My Octopus Teacher

Netflix

Soms, net soms, is die resensies, opiniestukke en kommentaar op sosiale media selfs meer vermaaklik en  komies as die oorspronklike werk. ʼn  Hoog aangeskrewe dokkie word op Facebook in ʼn sin of twee as “ou nuus” vertrap. Of selfs meer bisar. Binne ʼn japtrap word die Suid-Afrikaanse duiker en fliekvervaardiger Craig Foster se My Octopus Teacher (2020) die verhaal van ʼn man wat ʼn “erotiese verhouding” met ʼn seekat aangeknoop het. Die skrywer Sophie Lewis voer selfs op Twitter aan dat een toneel in die 90 minute lange dokumentêr ʼn “vorm van seks” uitbeeld. Nou ja … Foster se verhaal is inderdaad persoonlik en intiem, want dit handel oor sy soeke na betekenis en maniere om sy verbrokkelde verhouding met sy seun weer sin te gee. Dat diere oor genesende kragte beskik, is ʼn feit. Perde en donkies kan vir rehabilitasie aangewend word en die band tusssen mens en dier word deur sielkundiges as helend gesien. Maar ʼn seekat? Foster het destyds met sy The Great Dance: A Hunter’s Story onder meer die jagtegnieke van die San in die Kalahari bestudeer en hy begin dit toepas wanneer hy in ʼn seebamboes-woud in die see naby sy huis gaan duik. Met ʼn snorkel en sy kamera volg hy ʼn seekat oor ʼn periode van bykans ‘n jaar met spanningsvolle, dramatiese wendings. Foster is die verteller én seespeurder en dalk is dit hierdie erg persoonlike narratief, sonder die afstand of kommentaar van ʼn buitestem wat mense soos Lewis se idees voed. ʼn Mens wonder soms of ʼn gedugte stemkunstenaar nie dele van die teks tussendeur die Foster-verhaal meer gravitas sou kon gee nie? Die dokkie is wel so saamgestel dat die anderhalf uur verbyvlieg en dat die skote bo en onder die water ʼn mens vasgenael hou. Party kykers verkies egter dokkies waarin die regisseur (en sy of haar kamera-oog) ʼn buitestander sonder emosie bly. Die trefkrag van My Octopus Teacher – soos die “my” in die titel aandui – is juis Foster se soeke, gevoelens, mymeringe oor mens en natuur en die gang van die lewe. Saam met die regisseurs Pippa Ehrlich en James Reed het Foster (wat die vervaardiger was) ʼn prent geskep wat niemand onaangeraak sal laat nie. En ek twyfel of ek (soos Lewis) voortaan sal frons as ʼn kat op ʼn vriend of vriendin se skoot spring of wanneer ʼn seekat op ʼn duiker se borskas kom sit. Die objektiwiteit van ʼn dokumentêre fliekmaker, asook die samestelling van die uiteindelike narratief is iets wat ʼn mens eindeloos kan dissekteer. Die bekoring van My Octopus Teacher lê daarin hoe een mens se aanraking met die natuur tot verandering gelei het. Hou die snesies byderhand en laat die storie van die Wes-Kaapse seekat jou weer hoop gee. Kobus Burger

 

The Social Dilemma

Netflix

Onlangs het Suid-Afrikaners met skok verneem dat miljoene burgers se data uitgelek het toe ʼn vooraanstaande kredietburo “om die bos gelei is”. En diegene wat die Netflix-dokkie The Great Hack onthou, sal weet dat data nou waardevoller is as olie of goud. Die data-stropery is slegs die puntjie van ʼn ysberg wat met skrikwekkende onthullings in die regisseur Jeff Orlowski se dokkie The Social Dilemma (2020) gestaaf word. Waar The Great Hack (2019) meer gefokus het op die misbruik van sosiale media om o.m. demokrasie te ondermyn, het Orlowski ʼn groep van Facebook, Twitter en Instagram se knapste ontwikkelaars, topbestuur en spesialiste byeengebring om oëverblindery aan die kaak te stel. As daar ooit ʼn riller van ʼn dokkie was, is dit The Social Dilemma. Dit word reeds geloof as die “vernaamste fliek van die huidige era”. Die kenners erken dat sosiale media mense se gedrag verander, dopamienvlakke die hoogte in laat skiet en jou mettertyd in ʼn kokon van eenselwigheid en hulpeloosheid toespin. Die meeste bely dat hulle self nie meer beheer oor hul fone het nie en dat die mensdom reeds oor die randjie van die afgrond is. Daar is skokkende statistiek oor hoe selfdood onder jongmense met meer as 100% toegeneem het sedert die ontstaan van o.m Facebook in 2009. Die oorrompelende krag van algoritmes word ontmasker en die slimmes van Silicon Valley sê dat selfs die ontwikkelaars nie meer beheer het oor die masjiene, programme en stelsels wat hulle geskep het nie. Die waarheid word vertrap – selfs deur gesaghebbende mediamaatskappye – en utopie en distopie dans ʼn wilde wals wat (moontlik!) tot burgeroorlog in talle lande sal lei. Die skrif is lank reeds aan die muur en die oplossings maar skraps. Ons is almal verslaaf en reken ons het die vryheid om te kies wat ons wil lees en waarop ons kliek. Maar die teendeel is waar. Ons kies keer op keer wat die meesterbrein(e) agter sosiale media ons laat kies. Die meerderheid mense sal nié hul Facebook-rekeninge sluit nie, maar ons kan wel so ʼn bietjie teen die prikkels skop. Ouers moet sosiale media tot en met 16 jaar verbied. Jy kan bevriend raak met mense wie se sienings hemelsbreed van joune verskil. Weier telkens om te kliek op wat vir jou aanbeveel word, en skakel daardie konstante “aanmanings” af. As daar kollektiewe wil is, sal ons dalk die volgende twee dekades oorleef … Daar is darem ʼn sprankie hoop. The Social Dilemma (eintlik “Our Social Dilemma”) is die moet-sien fliek van die jaar (en dekade). Dit is ʼn wekroep-nagmerrieprent wat jou hart in jou keel sal laat klop en met walging na jou foon of tablet sal laat kyk. Ons is besig om ons eie ondergang in die palms van ons hande te vervolmaak. Kyk en sidder! Kobus Burger

 

