster se My Octopus Teacher (2020) die verhaal van ʼn man wat ʼn “erotiese verhouding” met ʼn seekat aangeknoop het. Die skrywer Sophie Lewis voer selfs op Twitter aan dat een toneel in die 90 minute lange dokumentêr ʼn “vorm van seks” uitbeeld. Nou ja … Foster se verhaal is inderdaad persoonlik en intiem, want dit handel oor sy soeke na betekenis en maniere om sy verbrokkelde verhouding met sy seun weer sin te gee. Dat diere oor genesende kragte beskik, is ʼn feit. Perde en donkies kan vir rehabilitasie aangewend word en die band tusssen mens en dier word deur sielkundiges as helend gesien. Maar ʼn seekat? Foster het destyds met sy The Great Dance: A Hunter’s Story onder meer die jagtegnieke van die San in die Kalahari bestudeer en hy begin dit toepas wanneer hy in ʼn seebamboes-woud in die see naby sy huis gaan duik. Met ʼn snorkel en sy kamera volg hy ʼn seekat oor ʼn periode van bykans ‘n jaar met spanningsvolle, dramatiese wendings. Foster is die verteller én seespeurder en dalk is dit hierdie erg persoonlike narratief, sonder die afstand of kommentaar van ʼn buitestem wat mense soos Lewis se idees voed. ʼn Mens wonder soms of ʼn gedugte stemkunstenaar nie dele van die teks tussendeur die Foster-verhaal meer gravitas sou kon gee nie? Die dokkie is wel so saamgestel dat die anderhalf uur verbyvlieg en dat die skote bo en onder die water ʼn mens vasgenael hou. Party kykers verkies egter dokkies waarin die regisseur (en sy of haar kamera-oog) ʼn buitestander sonder emosie bly. Die trefkrag van My Octopus Teacher – soos die “my” in die titel aandui – is juis Foster se soeke, gevoelens, mymeringe oor mens en natuur en die gang van die lewe. Saam met die regisseurs Pippa Ehrlich en James Reed het Foster (wat die vervaardiger was) ʼn prent geskep wat niemand onaangeraak sal laat nie. En ek twyfel of ek (soos Lewis) voortaan sal frons as ʼn kat op ʼn vriend of vriendin se skoot spring of wanneer ʼn seekat op ʼn duiker se borskas kom sit. Die objektiwiteit van ʼn dokumentêre fliekmaker, asook die samestelling van die uiteindelike narratief is iets wat ʼn mens eindeloos kan dissekteer. Die bekoring van My Octopus Teacher lê daarin hoe een mens se aanraking met die natuur tot verandering gelei het. Hou die snesies byderhand en laat die storie van die Wes-Kaapse seekat jou weer hoop gee. KB

 

