In die padda se spring

deur Ilse Goschus

Sue-Anne sit voor haar skootrekenaar in Goa Indië. Sy tuur verby die palms tot amper by die see; nou verbode terrein sedert die COVID 19-inperkings. Dis boonop Moedersdag, 9 Mei 2021. Die ironie is; sy’s ver verwyderd van haar familie; fisies en emosioneel.

Haar oë dwaal na die skootrekenaar-skerm.

“ʼn Hoë hoop liggame; doodgewurg in oorvol ambulanse,” dink sy geskok.

Twee- en-twintig lyke, toegedraai in witdoek. Opgestapel of liewer… oor mekaar gestapel oor te min plek orals. Soos misplaaste poskantoorpakkies.

Sosiale distansiëring het op simboliese wyse gesterf saam met die suurstof-beroofde liggame; ook geen kermende, huilende, klouende, emosioneel-belaaide famielie-tonele nie. Die ironie… solidariteit binne die dood.

“Hulle’s net dood; klinies, koud en hygend,” worstel Sue-Anne met die ontstellende feite terwyl haar trane soos slinks-bewegende geheime agente diep in haar hart druppel.

Iets anders lei nou haar aandag  af.

Koeie en bulle string soos ʼn georganiseerde regiment seewaarts terwyl die buurt se rondloperhonde hul grommend waarsku dat hul nou honde-terrein betree; ʼn daagikse ritueel, sonder merkwaardige impak.

“Sterkte in solidariteit. Die diere staan saam,” dink sy ontnugter. “En, maar … my familie? (En dit nogal in COVID-tyd.) Een en twee-woord whatspp-boodskappe… die kliniese reddingsboei of dalk ʼn SOS-boodskap?”

Skieik merk sy ʼn klein bewegende springerigheidjie langs haar; ʼn baie klein paddatjie. Hierdie enetjie is stoksielalleen. Hy probeer naarstiglik teen ʼn hoë trappie opspring. Geen reddingboei nie en geen teken van padda-solidariteit in hierdie geval te bespeur nie.

Soos Sue-Anne nader beweeg, begin die amfibiese gediertetjie naarstiglik te spring; hoog en ver en vasberade om sy oënskynlike ontsnappingsdoel te bereik.

Dis toe dat sy berusting vind in die padda se spring.

Sy vou haar skootrekenaar toe, glimlag stil; gereed vir die volgende uitdaging, hetsy in solidariteit of stoksielalleen.

Die eenkantbuffel

deur Jan Schaafsma

 Eendag, op ’n grasvlakte in Afrika, was daar ’n trop buffels (toe daar nog groot troppe buffels was). Die buffels het gras gevreet. Hulle het gepaar en gebaar. Hulle het getrek en gevrek. Solank hulle met rus gelaat is, het hulle ander gediertes met rus gelaat. As iets hulle bedreig het, was hulle onder die gevaarlikste diere in Afrika. Die heel gevaarlikstes was mense (verreweg), muskiete en seekoeie, maar buffels was hoog op die lys.

In dié trop buffels was daar een wat nooit lekker ingepas het nie. Wanneer die buffels gras gevreet het, het dié een ook gras gevreet, maar altyd aan die buitekant van die trop. Wanneer die buffels gaan slaap het, het dié buffel ook gaan slaap, maar altyd ’n entjie van die trop af weg. Wanneer die bulle koeie gesoek het, het dié buffel staan en kyk, maar nie ’n koei gesoek nie. Hy het in dieselfde vlei as die ander buffels in die modder gerol, maar meer eenkant as hulle. Wanneer die buffels na soeter gras begin trek het, was dié buffel altyd heel laaste in die ry. Orals waar die buffels water gedrink het, het dié buffel ná almal nog staan en suip.