Freaks – You’re One of US

Netflix, 2020

 Vir ʼn oomblik voel dit soos déjà vu… wie onthou daardie hoogs verslawende TV-reeks Heroes wat superhelde ʼn kosmiese doel gegee het – red die mensdom, want die tyd is min? Freaks… is ʼn Duitse fliek oor Wendy (Cornelia Gröschel), ʼn jong vrou wat in ʼn kitskos-eetplek werk, maar saans twee blou pille moet sluk vir haar angsaanvalle. Een aand oortuig ʼn boemelaar haar om op te hou, want die sterk medikasie blokkeer haar ware roeping en talent. Met ʼn kragdadige klankbaan en Wendy wat haar woema vind, dink ʼn mens aan daardie ánder Duitse fliek, Tom Twyker se Run Lola, Run. Die pille sorg dat soveel van die superhelde – jonk en oud – “inpas” en “normale lewens” lei. Maar Wendy laat die saltpeter (en bloed) spat en ontwaak sommer ʼn paar ander “slaapwandelaars”. Hier teen ʼn derde van die spanningsvolle fliek begin Marc O. Seng se draaiboek die spoor byster raak. Die klassieke goed-versus-kwaad-dilemma word op sy kop gedraai, maar dermate dat die kyker nie later weet wie om te vertrou nie. Watter superheld beroof banke en probeer sy eie ouers vermoor? Duidelik was daar ʼn beperkte begroting en van die bonatuurlike “magte” word weg van die kamera ten toon gestel. Dit slaag ten dele. Maar die karakterontwikkeling is later so ʼn bontspul dat ʼn mens verlore raak in die verhaallyn. Superheld draai teen superheld. En ʼn mens is onseker oor die kil sielkundige wat die blou pilletjies uitdeel. Is sy nie dalk reg deur hierdie mense eerder te bedwelm nie? Hulle is dan rowers en moordenaars? Seng se storie kap wilde esse wat ʼn mens naderhand ontnugter laat. Die aanvanklike potensiaal en belofte van ‘n meesleurende storie word deur ongeloofwaardige kinkels ondermyn. Dit voel ook asof die draaiboek en fliek met die oog op ‘ʼn Amerikaanse mark geskep is, wat die outentieke Duitse aard van die prent laat kwyn. Voeg daarby ʼn oorgeklankte klankbaan wat ʼn mens nóg minder in die karakters en hul leed laat glo. Dit is eers in die laaste paar minute met die endtitels wat polsende Duitse musiek die pas aangee. Maar dan voel ʼn mens nóg meer soos ʼn verkleurmannetjie op ʼn Smarties-boks. Skuus, maar clichés kan tog so ʼn maklike slaggat word. Was Freaks… se lokprent nie dalk die beste deel van hierdie fliek nie? Dit boei ʼn mens wel enduit – vandaar die twee eiers – maar struikel oor sy eie voete. Dit kan nie en hoef nie ʼn Marvel-fliek te wees nie, maar die draaiboek en karakters is net nie goed genoeg ontwikkel nie. Die goeie begin het niks goeds opgelewer nie. KB

 

Fatima

UIP / Filmfinity Independent

Dr. Piet Muller is ʼn oud-joernalis, toekomskundige, filosoof en  stukrag agter webtuistes met titels soos “Sentrum vir eietydse spiritualiteit” en die meer onlangse “spiritualiteit-in-aksie.com.” In die inleidingsbrief gedateer 1 Desember 2014 van eersgenoemde skryf hy: “ʼn Mens hoor nogal dikwels mense sê hulle wens hulle kon nog kinderlik glo. Daar is klaarblyklik soveel twyfel in mense se gemoed dat hulle verlang na die tyd toe hulle geloof gevorm is deur wat hulle in die Kinderbybel van gelees en van gehoor het. Ander mense is meer standvastig en strydlustig. Iemand sal iets sê soos: ‘As ʼn mens jou aan alles moet steur wat vandag oor die Bybel gesê word, sal ʼn mens geen geloof meer hê nie. Daarom bly ek glo soos ʼn  kind’.” Ná die aanskoue van hierdie rolprent deur die Italiaanse regisseur Marco Pontecorvo, besef ʼn mens dat die hele rolprent eintlik rondom kinderlike geloof draai. Dit is juis ook die volwassenes wat die drie hoofkarakters, elkeen nog in hul kinderskoene, se ouers verteenwoordig, wat die grootste struikelblokke in die proses word om die potensiaal van kinderlike geloof  te stimuleer. Dit laat jou dink aan die Bybelse beeld van geloof, soos Christus ons geleer het, as synde soos ʼn mostertsaad. Dié drie kinders glo op daardie vlak. Die ouers wil dit afwys met hul dogmapleks om dit eerder met die Griekse woord doxa (glorie) te vervang en te omarm. Fatima is gegrond op ware gebeurtenisse. Dit is 1917. Die Eerste Wêreldoorlog woed. In die dorp Fatima kom die inwoners weekliks bymekaar vir die jongste nuus oor soldate op die slagveld. Die dorp se burgemeester, Arturo (Goran Visnjic), lees op die dorpsplein die name uit van hulle wat gewond, dood is, of vermis word. Terwyl dié roetine aan’t gebeur is, word die lewe van drie opgeskote kinders geraak. Daar is Lúcia (Stephanie Gil) en haar nefie Francisco (Jorge Lamelas) en niggie Jacinta (Alejandre Howard). Aan aldrie verskyn die maagd Maria (Joana Ribeiro) – aanvanklik in ʼn  miniatuurgedaante – in die natuur. Hulle kan haar sien, maar vir alle ander bly Maria onsigbaar. Vir ses maande, elke keer op ʼn spesifieke dag, ontmoet die vier met Maria wat in hul midde verskyn. Die lewe gaan voort in Fatima. Fatima is die derde vollengte-rolprent wat dié geskiedenis oproep. Die eerste was The Song of Bernadette (1943) en die latere een The Miracle of our Lady of Fatima (1952) – albei Amerikaans. Die huidige een bevat ʼn byvoeging: Die regisseur het besluit om die draaiboek te omraam met ʼn onderhoud tussen ʼnskrywer en professionele skeptikus, prof. Nichols (Harvey Keitel) en die hoogs bejaarde suster Lúcia (Sônia Braga). Hierdie gesprekke van 1989 bied teologiese en filosofiese kontekste te midde van die openhartigheid wat albei van  hulle op ʼn natuurlike wyse ontlok. Lúcia is in 2005 op 97 oorlede. Francisco en Jacinta het 1918 se griepepidemie nie oorleef nie. Fatima, hoewel dalk nie perfek nie, raak die siel. Die dramatiek word visueel met magiese realisme omvou. Paul Boekkooi