The Social Dilemma

Netflix

Onlangs het Suid-Afrikaners met skok verneem dat miljoene burgers se data uitgelek het toe ʼn vooraanstaande kredietburo “om die bos gelei is”. En diegene wat die Netflix-dokkie The Great Hack onthou, sal weet dat data nou waardevoller is as olie of goud. Die data-stropery is slegs die puntjie van ʼn ysberg wat met skrikwekkende onthullings in die regisseur Jeff Orlowski se dokkie The Social Dilemma (2020) gestaaf word. Waar The Great Hack (2019) meer gefokus het op die misbruik van sosiale media om o.m. demokrasie te ondermyn, het Orlowski ʼn groep van Facebook, Twitter en Instagram se knapste ontwikkelaars, topbestuur en spesialiste byeengebring om oëverblindery aan die kaak te stel. As daar ooit ʼn riller van ʼn dokkie was, is dit The Social Dilemma. Dit word reeds geloof as die “vernaamste fliek van die huidige era”. Die kenners erken dat sosiale media mense se gedrag verander, dopamienvlakke die hoogte in laat skiet en jou mettertyd in ʼn kokon van eenselwigheid en hulpeloosheid toespin. Die meeste bely dat hulle self nie meer beheer oor hul fone het nie en dat die mensdom reeds oor die randjie van die afgrond is. Daar is skokkende statistiek oor hoe selfdood onder jongmense met meer as 100% toegeneem het sedert die ontstaan van o.m Facebook in 2009. Die oorrompelende krag van algoritmes word ontmasker en die slimmes van Silicon Valley sê dat selfs die ontwikkelaars nie meer beheer het oor die masjiene, programme en stelsels wat hulle geskep het nie. Die waarheid word vertrap – selfs deur gesaghebbende mediamaatskappye – en utopie en distopie dans ʼn wilde wals wat (moontlik!) tot burgeroorlog in talle lande sal lei. Die skrif is lank reeds aan die muur en die oplossings maar skraps. Ons is almal verslaaf en reken ons het die vryheid om te kies wat ons wil lees en waarop ons kliek. Maar die teendeel is waar. Ons kies keer op keer wat die meesterbrein(e) agter sosiale media ons laat kies. Die meerderheid mense sal nié hul Facebook-rekeninge sluit nie, maar ons kan wel so ʼn bietjie teen die prikkels skop. Ouers moet sosiale media tot en met 16 jaar verbied. Jy kan bevriend raak met mense wie se sienings hemelsbreed van joune verskil. Weier telkens om te kliek op wat vir jou aanbeveel word, en skakel daardie konstante “aanmanings” af. As daar kollektiewe wil is, sal ons dalk die volgende twee dekades oorleef … Daar is darem ʼn sprankie hoop. The Social Dilemma (eintlik “Our Social Dilemma”) is die moet-sien fliek van die jaar (en dekade). Dit is ʼn wekroep-nagmerrieprent wat jou hart in jou keel sal laat klop en met walging na jou foon of tablet sal laat kyk. Ons is besig om ons eie ondergang in die palms van ons hande te vervolmaak. Kyk en sidder! Kobus Burger

 

Freaks – You’re One of US

Netflix, 2020

 Vir ʼn oomblik voel dit soos déjà vu… wie onthou daardie hoogs verslawende TV-reeks Heroes wat superhelde ʼn kosmiese doel gegee het – red die mensdom, want die tyd is min? Freaks… is ʼn Duitse fliek oor Wendy (Cornelia Gröschel), ʼn jong vrou wat in ʼn kitskos-eetplek werk, maar saans twee blou pille moet sluk vir haar angsaanvalle. Een aand oortuig ʼn boemelaar haar om op te hou, want die sterk medikasie blokkeer haar ware roeping en talent. Met ʼn kragdadige klankbaan en Wendy wat haar woema vind, dink ʼn mens aan daardie ánder Duitse fliek, Tom Twyker se Run Lola, Run. Die pille sorg dat soveel van die superhelde – jonk en oud – “inpas” en “normale lewens” lei. Maar Wendy laat die saltpeter (en bloed) spat en ontwaak sommer ʼn paar ander “slaapwandelaars”. Hier teen ʼn derde van die spanningsvolle fliek begin Marc O. Seng se draaiboek die spoor byster raak. Die klassieke goed-versus-kwaad-dilemma word op sy kop gedraai, maar dermate dat die kyker nie later weet wie om te vertrou nie. Watter superheld beroof banke en probeer sy eie ouers vermoor? Duidelik was daar ʼn beperkte begroting en van die bonatuurlike “magte” word weg van die kamera ten toon gestel. Dit slaag ten dele. Maar die karakterontwikkeling is later so ʼn bontspul dat ʼn mens verlore raak in die verhaallyn. Superheld draai teen superheld. En ʼn mens is onseker oor die kil sielkundige wat die blou pilletjies uitdeel. Is sy nie dalk reg deur hierdie mense eerder te bedwelm nie? Hulle is dan rowers en moordenaars? Seng se storie kap wilde esse wat ʼn mens naderhand ontnugter laat. Die aanvanklike potensiaal en belofte van ‘n meesleurende storie word deur ongeloofwaardige kinkels ondermyn. Dit voel ook asof die draaiboek en fliek met die oog op ‘ʼn Amerikaanse mark geskep is, wat die outentieke Duitse aard van die prent laat kwyn. Voeg daarby ʼn oorgeklankte klankbaan wat ʼn mens nóg minder in die karakters en hul leed laat glo. Dit is eers in die laaste paar minute met die endtitels wat polsende Duitse musiek die pas aangee. Maar dan voel ʼn mens nóg meer soos ʼn verkleurmannetjie op ʼn Smarties-boks. Skuus, maar clichés kan tog so ʼn maklike slaggat word. Was Freaks… se lokprent nie dalk die beste deel van hierdie fliek nie? Dit boei ʼn mens wel enduit – vandaar die twee eiers – maar struikel oor sy eie voete. Dit kan nie en hoef nie ʼn Marvel-fliek te wees nie, maar die draaiboek en karakters is net nie goed genoeg ontwikkel nie. Die goeie begin het niks goeds opgelewer nie. KB