Hoekom was dié buffel so eenkant? Niemand weet nie. Hy was nes die ander buffels, met skerp, dodelike horings, massiewe spiere, ’n goeie reuksin en ore wat baie fyn kon hoor. Hy was vir niemand ’n bedreiging nie, en daarom het die ander bulle nie met hom koppe gestamp en hom weggejaag nie. Hy’t dikwels in die verte staan en staar. Miskien was sy kop heeltemal leeg en het hy eenvoudig nie besef wat die ander buffels doen nie. Tog was dit eerder asof hy diep oor dinge nagedink het. Perdalks was hy ’n filosoof. Miskien het hy op ’n manier gevoel dat hy nie met semels wil meng nie. Altemit het die hoi-polloi se sterk reuk sy delikate neus aanstoot gegee.

Al het die buffel hom so eenkant gehou, het hy die trop nooit heeltemal verlaat nie. Hy was alleen, maar nie eensaam nie. Hy het baie goed geweet hy het die trop nodiger as wat hulle hom nodig gehad het. Afrika is nie vir sissies nie. Daar skuil gevaar om elke hoek en draai.

Die eenkantbuffel het later op die trop se senuwees begin werk.

“Kom wei hier saam met ons,” het hulle gesê. “Umuntu ngumuntu ngabantu.”

Van die koeie het na hom geloer. Hy was eintlik ’n baie mooi, sterk, viriele buffel wat goeie kalfies sou maak. “Haai daar,” het hulle skalks gesê. “Hierdie gras is só soet, só lekker, só sag. Kom eet saam met ons.”

Die buffel het weggekyk.

Toe kom die leeus. ’n Groot honger trop. Hulle het ver gestap sonder kos.

Die buffels het dadelik laer getrek met hul kleintjies in die middel en hul skerp horings byna ondeurdringbaar buitentoe.

Die eenkantbuffel wou deel van die kring word, maar daar was nie plek nie.

Die leeus het hom gevang en heerlik aan hom gesmul.

Die spyker

 deur Kobus Burger

Die man se ma is dood

Hy was sy hande

Pak die groente in die rakkie

Vou ʼn T-hemp op

Sit die sokkies in die laai

Sluit die balkondeur oop

Uit die afleweringstrok bruis ʼn gospelkoor

Die hadedas skrik op

Die foon pieng Stage 2 is op pad

“Fok!” lees die WhatsApp-groepboodskap

En sy dans in ʼn krullebol-pruik

Met twee plastiekborste wat uithang

ʼn Groep vriende wat laatnag lag

Die man plak die foto tussen die ander

Op die Mamma-muur

Lees die handgeskrewe brief weer ʼn keer:

“enjoy the moment”

Die man pak die briewe weg

Vasgeknoop met ʼn vaal lint

Die man skakel die ketel aan

Staar na die muur sonder ʼn skildery

Die muur waarin hy nie ʼn spyker mag slaan nie

Aldus die twaalf-blad-huurkontrak

Die man roer nog ʼn lepel suiker

In die stroperige koffie

Verdryf die bietjie bitter

En trek dan kombuislaaie oop

Op soek ʼn hamer

En ʼn dik spyker.

Plastiekproppe

deur Carie Maas

Sy het vier dae voor haar een-en-vyftigste verjaardag besluit sy gaan nie meer die plastiekproppe vir die kerk insamel en namens hulle aan die liefdadigheidsorganisasie oorgee nie. Sy het gewonder wanneer sy dit vir hulle moet sê. Toe haar broer se kinders die week ná haar verjaardag weg is nadat elkeen een van die Golden Cloud-muffins wat sy gebak het, geëet het, het sy haar winters- en somersklerekaste omgeruil, miskien ’n bietjie vroeg, en probeer om nie die oorgetrekte hangers almal in dieselfde rigting te hang nie.

Toe kom die stilte.

Haar kaste was reeds agtermekaar, behalwe die Tupperware wat te vol is en wat sy bly uitstel het. Hier en daar het sy ’n herfsblaar laat begaan om haar hark te ontsnap – niemand kon tog in die vierkantige klein tuin insien nie. Toe het sy al haar ou kerse opgesmelt om drie nuwes te maak, bly oor die jogurthouers wat sy tog maar gebêre het.

Sy moet meer uitreik, het sy begin dink. Sy het haar WhatsApp-kontakte deur vyf gedeel vir Maandag tot Vrydag. Sondag is gesinstyd en om vir iemand op ’n Saterdag ’n boodskap te stuur kan desperaat klink. Dit was eweneens dan ook maar goed dat X, Y en Z op ’n Vrydag val.