 

Ava

Filmfinity Independent

Paul Verhoeven, die 82-jarige veteraan-meesterregisseur bekend vir onder andere RoboCop, Total Recall, Basic Instinct en Elle, het in ‘n onderhoud ʼn minder konvensionele teorie opgeroep wat verband hou met die fenomeen van geweld in rolprente: “Mense het hierdie vreemde idee dat rolprente hulle kan beïnvloed om wreedaardig te wees, maar my opregte opinie is dat rolprente níks meer doen as om slegs die geweld binne die samelewing te weerspieël nie”. By die ervaring van Ava, ʼn dertien in ‘n dosyn-tipe produksie wat verhaalgewys by tye soos ʼn koerslose pakesel deur ʼn woestyn voortbeur, skiet Verhoeven se uitspraak ʼn mens skielik te binne. Ava handel oor ʼn vrou, ʼn sluipmoordenares, wat sleutelfigure in multi-nasionale korporatiewe binnekringe in opdrag van mededingers afmaai. Daar skort niks met Jessica Chastain se karaktervolle uitbeelding van die titelrol nie, maar met ʼn skralerige liggaamsbou van so 60 kilogram en ʼn lengte van hoogstens 1,60 meter in haar sokkies, raak dit al gou ongeloofwaardig wanneer sy forse mans die een ná die ander konfronteer, beseer en kafdraf .Bloot o p papier sal die grootste gros fliekvrate weliswaar kan uitsien na Ava. Benewens Chastain is die res van die rolverdeling ook veelbelowend: John Malkovich is Duke, ʼn ou hand in die beplanning en uitvoering van ondergrondse sluipmoord-aksies. Dan is daar Colin Farrell se Simon met ʼn huursoldaat-verlede wat glo dat aanval sonder aansiens des persoons die kitsoplossings bied. Interessant is die plasing van die legendariese aktrise Geena Davis in die rol van Bobbi, Ava se ma. Minder inspirerend, maar geensins sleg nie, is die kletsrymer Common as Ava se gewese minnaar, Michael, wat nou, agt jaar later, ʼn verhouding aangeknoop het met Judy, Ava se jonger suster, gespeel deur ʼn minder oortuigende Jess Weixler. Wanneer die fliek amptelik begin – eers vóórdat die titels loop én kort daarna – sien ons grepe uit die konfliksituasies waarby Ava betrokke was. Dit word oorgedra deur koerantknipsels, ʼn aanval op die Duitse ambassade in Rijad en ander sekwense waar Ava regstreeks by skermutselings inval. Met die redelik onbekende regisseur Tate Taylor en die draaiboekskrywer Matthew Newton aan die stuur van sake, domineer en ondergrawe twee onversoenbare temas die fliek se potensiële sukses. Dit is enersyds ʼn riller; andersyds ʼn familie-melodrama. Daarbinne speel psigoses hulself op verskeie vlakke af. Avahet klaarblyklik haar eens langdurige dwelm- en alkoholverslawings afgesweer, maar die gewese disfunksionaliteit in haar verhouding met haar oorlede pa, haar ma, suster en Michael aan wie sy volgens hom ʼn troubelofte verskuldig is, plaas Ava op verskeie syspore van bykans onafkeerbare selfvernietiging. Haas onvermydelik gaan elkeen van die drie oorblywende gesinslede wie se hoop op enige vorm van verhoudingsvolhoubaarheid gerig sou kon wees, dit totaal in die niet laat intuimel. Met meer kragtige motivering, oortuiging en, in enkele onderdele, ʼn sterker gerigte meedoënloosheid by sommige karakters (behalwe dié van die Ier Colin Farrell se Simon wat reeds oordoen word), sou Ava bepaald méér verteerbaar wees. PB

 

The Speed Cubers

Netflix

In die jare 80 het die kubus-manie (“Rubik’s Cube”) Suid-Afrika getref en nes klimtolle die hande en breine besig gehou. Kubusse is steeds wêreldwyd (en nou in verskeie groottes) by talle jong mense ʼn obsessie met selfs ʼn wêreldkampioenskap en gepaardgaande -rekords. Die 40 minute lange Amerikaanse dokkie The Speed Cubers skop af tydens so ʼn hoogs mededingende kampioenskap. Dit blyk dat die gehore in twee verdeel is: In die een kamp is daar die ondersteuners van die Australiër Feliks Zemdegs en in die ander hoek die span wat die Koreaans-Amerikaanse Kim Park se lof besing en glo dat hy hierdie keer sal koning kraai. Die kyker leer beide seuns ken en ontdek dat Park outisties en as ’t ware emosioneel onvolwasse is. Mislukking en teleurstelling, asook die gepaardgaande emosionele oppe en affe, is vreemd vir Park en sy ouers moet omtrent elke minuut van die toernooi in die voorgrond wees om hom te onderskraag. Daar word vlugtig na die deelnemers se kubusvaardighede verwys asook die “algoritmes” wat hulle met ure en ure se oefening moet bemeester. Die verhaal fokus vervolgens op Zemdegs en Park se vriendskap, wat oor jare heen strek. Al probeer hulle mekaar die stryd aansê en die een die ander se rekords wil verpletter, is daar ʼn diep, soms onuitgesproke band. Zemdegs ontferm hom oor Park, al moet hy soms terugstaan en aanskou hoe Park hom uit sy eens gemaklike topposisie skuif. Die regisseur Sue Kim verskuif mettertyd meer haar fokus én kamera na die Park-gesin. Al figureer Zemdegs steeds sterk, laat sy die Park-uitdagings die narratief lei. Die verhaal word meer persoonlik en die kleurvolle kubus-kampioenskap dryf na die agtergrond. ʼn Mens is nuuskierig oor die algoritmes waarna vlugtig verwys is, asook die kategorieë, handvaardighede en tydsberekening wat van die kampioene vereis word. Geen kenners word hier ingespan om meer lig op die sportsoort te werp nie. ʼn Mens voel later asof Kim eintlik haar fliek “Kim Park” kon genoem het. Dit is ʼn diep ontroerende verhaal, maar ʼn  dokkie wat ʼn mens laat smag dat daar darem ʼn bietjie meer vleis om die been kon gewees het. Zemdegs se verhaal word later met vinnige en breë kwashale geskilder. Wat The Speed Chasers in minder as ʼn driekwartier vermag, is steeds net so verstommend soos die fladderende hande tydens die kampioenskappe. Dalk is daar ʼn opvolg, want hierdie proe soos ʼn voorgereg wat ʼn mens laat hoop op méér. KB