 

Fatima

UIP / Filmfinity Independent

Dr. Piet Muller is ʼn oud-joernalis, toekomskundige, filosoof en  stukrag agter webtuistes met titels soos “Sentrum vir eietydse spiritualiteit” en die meer onlangse “spiritualiteit-in-aksie.com.” In die inleidingsbrief gedateer 1 Desember 2014 van eersgenoemde skryf hy: “ʼn Mens hoor nogal dikwels mense sê hulle wens hulle kon nog kinderlik glo. Daar is klaarblyklik soveel twyfel in mense se gemoed dat hulle verlang na die tyd toe hulle geloof gevorm is deur wat hulle in die Kinderbybel van gelees en van gehoor het. Ander mense is meer standvastig en strydlustig. Iemand sal iets sê soos: ‘As ʼn mens jou aan alles moet steur wat vandag oor die Bybel gesê word, sal ʼn mens geen geloof meer hê nie. Daarom bly ek glo soos ʼn  kind’.” Ná die aanskoue van hierdie rolprent deur die Italiaanse regisseur Marco Pontecorvo, besef ʼn mens dat die hele rolprent eintlik rondom kinderlike geloof draai. Dit is juis ook die volwassenes wat die drie hoofkarakters, elkeen nog in hul kinderskoene, se ouers verteenwoordig, wat die grootste struikelblokke in die proses word om die potensiaal van kinderlike geloof  te stimuleer. Dit laat jou dink aan die Bybelse beeld van geloof, soos Christus ons geleer het, as synde soos ʼn mostertsaad. Dié drie kinders glo op daardie vlak. Die ouers wil dit afwys met hul dogmapleks om dit eerder met die Griekse woord doxa (glorie) te vervang en te omarm. Fatima is gegrond op ware gebeurtenisse. Dit is 1917. Die Eerste Wêreldoorlog woed. In die dorp Fatima kom die inwoners weekliks bymekaar vir die jongste nuus oor soldate op die slagveld. Die dorp se burgemeester, Arturo (Goran Visnjic), lees op die dorpsplein die name uit van hulle wat gewond, dood is, of vermis word. Terwyl dié roetine aan’t gebeur is, word die lewe van drie opgeskote kinders geraak. Daar is Lúcia (Stephanie Gil) en haar nefie Francisco (Jorge Lamelas) en niggie Jacinta (Alejandre Howard). Aan aldrie verskyn die maagd Maria (Joana Ribeiro) – aanvanklik in ʼn  miniatuurgedaante – in die natuur. Hulle kan haar sien, maar vir alle ander bly Maria onsigbaar. Vir ses maande, elke keer op ʼn spesifieke dag, ontmoet die vier met Maria wat in hul midde verskyn. Die lewe gaan voort in Fatima. Fatima is die derde vollengte-rolprent wat dié geskiedenis oproep. Die eerste was The Song of Bernadette (1943) en die latere een The Miracle of our Lady of Fatima (1952) – albei Amerikaans. Die huidige een bevat ʼn byvoeging: Die regisseur het besluit om die draaiboek te omraam met ʼn onderhoud tussen ʼnskrywer en professionele skeptikus, prof. Nichols (Harvey Keitel) en die hoogs bejaarde suster Lúcia (Sônia Braga). Hierdie gesprekke van 1989 bied teologiese en filosofiese kontekste te midde van die openhartigheid wat albei van  hulle op ʼn natuurlike wyse ontlok. Lúcia is in 2005 op 97 oorlede. Francisco en Jacinta het 1918 se griepepidemie nie oorleef nie. Fatima, hoewel dalk nie perfek nie, raak die siel. Die dramatiek word visueel met magiese realisme omvou. Paul Boekkooi