Mettertyd het sy egter agtergekom selfs mense met gesinne stuur nou boodskappe op ’n Saterdagaand. Dit het haar verstom. En bly gemaak. Dit was nie meer skaamtyd nie. En sy het begin wonder wat in die tyd ná die stilte sal gebeur.

Sy het gewens sy het tog maar vir haar broer se seun gevra om na die drade van haar hoëtroustel se speakers te kyk; hoe sy hulle ook al gewikkel het, die radio het bly krap. Sy het selfs begin meen haar begroting laat meer oproepe toe. En deur ’n resepteboek geblaai.

Wat sy nie kon regkry nie, was om die proppe wat sy reeds gehad het, weg te maak. Op ’n dag het sy hulle uitgepak, in patrone, soos vir dambord. Sy het ’n mooi bloue gevat, blou soos die helder winterlug, en dit oor ’n goue laat spring, en lag gekry vir haarself. Toe het sy die vrouevereniging se voorsitter gaan bel.

Corollawierus lôckdown

deur Elmi Smith

In ons huis is agt onder kwar…kwara….kwart…. lôkdown.

Oupa, Ouma, Ma, Stiefpa, Antievirginia, Ekssandra, ek en Wagter.

Ons is nie gewoond om só in mekaar se hare te wees nie. Veral nie in Antievirginia se mal-t-color teeze nie. Sy het kom plak net voor lôkdown. Sal nooit alleen koup nie, reken sy.

Oupa rook heeldag pyp op die stoep. Hy bespied die straat met sy verkyker en verwilder enige verdagte met ‘n bulderende ‘WYK SATAN!!’

Ouma bid, sing, sug en maak kos. Wanneer iets aanbrand, vloek sy gedemp maar verwoed.

Wanneer Stiefpa nie help-my-sterk-lykoefeninge doen nie, lê hy en Ma enCorollawierus kyk. Elke etenstyd beswaar hulle ons met die nuutste doem en gloem. Volgens Stiefpa gaan ons almal vrek.

Antievirginia is my oorlede pa se suster. Oupa sê sy doen absoluut ef-ôl behalwe rondslaap. Die matraswinkel kan haar aanstel om terugvoer te gee oor hulle matrasse. Daar’s nie ‘n matras in die dorp wat sy nog nie getoets het nie. Oupa het nie baie ooghare vir sy eie dogter nie en die Corolla maak dit net erger. Ek vermoed Antievirginia is beroemd want Ma sê sy dink Virgin Active is na Antivirginia vernoem. Antievirginia bad lank en trek mooi aan en ruik lekker en… verder is Oupa seker reg. Antievirginia sê sy is met verlof, haar louere rus bietjie.

Ekssandra is my sussie. Sy moes eintlik Xandra gewees het maar my pa het my ma verkeerd verstaan toe sy sê Sandra met ‘n eks. Ekssandra luister heeldag musiek en whapp haar vriende. Sy help net vir Ouma onder dwang.

Ek is Kasper. Kasper met ʼn Ka. Ek moes eintlik Jasper gewees het maar Oupa sê my pa was lisdeksies en ek kan maar net bly wees hy het nie ʼn R in plaas van die J geskryf nie. Oupa sê ek is ʼn oulike seun, net jammer vir die gebrek aan breinselle, ek moes dit by my pa geërf het maar hy het nie veel gehad om mee te begin nie. My pa het hom vrek gesuip, sê Oupa. Ma sê Pa is oorlede as gevolg van ʼn oordosis coke. Nou drink ek net Fanta.

Gister bring Ekssandra se boifrênd, Jakkals, tyding dat sy ma aan Corolla beswyk het. Toe hoes hy en sak inmekaar op ons stoep.

Ouma skree dat iemand moet kom help.

Ma skree terug dat sy sewe maande swanger is en dat sy niemand kan help nie. En dat niemand haar kan help nie.

Oupa gryp die verkyker.

Stiefpa begin push-ups doen.