 

The Old Guard

 Netflix

Superhelde het dit ook swaar. In die geval van die bende huursoldate wat gelei word deur die lenige, onstuitbare  leier, Andromache “Andy” vanScythia (Charlize Theron), is dit die las van ʼn ellelange lewe. Millennia lank veg hulle in oorloë aan die kant van die “goeie”, wat dit ook al mag wees, en geen wond is blywend of lewensbedreigend nie. Telkens verrys hulle om nogmaals te veg met moderne en antieke wapens – van masjiengewere tot swaarde en byle. Hulle is tydridders wat weerlose verdruktes in elke kultuur en eeu verdedig, bewakers van menseregte en vryheid. Sommige wonde neem langer om te genees, en elke tydelike doodgaan is net so pynlik soos vir gewone sterflinge. Hul skynbare eindelose reis behels waarlik om ʼn duisend dode te sterf. (Onsterflikheid is nie vir sissies nie.) Die fliek is gebaseer op ʼn grafiese roman, met die gepaardgaande sketsmatige karakters en slagspreuk-dialoog; die booswig, Merrick (Harry Melling) snou sy volgelinge toe: “I want results!” Jy verwag dus nie subtilteit nie, net aksie – en hiervan is daar oorgenoeg om adrenalienslawe te sus. Theron in ʼn swart kleefpak wat haar soos Catwoman laat lyk, het elke krygstegniek onder die knie, en kan selfs ʼn byl siervol en sekuur swaai. As mentor vir die Amerikaanse soldaat Nile Freeman (KiKi Layne), ʼn groentjie-tydkryger, is Andy droog en sinies oor hul leefwyse en die ewigheid; anders as Nile glo sy nie in ʼn hoër mag nie. Solank die stylvol gechoreografeerde aksiesekwense opstapel, wonder jy nie te veel oor die “immortals” se oorspronge nie, of oor die kinkel dat onsterflikheid blykbaar ook ten einde kan loop  Theron slaag daarin om nuanse aan ʼn mitiese Amasone-figuur te gee, in die suggestie van lewensmoegheid en selfverwyt oor ʼn oudkollega wat in  die diepsee aan ewige verdrinking oorgelewer is,  Een van die onverwags kragtige momente is ʼn passievolle soen tussen twee van die manlike krygers wat mekaar eeue lank as aartsvyande aangedurf het. Die hippie-credo “Maak liefde nie oorlog nie”, kry amusante nuwe betekenis. In strokiestrant is enigiets moontlik waar dit nodig raak, en jy weet die helde moet ondanks ʼn oormag teenstand en struikelblokke seëvier. Ten slotte belowe ʼn vooruitflits dié handelsmerk gaan nog lank oorleef. Skaflike spookasemvermaak. Schalk Schoombie 

 

Song of the Sea

Netflix

Tydens die joernalis Bill Moyers en die mitoloog Joseph Campbell se klassieke gesprekreeks, The Power of Myth, kom hulle tot die slotsom dat mites (en stories) die mens se soeke na betekenis illustreer. Campbell beskou ʼn mite as “leidrade” wat lei na die mens se versugting na die geestelike moontlikhede van die lewe. Dit is ʼn poging om die tydlose en misterieuse te verstaan. Die regisseur Tomm Moore se animasiefliek Song of the Sea (2014) is ʼn uitstekende voorbeeld hiervan aan die hand van Keltiese mitologie en Skotse legendes oor onder andere die selkies (robmense). Die nag toe Bronach geboorte skenk aan haar dogter, Saoirse, verdwyn sy spoorloos. Saoirse en haar ouer boetie, Ben, word dus deur hul pa, Connor (Brendan Gleeson), grootgemaak. Maar die donker put van depressie verswelg hom en later moet ouma die kinders onder haar vlerk neem. Hiervandaan ontwikkel die prent in ʼn epiese heldereis wat die twee kinders en hul hond na allerhande mitiese wêrelde en karakters neem. Die animasietonele lyk dikwels soos reusagtige waterverfskilderye met Keltiese mandalas en kunswerke wat in spirale en dartels verander. Soos in die sjamaanse simboliek is daar ʼn bo- én onderwêreld en albei kinders se lewens hang letterlik aan ʼn draadjie. Ouma en pa Connor is salig onbewus daarvan dat die kinders op pad “huis toe” is, maar terselfdertyd die raaisel rondom die verdwyning van hul ma probeer ontrafel. Daar is wel “helpers” langs die pad en daar word bonatuurlike magte ontdek wat die fliek ʼn kleurvolle, emosionale avontuur maak. Die klankbaan is verruklik en hier moet ʼn mens veral die Ierse sangeres en liedjieskrywer Lisa Hannigan uitsonder. Sy vertolk die (stem)rol van Bronach, maar musiekliefhebbers sal haar onthou as ʼn lid van Damien Rice se orkes en toergroep. Die komposisies en liedjies laat ʼn mens met hoendervel. Die Keltiese legendes is by tye kompleks en ʼn mens moet dalk ʼn paar na die tyd gaan naslaan om die vervlegte storielyn heeltemal te snap. Vandaar dat Song of the Sea nie as ʼn “kinderfliek” afgemaak kan word nie. Dit is veel ryker as ʼn Disney- of Pixar-prent en het ongelukkig nie ʼn groot duik in die Amerikaanse loket gemaak nie. Die samekoms van stemme, musiek, mites en asemrowende animasie – dikwels met die hand geteken – maak dit wel ʼn kykervaring wat ʼn mens op ʼn sintuiglike vlak verower. KB

Kyk hier na die lokprent …

 