Die 10 beste flieks met Daniel Day Lewis
  1. My Left Foot
  2. Lincoln
  3. In the Name of the Father
  4. There Will Be Blood
  5. The Crucible
  6. The Boxer
  7. Gangs of New York
  8. The Age of Innocence
  9. The Last of the Mohicans
  10. Phanton Thread

Hoeveel het jy gesien? SS

 

Kobus Burger se top 10 flieks van 2020

In geen volgorde van voorkeur nie

  1. El Ciudadano Ilustre (The Distinguished Citizen)
  2. The Two Popes
  3. The Social Dilemma
  4. La  Vita Davanti A Sé (The Life Ahead)
  5. Da 5 Bloods
  6. On the Rocks
  7. My Octopus Teacher
  8. Hillbilly Elegy
  9. The Trial of the Chicago 7
  10. J’ai Perdu Mon Corps (I Lost My Body)
Schalk Schoombie se Top 10 flieks van 2020
  1. 1917
  2. Hamilton (musiekspel – foto)
  3. The Trial of the Chicago 7
  4. Hillbilly Elegy
  5. Moffie
  6. A Beautiful Day in the Neighborhood
  7. Judy
  8. The Lighthouse
  9. Uncut Gems
  10. Ma Rainey’s Black Bottom
Leon van Nierop se Top 10 flieks van 2020
  1. 1917 (Regie: Sam Mendes) (foto)
  2. Jojo Rabbit (Taika Waititi)
  3. Personal History of David Copperfield  (Armando Iannucci)
  4. Toorbos (René van Rooyen)
  5. Stam (Louw Venter)
  6. Griekwastad (Jozua Malherbe)
  7. Emma (Autumn de Wilde)
  8. The Trial of the Chicago 7 (Aron Sorkin)
  9. The boys in the Band (Joe Mantello)
  10. Wesens (Derrick Muller)
Kobus Burger se Top10 kortflieks van 2020

(in geen spesifieke volgorde van voorkeur nie)

  1. The Blue Helmet (Indië)
  2. The Letter Reader (Suid-Afrika)
  3. If Anything Happens I Love You (Amerika)
  4. What did Jack do? (Amerika)
  5. Nefta Football Club (Frankryk)
  6. Voyage Au Bout De La Nuit (Italië, as deel van Homemade)
  7. The Neighbor’s Window (Amerika)
  8. Kitbull (Amerika)
  9. Last Call (Italië, as deel van Homemade)
  10. Hair Love (Amerika)
Die 10 beste flieks van Steven Spielberg
  1. Schindler’s List (1993)
  2. Saving Private Ryan (1998)
  3. Jaws ( (1975)
  4. Lincoln (2012)
  5. T., The Extra-Terrestrial (1982)
  6. Munich (2005)
  7. Raiders of the Lost Ark(1981)
  8. The Color Purple (1985)
  9. The Post (2017)
  10. The BFG ( (2016)

Hoeveel het jy gesien?  SS

10 beste flieks met Robert de Niro
  1. Raging Bull (1980)
  2. Taxi Driver (1976)
  3. The Deerhunter (1978)
  4. 1900 (1976)
  5. Awakenings (1990)
  6. The Mission (1986)
  7. Goodfellas (1990)
  8. Flawless (1999)
  9. Silver Linings Playbook (2012)
  10. The Godfather Part 2 (1974)

Hoeveel het jy gesien? SS

10 beste Shakespeare flieks
  1. Roman Polanski’s Macbeth (1971)
  2. Hamlet met Laurence Olivier (1948)
  3. The Taming of the Shrew met Richard Burton, Elizabeth Taylor (1967)
  4. Richard III met Laurence Olivier (1955)
  5. Fraco Zeffirelli se Romeo and Juliet (1968)
  6. The Merchant of Venice met Al Pacino, Jeremy Irons (2004)
  7. The Tempest met Helen Mirren (2010)
  8. Hamlet met Kenneth Branagh, Kate Winslet (1996)
  9. Henry V,met Kenneth Branagh (1989)
  10. A Midsummer Night’s Dream met Kevin Kline, MichellePfeifer (1999)