The Letter Reader

The Ergo Company / Netflix

Top10-lysies, die aantal klieks en kykers asook die gewildheid op sosiale media gee op talle stromingsdienste die pas aan. Dermate dat soveel mense onlangs kopgekrap het toe Netflix sy lysie van tien gewildste flieks bekend gemaak het. Is dit régtig die smaak en voorkeure van die kykpubliek, is daar in sommige kringe gesug. Intussen is Netflix besig om sy aanbod te verruim en kosbare skatte van regoor die wêreld in te sluit. Gaan kyk maar hoeveel Suid-Afrikaanse én Afrikaanse flieks is onlangs ingesluit. Een van die jongste toevoegings is die 29-minute lange The Letter Reader deur Sibusiso Khuzwayo, wat sy storie geskoei het op ʼn idee wat met die lees van Mark Gevisser se Mbeki-biografie, The Dream Deferred, gekry het. Khuzwayo het gelees van ʼn seuntjie wat briewe vir die mense in sy gemeenskap gelees het toe die apartheidsregime daartoe bygedra het dat talle swart mense ongeletterd gebly het. The Letter Reader handel oor ʼn twaalfjarige seun van Johannesburg, Siyabonga, wat by sy ouma in KwaZulu-Natal afgelaai word. Sy ouers het huweliksprobleme en wil nie hê die seun moet hul toutrekkery aanskou nie. Omring deur die magiese Drakensberge vind die stadsjapie homself midde ʼn landskap wat hom daagliks soos ʼn buitestander laat voel. Totdat sy ouma hom vra om die gemeenskap se briewe uit die stad te begin sorteer. Sy kan self nie lees nie. Siyabonga ontmoet só die beeldskone Nobuhle, ʼn 25-jarige vrou wie se man in die Goudstad werk gaan soek het. Hier neem die fliek ʼn magiese wending wanneer Siyabonga haar moet help om haar man se handgeskrewe briewe te ontsyfer. Anders as soveel plaaslike flieks wat merendeels vir die (kleiner) TV-skerm verfilm word, het Khuzwayo ʼn wyedoek-aanslag waarin die landskap ook ʼn karakter word. Die fliek is propvol eenvoud en hoop. Bahle Mashinini as Siyabonga lewer ʼn kragdadige vertolking waarin hy elke stilte en blik deur die kamera benut om die subteks van hierdie sprokie na nuwe hoogtes te neem. Dit is min dat ʼn mens sulke spel deur so ʼn jong akteur beleef. Liefhebbers van prente deur fliekmakers soos Darrell Roodt sal dalk raakpunte en die invloed van ʼn prent soos Yesterday opmerk. Dit is ʼn kosbare kleinood deur ʼn fliekmaker wat storie, spel en die alsiende oog van die kamera ten volle inspan. Sorg dat The Letter Reader dadelik op jou kyklysie beland, of kyk sommer nou. Trots Suid-Afrikaans. KB

 

Late Night

Netflix 

Laatnag is die eksklusiewe tydgleuf en domein van die hedendaagse hofnar. Die voorste grapmakers (meestal mans), elk met ʼn eie gevolg en span skrywers, swaai die septer op TV-kanale; hulle skerpskerts oor en hekel met die nuus, absurditeite en skandale van die dag. Jimmy Kimmel, Stephen Colbert, Trevor Noah, Conan O’Brian en Seth Myers lewer so ʼn essensiële bydrae om die alledaagse vergrype en leuens van politici oop te vlek en “to speak truth to power” – op toeganklike en satiriese wyse. In die diversiteitskomedie Late Night is die hoofnar in die laatnag-kalklig ʼn vrou, Katherine Newbury (Emma Thompson), wat haar lang loopbaan byna soos ʼn chauvinistiese man bestuur. Sy vermy persoonlike onderwerpe en ken nie haar span wit, manlike skrywers se name nie; wanneer sy hulle oplaas om ʼn tafel ontmoet omdat sy afgedank kan word, ken sy nommers aan elkeen toe: Een, Twee, Drie ens. Sy is kort van draad, ʼn egomaniak wat haar sieklike man (John Lithgow) afskeep. Haar program het die afgelope tyd uit voeling geraak met gehore, veral jongmense. Sy is ʼn leek met sosiale media. Die oplossing is voor die hand liggend, om ʼn jong vrou van kleur in die span skrywers aan te stel. Dié ontluikende genie is Molly Patel (Mindy Kaling), ʼn gehaltebestuurder in ʼn fabriek met ʼn kwinkslag vir elk geleentheid. Molly pas aanvanklik nie in nie, sy verduur die spot van haar manlike kollegas en irriteer Katherie. Haar vroulike blik bring egter ʼn vars bries in die konvensionele halle en sy konfronteer Katherine met haar eie vroulikheid en feilbaarheid. Die kykie agter die skerms van laatnagkomedie is verfrissend, hoewel dit hoogs onwaarskynlik is dat ʼn fabriekswerker sonder ervaring in die vermaaklikheidswese so maklik ʼn gesogte pos op ʼn komediespan sal losslaan net omdat sy ʼn vrou van ʼn minderheidsgroep is. Humor bly kultuurgebonde, en om die grappe van Late Night te waardeer, moet jy die Amerikaanse sosiopolitieke landskap redelik ken. Die agenda van regstellende aksie word sterk op die voorgrond gestoot. Thompson, immer betroubaar as hoofspeler, oortuig nie deurgaans as ʼn gewilde laatnagkomediant nie. Kaling vaar beter en behou die kyker se simpatie. As ʼn moderne sprokie van ʼn Aspoester wat haar eie balrok skep (haar eie nis in ʼn manlike bedryf uitkerf) slaag Late Night gedeeltelik, en voorspelbaar in feministiese trant is daar nie ʼn prins in sig nie – al die mans is verwerplike bleeksiele. Dis jammer dat ʼn veteraan soos Lithgow so onderbenut word, maar dit was dekades lank die geval met uitstekende aktrises in mindere rolle. Mindy Kaling het die draaiboek geskryf en die regisseur is Nisha Ganatra. Schalk Schoombie

 

Mucho Mucho Amor: The Legend of Walter Mercado

Netflix

Danksy Netflix se dokkies leer ʼn mens soveel afvlerkvoëls, verkleurmannetjies en sommer net bisarre karakters ken. Kort op die hakke van Tiger King en sy trawante volg Mucho Mucho Amor: The Legend of Walter Mercado (2020). Mercado was ʼn androgene, flambojante TV-astroloog wat op Spaanse TV (en later die res van die wêreld se skerms) ʼn sensasie was. Hy het nooit iets negatiefs oor enige van die sterretekens gesê nie en sy gehore met “liefde” en “vrede” besprinkel. Sy blink en kleurvolle kostuums het dikwels uit mantels en ornate juweliersware  bestaan, wat hom na ʼn kruis tussen Liberace en Elvis laat lyk het. Soos Elvis het hy mans én vroue laat swymel. Volgens oorlewering het hy as seuntjie in Puerto Rico lewe in ʼn dooie voëltjie geblaas, wat soveel van sy miljoene volgelinge laat dink het dat hy boonop oor bonatuurlike genesingskragte beskik. Die dokkie-vervaardigers begin met ʼn spanningsvolle kinkel aan die begin – Walter Mercado het verdwyn… Maar hét hy? Dit is ʼn simpel slenter, want skielik is ons aan’t huis van Mercado en sy lewenslange assistent en word die verhaallyn gedryf deur verskeie onderhoude met hom; tot en met enkele maande voor sy dood in November verlede jaar. Die 87-jarige magnetiese Mercado is soos ʼn Peter Pan wat ʼn tydlose persona voor die kameras en ligte aanneem. Hy skerts dat hy nog ‘n maagd (!) is, wel aan sy gesig laat “werk” het en nie oor sy ouderdom wil praat nie. Daar is ʼn verneukspul met ʼn kontrak wat hy met ʼn vriend en vennoot aangegaan het. Sy hele loopbaan word deur ʼn reeks hofsake tot stilstand gebring en ʼn mens wonder of hy ooit weer rose – darem nie plastiek soos wyle Bles Bridges nie – in die skares sal kan werp. Die dokkie is eerlik en intiem, maar naderhand langsaam. Die vermaaklike spil waarom die storie draai, is Mercado se vermoë om mense te betower. Hy was in sy jonger dae ʼn akteur en danser, wat hom laat besef het dat hy sy reise deur die sterre en planete as hipnotiese vermaak moet laat verpak. Tot en met die laaste tonele is daar nie ʼn wenkbrou uit plek nie. Die media en millenniërs (wat nie eens met sy TV-programme grootgeword het nie) staan tou om tog net aan sy some te raak. Walter Mercado het die begeerte om anders te wees, tot ʼn kunsvorm verhef. Dit is ʼn stadige, maar hoogs vermaaklike 96 minute wat sonder voldoende dramatiese hoogtepunte ʼn mens laat aanhou kyk. KB

 

Homemade

Netflix

Met sy altesame 17 kortflieks van regoor die wêreld het Netflix dit reggekry om grendeltyd in ʼn visuele tydsdokument vas te vang. ʼn Soort gelukspakkie met verrassende lekkernye uit plekke soos Japan, Duitsland, Santiago, Parys, Japan en selfs Rome. Die flieks wissel tussen 4 en 11 minute lank elk en is dikwels op eie stoom, sommer oor ʼn naweek verfilm en verpak. Nou moet ʼn mens net uit die staanspoor erken, dat talle van ons seker die skadukant van inperking en isolasie verwag. Van die verveling tot die hongersnood, gesinsgeweld en armoede waaroor daar nou nog in die media berig word. Het ʼn mens werklikwaar die krag om deur daardie troebel lens te gaan kyk? Groot was die verbasing toe die Italiaanse regisseur Paolo Sorrentino (skepper van flieks soos Youth) met sy bydrae sorg vir soveel humor en vermaak. Hier moet die pous en ʼn Britse koninklike die grendelperiode sáám aanpak. En selfs die klere waai! Pablo Larrain se Last Call met sy slim wending was eweneens ʼn stukkie erns wat ʼn komielike ommeswaai maak. Die inperking het duidelik talle mense gedwing om hul harte se deksels te lig en (soms) liefdesverklarings te maak wat al jare – indien nie dekades nie – onder die oppervlak gelê en stoom het. Maar kan ʼn mens alles glo wat jy hoor? Die Duitse akteur-regisseur Sebastian Schipper het met sy Casino sy verskillende persoonlikhede na die etenstafel genooi. Die prent laat ʼn mens wonder oor al die aspekte van jouself wat die isolasie na vore gebring het. En wil ʼn mens saam met al daardie karakters leef? Spaces handel oor die fliekmaker Natalia Beristáin se dogter, Jacinta, wat ʼn mens reeds van die eerste toneel boei en emosioneel meesleur. Dit is een van die prente waaroor ʼn mens niks wil verklap nie, maar eintlik weer wil gaan kyk. The Lucky Ones is deur Rachel Morrison (Black Panther se kinematograaf) en in wese ʼn brief aan haar seun. Die parallelle tussen haar kinderjare en dit wat haar seun nou met die grendeltyd beleef het, bied ʼn bietjie vertroosting. En die einde is ʼn stukkie lewenswysheid wat die kyker vir lank nog sal kan koester. Die tematiek is soms voorspelbaar – soos die getroude paar wat besluit het om te skei, maar dan in hul klein woonstel moet isoleer. Hulle irriteer mekaar eindeloos en weet nie hoe om die mislukte verhouding en elkeen se behoefte aan privaatheid met sukses aan te pak nie. Weer eens is hier kraakvars humor en ʼn kostelike ontknoping. Dis onmoontlik om een van die flieks uit te sonder. Elkeen verdien sy unieke ereplek. ʼn Mens hoop wel dat die gerf van 17 verder sal uitkring met méér bydraes uit ander lande, want dit is hierdie welkome laslappiekombers wat ons daaraan herinner dat ons tog nie so ver van mekaar is as wat ons gedink het nie. KB

 