Hoeveel het jy gesien?  SS

Die 10 beste gruwelflieks

1. The Shining (1980)
2. The Exorcist (1973)
3. Rosemary’s Baby (1968)
4. The Sixth Sense  (1999)
5. The Amityville Horror (1979)
6. Halloween (1978)
7. Carrie (1976)
8. Alien (1979)
9. Bram Stoker’s Dracula (1992)

  1. The Texas Chainsaw Massacre (1974)

Hoeveel het jy gesien? SS

Die 20 beste flieks met Meryl Streep
  1. Sophie’s Choice (Oscar – Beste aktrise 1982)
  2. Out of Africa (Oscar-nominasie beste aktrise 1985)
  3. The Deer Hunter (Oscar-nominasie beste ondersteunende aktrise, 1979)
  4. The Iron Lady (Oscar – Beste aktrise, 2011)
  5. Kramer vs Kramer (Oscar – Beste ondrsteunende aktrise, 1979)
  6. A Cry in the Dark (Oscar-nominasie beste aktrise, 1988)
  7. August Ausage County (Oscar-nominasie beste aktrise, 2013)
  8. The Post (Oscar-nominasie beste aktrise, 2017)
  9. Music of the Heart (Oscar-nominasie beste aktrise, 1999)
  10. The French Lieutenant’s Woman (Oscar-nominasie beste odersteunende aktrise 1981)
  11. Death Becomes Her (1992)
  12. The Devil wears Prada (Oscar-nominasie beste aktrise, 2006)
  13. One True Thing (Oscar-nominasie beste aktrise, 1998)
  14. Marvin’s Room (1996)
  15. Doubt (Oscar-nominasie beste aktrise, 2009)
  16. Silkwood (Oscar-nominasie beste aktrise 1984)
  17. Ironweed (Oscar-nominasie beste aktrise 1988)
  18. Florence Foster Jenkins (Oscar-nominasie beste aktrise, 2016)
  19. Julie and Julia (Oscar-nominasie beste aktrise, 2009)
  20. Dancing at Lughnasa (1998 )

Hoeveel het jy gesien?  SS

Die 10 beste sielkundige rillers
  1. Psycho (1960)
  2. Play Misty for Me (1971)
  3. Shutter Island (2010)
  4. Jacob’s Ladder (1990)
  5. Vertigo (1958)
  6. King of Comedy (1982)
  7. Single White Female (1992)
  8. The Hand That Rocks the Cradle (1992)
  9. Fatal Attraction (1987)
  10. Gaslight (1944)

Hoeveel het jy gesien?  SS

Die 10 beste liefdesflieks
  1. Out of Africa met Meryl Streep en Robert Redford
  2. The English Patient met Ralph Fiennes
  3. When Harry Met Sally met Billy Crystal en Meg Ryan
  4. Doctor Zhivago met Omar Sharif
  5. As Good as it Gets met Jack Nicholson en Helen Hunt
  6. Gone with the Wind met Vivien Leigh en Clark Gable
  7. A Man and a Woman
  8. Franco Zeffirelli’s Romeo and Juliet met Olivia Hussey
  9. Love Story met Ryan O Neill
  10. The Age of Innocence met Daniel Day Lewis en Michelle Pfeiffer

Hoeveel het jy gesien?  SS

Die 10 beste flieks van musiekspele
  1. Fiddler on the Roof
  2. Cabaret
  3. West Side Story
  4. My Fair Lady
  5. Singing in the Rain
  6. The Sound of Music
  7. Chicago
  8. Mary Poppins
  9. The Wizard of Oz
  10. The Rocky Horror Picture Show