Lovebirds

Netflix / Paramount Pictures

Vermaaklike romkoms skop jy nie agter elke bos uit nie. Jy is dankbaar as daar in ʼn betrokke jaar een skreeusnaakse voorbeeld opduik. Lovebirds, wat neig na die doller-as-kop-af-kant van die skaal, is ʼn wenner. Die skerp dialoog en ongewone situasies is deadpan (die spelers lyk nie of hulle oortuig van hul eie snaaksheid is nie), maar het dié resensent telkens laat skater. Die tema van verlore en herwonne passie word op ʼn lawwe, by tye spannende manier ontgin. In klassieke trant is daar ʼn sentrale misverstand wat die handeling dryf. Ná slegs vyf minute van dié liefdesklug is dit glashelder die twee verliefdes van New Orleans se liefdesvuurtjie is jammerlik geblus. Hul onophoudelike gekyf laat jou wonder hoe hulle so lank uitgehou het. Hulle lyk soos ʼn onpaar, terwyl hul vriende dink hulle pas perfek bymekaar; ʼn toonbeeld van diversiteit: Jibran (Kumail Nanjiani) en Leilani (Issa Rae) is van verskillende minderheidsgroepe in ʼn eg-Amerikaanse smeltkroes. Op die punt om uit te maak, pootjie die noodlot hulle. As getuies van ʼn moord wat hulle soos die verdagtes laat lyk, vlug hulle halsoorkop met die polisie warm op hul spoor. Nanjiani het in The Big Sick (waarvan hy ook die draaiboek geskryf het) sy slag gewys met aweregse, donker komedie wat in menslikheid gesetel is. Hier is hy meer vitterig-neuroties, en dis veral sy karakter se lafhartigheid en sporadiese uitbarstings van braafheid wat van die genotvolste keerpunte oplewer. In teenstelling is Rae se karakter instinktief paranoïes, ʼn slaaf van giere en haar slimfoon. Die geloofbare interaksie van dié bedrewe komediante dra die fliek seëvierend deur tonele wat andersins vergesog en absurd sou wees. Jibran en Leilani is gemaak vir die oog van die storm, waar die romanse oplaas weer gevonk word. ʼn Klimaktiese toneel met ʼn skare ekstras in Middeleeuse maskers is besonder tydig en gegrond in die samesweringsteorieë van die nuwe, verdeelde Amerika, terwyl dit lustig die draak met die elegante orgies in Stanley Kubrick se Eyes Wide Shut steek. Die regisseur Michael Showalter en draaiboekskrywers Aaron Abrams en Brendan Gall het die vinger ferm op die pols van ʼn tyd waar liefde deur aardige omstandighede gesmee word. Lovebirds laat jou deur al die grendels ontsnap. SS

 

I Lost My Body

Netflix

In die Franse animasiefliek I Lost My Body (geskoei op ʼn vrye verwerking van Guillaume Laurant se boek, Happy Hand) ontsnap ʼn hand uit ʼn laboratorium in Parys. Die bloederige openingstoneel laat ʼn mens kopkrap oor wat van die lyf (en siel) geword het, wat eens die hand gerugsteun het. Die avontuurlike ontsnapping neem ʼn mens dadelik terug na Thing (die galoppende vyf vingers en gewrig) wat vir soveel kostelike oomblikke in The Addams Family gesorg het. Wie sou kon raai dat ʼn hand die hoofkarakter in ʼn heldereisprent kon wees? I Lost My Body is enersyds ʼn tragiese liefdesverhaal. Die hede en verlede word slim vervleg in ʼn tydsame ontknoping waar ons vir Naoufel, die pizza-afleweraar, leer ken. Die lewensstorms verpletter hom keer op keer teen die ruwe rotse van die noodlot en selfs sy onbeholpe pogings om ʼn indruk op ʼn kleurvolle bibliotekaresse, Gabrielle, te maak, loop erg skeef. In nóg ʼn emosiebelaaide storielyn leer die kyker vir Naoufel as seuntjie in Marokko ken. Hier volg ʼn klankryke narratief. ʼn Nuuskierige seun wat met die aanmoediging van sy pa probeer om klanke op ʼn kassetspeler vas te vang. En graag klavier wil speel! Dit is hierdie laslappie-aanslag wat I Lost My Body sy sinryke en sintuiglike diepgang bied. Voeg daarby ʼn oorromplende klankbaan deur Dan Levy en jy het ʼn fliek wat alle grense van die genre oorspoel. Al het I Lost My Body ʼn melancholiese ondertoon, is dit enersyds ʼn spanningsvolle riller met die liefde as grondslag. ʼn Hand soek sy lyf, maar ʼn jong man soek ook na die drome en skerwe van homself wat hy iewers langs die pad per ongeluk verloor het. Wie van ons het nie aspekte van ons Self wat nie onder die geroesemoes en gedruis van die daaglikse lewe stof begin vergaar het nie? En kan hierdie fragmente weer met mekaar versoen word? I Lost My Body is darem nie ʼn diep filosofiese fliek nie. Dit beloon eerder die kyker met ʼn multi-sensoriese belewenis wat die hartsnare en traankliere verower. Dat die prent vanaf Cannes tot verskeie ander internasionale feeste met pryse bekroon is, is verdere bevestiging van hierdie waardige juweel. En soos menige tydlose kunswerk, laat dit ʼn mens anders na die lewe kyk, luister en daaroor nadink. Dit is die vollengte-debuut van die mede-skrywer en regisseur Jérémy Clapin, wat ʼn mens reikhalsend laat uitsien na nóg van hierdie visioenêre fliekmaker. KB

Kyk hier na die lokprent

Die 10 beste grueelflieks

1. The Shining (1980)
2. The Exorcist (1973)
3. Rosemary’s Baby (1968)
4. The Sixth Sense  (1999)
5. The Amityville Horror (1979)
6. Halloween (1978)
7. Carrie (1976)
8. Alien (1979)
9. Bram Stoker’s Dracula (1992)

  1. The Texas Chainsaw Massacre (1974)

Hoeveel het jy gesien? SS

Die 20 beste flieks met Meryl Streep
  1. Sophie’s Choice (Oscar – Beste aktrise 1982)
  2. Out of Africa (Oscar-nominasie beste aktrise 1985)
  3. The Deer Hunter (Oscar-nominasie beste ondersteunende aktrise, 1979)
  4. The Iron Lady (Oscar – Beste aktrise, 2011)
  5. Kramer vs Kramer (Oscar – Beste ondrsteunende aktrise, 1979)
  6. A Cry in the Dark (Oscar-nominasie beste aktrise, 1988)
  7. August Ausage County (Oscar-nominasie beste aktrise, 2013)
  8. The Post (Oscar-nominasie beste aktrise, 2017)
  9. Music of the Heart (Oscar-nominasie beste aktrise, 1999)
  10. The French Lieutenant’s Woman (Oscar-nominasie beste odersteunende aktrise 1981)
  11. Death Becomes Her (1992)
  12. The Devil wears Prada (Oscar-nominasie beste aktrise, 2006)
  13. One True Thing (Oscar-nominasie beste aktrise, 1998)
  14. Marvin’s Room (1996)
  15. Doubt (Oscar-nominasie beste aktrise, 2009)
  16. Silkwood (Oscar-nominasie beste aktrise 1984)
  17. Ironweed (Oscar-nominasie beste aktrise 1988)
  18. Florence Foster Jenkins (Oscar-nominasie beste aktrise, 2016)
  19. Julie and Julia (Oscar-nominasie beste aktrise, 2009)
  20. Dancing at Lughnasa (1998 )

Hoeveel het jy gesien?  SS

Die 10 beste sielkundige rillers
  1. Psycho (1960)
  2. Play Misty for Me (1971)
  3. Shutter Island (2010)
  4. Jacob’s Ladder (1990)
  5. Vertigo (1958)
  6. King of Comedy (1982)
  7. Single White Female (1992)
  8. The Hand That Rocks the Cradle (1992)
  9. Fatal Attraction (1987)
  10. Gaslight (1944)

Hoeveel het jy gesien?  SS

Die 10 beste liefdesflieks
  1. Out of Africa met Meryl Streep en Robert Redford
  2. The English Patient met Ralph Fiennes
  3. When Harry Met Sally met Billy Crystal en Meg Ryan
  4. Doctor Zhivago met Omar Sharif
  5. As Good as it Gets met Jack Nicholson en Helen Hunt
  6. Gone with the Wind met Vivien Leigh en Clark Gable
  7. A Man and a Woman
  8. Franco Zeffirelli’s Romeo and Juliet met Olivia Hussey
  9. Love Story met Ryan O Neill
  10. The Age of Innocence met Daniel Day Lewis en Michelle Pfeiffer

Hoeveel het jy gesien?  SS

Die 10 beste flieks van musiekspele
  1. Fiddler on the Roof
  2. Cabaret
  3. West Side Story
  4. My Fair Lady
  5. Singing in the Rain
  6. The Sound of Music
  7. Chicago
  8. Mary Poppins
  9. The Wizard of Oz
  10. The Rocky Horror Picture Show

Hoeveel het jy gesien?   SS

Die 10 beste flieks gebaseer op verhoogdramas
  1. A Streetcar Named Desire met Marlon Brando en Vivien Leigh
  2. Who’s Afraid of Virginia Woolf? met Elizabeth Taylor en Richard Burton
  3. Driving Miss Daisy met Jessica Tandy en Morgan Freeman
  4. Roman Polanski’s Macbeth met Jon Finch
  5. Sleuth met Laurence Olivier en Michael Caine
  6. Doubt met Meryl Streep en Philip Seymour Hoffman
  7. Noises Off met Michael Caine en Carol Burnett
  8. Cat on a Hot Tin Roof met Paul Newman en Elizabeth Taylor
  9. Fool for Love met Sam Shepard en Kim Basinger
  10. Trip to Bountiful met Geraldine Page en Rebecca De Mornay

Hoeveel het jy gesien?  SS

Hannah Gadsby: Douglas

Die 10 beste oorlogflieks
  1. Saving Private Ryan (1998)
  2. Apocalypse Now (1979)
  3. 1917 (2019)
  4. Patton (1970)
  5. Ran (1985)
  6. Platoon (1986)
  7. The Beast of War (1988)
  8. Red Cliff (2008)
  9. Waterloo (1970)
  10. Hacksaw Ridge (2016)

Hoeveel het jy gesien?

Internasionale fliekfees vir almal

Groot internasionale rolprentfeeste gaan saamspan vir ʼn gratis aanlynfees van 10 dae op Youtube in reaksie op die COVID-19-pandemie, die We Are One Rolprentfees. Dit is ‘n inisiatief van Youtube en Robert De Niro se Tribeca Rolprentfees in New York.

Ander fliekfeeste wat betrokke sal wees, is Cannes, Venesië, Berlyn, Londen, Karlovy Vary, Locarne, Marrakesj, San Sebastian, Toronto, Tokio en Jio Mani Mumbai.

Die fees sal vollengte rolprente, dokumentêre prente en paneelbesprekings insluit. Die program word later aangekondig.

  • Volg die skakel na die fliekfees: youtube.com/weareone
Skryf in vir die Kajuitkoors Fliekfees!

Verveeld? Kreatief gefrustreerd? Maak jou eie kortfilm van vyf minute (jy kan selfs jou slimfoon gebruik) en skryf dit in vir The Cabin Fever Film Festival. Dit moet ʼn toiletrol en een of ander toets, asook ʼn voorgeskrewe sin insluit. Elke week is daar ʼn ander fliekgenre, soos romkom of riller. Sluit aan by die kompetisie se Facebookgroep en lees die reëls hier. Die kortfilms word aanlyn vertoon.

Las Hurdes:
Kyk gratis na Cirque du Soleil:
Kyk uit vir hierdie nuwe flieks:

Moffie

1917

Judy

Top 10: Leon van Nierop se beste flieks van 2019
  1. Pain and Glory (Pedro Almodóvar)
  2. Parasite (Joon Ho Bong)
  3. Joker (Todd Phillips)
  4. Midsommar (Ari Aster)
  5. Capernaum (Christine Labaki)
  6. Roma (Alfonso Cuarón)
  7. The Favourite (Yorgos Lanthimos)
  8. Eighth Grade (Bo Burnham)
  9. Green Book (Peter Farrelly)
  10. US (Jordan Peel)
Top 10: Paul Boekkooi se beste flieks van 2019
  1. Cold War
  2. Parasite
  3. Joker
  4. Pain and Glory
  5. Dialogues des Carmélites (Met Opera)
  6. My Extraordinary Summer With Tess
  7. Once Upon a Time… In Hollywood
  8. Les Misérables
  9. Die seemeeu
  10. Roma
Top 10: Kobus Burger se beste flieks van 2019
  1. Parasite
  2. Pain and Glory
  3. Hail Satan?
  4. The Farewell
  5. Can You Ever Forgive Me?
  6. Anima
  7. Luce
  8. The Great Hack
  9. Amazing Grace
  10. Clive Davis: The Soundtrack of Our Live
Top 10: Schalk Schoombie se beste flieks van 2019
  1. Roma
  2. Never Look Away
  3. Parasite
  4. Can You Ever Forgive Me?
  5. Free Solo
  6. Shoplifters
  7. The Wife
  8. Pain and Glory
  9. The Favourite
  10. Joker