Hoeveel het jy gesien?   SS

Die 10 beste flieks gebaseer op verhoogdramas
  1. A Streetcar Named Desire met Marlon Brando en Vivien Leigh
  2. Who’s Afraid of Virginia Woolf? met Elizabeth Taylor en Richard Burton
  3. Driving Miss Daisy met Jessica Tandy en Morgan Freeman
  4. Roman Polanski’s Macbeth met Jon Finch
  5. Sleuth met Laurence Olivier en Michael Caine
  6. Doubt met Meryl Streep en Philip Seymour Hoffman
  7. Noises Off met Michael Caine en Carol Burnett
  8. Cat on a Hot Tin Roof met Paul Newman en Elizabeth Taylor
  9. Fool for Love met Sam Shepard en Kim Basinger
  10. Trip to Bountiful met Geraldine Page en Rebecca De Mornay

Hoeveel het jy gesien?  SS

Hannah Gadsby: Douglas

Die 10 beste oorlogflieks
  1. Saving Private Ryan (1998)
  2. Apocalypse Now (1979)
  3. 1917 (2019)
  4. Patton (1970)
  5. Ran (1985)
  6. Platoon (1986)
  7. The Beast of War (1988)
  8. Red Cliff (2008)
  9. Waterloo (1970)
  10. Hacksaw Ridge (2016)

Hoeveel het jy gesien?

Internasionale fliekfees vir almal

Groot internasionale rolprentfeeste gaan saamspan vir ʼn gratis aanlynfees van 10 dae op Youtube in reaksie op die COVID-19-pandemie, die We Are One Rolprentfees. Dit is ‘n inisiatief van Youtube en Robert De Niro se Tribeca Rolprentfees in New York.

Ander fliekfeeste wat betrokke sal wees, is Cannes, Venesië, Berlyn, Londen, Karlovy Vary, Locarne, Marrakesj, San Sebastian, Toronto, Tokio en Jio Mani Mumbai.

Die fees sal vollengte rolprente, dokumentêre prente en paneelbesprekings insluit. Die program word later aangekondig.

  • Volg die skakel na die fliekfees: youtube.com/weareone
Skryf in vir die Kajuitkoors Fliekfees!

Verveeld? Kreatief gefrustreerd? Maak jou eie kortfilm van vyf minute (jy kan selfs jou slimfoon gebruik) en skryf dit in vir The Cabin Fever Film Festival. Dit moet ʼn toiletrol en een of ander toets, asook ʼn voorgeskrewe sin insluit. Elke week is daar ʼn ander fliekgenre, soos romkom of riller. Sluit aan by die kompetisie se Facebookgroep en lees die reëls hier. Die kortfilms word aanlyn vertoon.

Las Hurdes:
Kyk gratis na Cirque du Soleil:
Kyk uit vir hierdie nuwe flieks:

Moffie

1917

Judy

Top 10: Leon van Nierop se beste flieks van 2019
  1. Pain and Glory (Pedro Almodóvar)
  2. Parasite (Joon Ho Bong)
  3. Joker (Todd Phillips)
  4. Midsommar (Ari Aster)
  5. Capernaum (Christine Labaki)
  6. Roma (Alfonso Cuarón)
  7. The Favourite (Yorgos Lanthimos)
  8. Eighth Grade (Bo Burnham)
  9. Green Book (Peter Farrelly)
  10. US (Jordan Peel)
Top 10: Paul Boekkooi se beste flieks van 2019
  1. Cold War
  2. Parasite
  3. Joker
  4. Pain and Glory
  5. Dialogues des Carmélites (Met Opera)
  6. My Extraordinary Summer With Tess
  7. Once Upon a Time… In Hollywood
  8. Les Misérables
  9. Die seemeeu
  10. Roma
Top 10: Kobus Burger se beste flieks van 2019
  1. Parasite
  2. Pain and Glory
  3. Hail Satan?
  4. The Farewell
  5. Can You Ever Forgive Me?
  6. Anima
  7. Luce
  8. The Great Hack
  9. Amazing Grace
  10. Clive Davis: The Soundtrack of Our Live
Top 10: Schalk Schoombie se beste flieks van 2019
  1. Roma
  2. Never Look Away
  3. Parasite
  4. Can You Ever Forgive Me?
  5. Free Solo
  6. Shoplifters
  7. The Wife
  8. Pain and Glory
  9. The Favourite
  10. Joker