Antievirginia wonder of die arme vrou dalk wyn sou oorhê.

Ekssandra loer om die deur en sê die kys is uit.

Wagter hol weg.

“Kaspertjie, gaan roep vir suster Syringe!”

“Dis lôkdown Ouma!”

Ouma wring haar voorskoot en ek bring suikerwater.

In ons huis is nou nege onder kwar…kwara….kwart…. lôkdown.

Oupa por gereeld vir Jakkals om Stiefpa raak te hoes. “Hy’s lui en vreet te veel,” sê pa.

Corollawierus. Niemand rus nie.

Die begraafplaas

deur Carie Maas

Ons het by die graf stilgehou en met die uitklim het my vinger in die deur beland. Moet ek vir jou koue water opsit, vra my suster, reg met die spuitbottel en lap vir die graniet wat sy wil skoonvee. Ek knyp die vinger tussen my bene dat die gebrand moet verdwyn. ’n Ent van ons af is daar ’n swart en geel begrafnis. Sowaar Covid-min mense. My ma het so van helder geel gehou. Hulle het ’n groot luidspreker en net een liedjie speel oor en oor: ‘Islands in the stream’ van Kenny Rogers en Dolly Parton. Hoekom? My pa wou kom kyk of die gras nou eindelik gevat het. Met die baie reën het ons nie vir die wag-’n-bietjie water gebring nie. Ek staan en kyk hoe my suster bossies uittrek, en luister na Dolly Parton. Hold me closer and I feel no pain. Toe hulle ‘no more will you cry’ vir die derde keer sing, begin ek tjank en kan nie ophou nie. Kom ons gaan maar, sê my pa. Toe ons naby aan hulle tent verbyry, is al wat ek raakgesien kry ’n man wat ’n bos lelies met lowergroen stingels nader dra. Maar hy’s ook te jonk vir die liedjie.

Ander weergawes van myself

deur Dominique Fischedick

As ek dit kon oordoen…

Sou ek met ʼn goudgeel sonhoed en ʼn strandsak vol boeke, die vliegtuig agteruit maak vlieg en vra dat hy my op die seesand aflaai, daar waar die branders vrylik teen die rotse breek.

Sou ek my laat-slaap-dae versigtiger kies en eerder soggens die tropiese son indrink en opslurp, totdat my sielsbeker daarvan oorloop.

Sou ek my Afrika-land van hoek tot kant verken en diep spore trap op Tafelberg, sonder hunkering na wit kranse van verre lande.

Sou ek elke dag ʼn veldblom pluk, agter my oor indruk en Dumela uit volle bors oor die vlaktes skree, tot die kranse antwoord gee.

Sou ek my oumalief uit die Hemel steel en grootoog na Jakkals en Wolf stories luister met die troosreuk van jêmtertjies wat my neusgate vul.

Sou ek my pa daardie oggend stywer om die lyf gryp en sou my smeektrane wat in sy handpalms opdam hom help omdraai, voordat hy die spyt- prys van groener gras aan die anderkant betaal.

Sou ek my moeder teen my bors laat lê en haar wieg tot oortuiging, dat sy meer werd is as die maatstaf waarmee sy haar waarde meet.

Sou ek my seuns weer klein druk en van vooraf leer, dat geld nooit ware geluk sal koop nie en dat dit net ʼn prys vir verloorders is.

Sou ek my ware vriende oor en oor kies, want hulle bloed kruip waar dit nie kan loop nie.

Sou ek my woefe se nat snoete en hondeholle nog nader teen my trek, want geleende viervoet-liefde is kosbaar.

Sou ek weer Ter Wille van Oorlewing kyk, ter wille van oorlewing.

Sou ek my eerste soen in ʼn canned fruit bottel vasvang, ingelê met ʼn paar sonstrale vir rainy days en Mondays wanneer jy van skoenlappers in jou maag en sonsoene op jou wange wil onthou.

Sou ek meer roomys vir ontbyt eet en op pms dae ʼn hele sjokoladekoek met ʼn vurk bed toe sleep en alleen verorber.

Sou ek meer lag, meer huil en sorgeloos sonder skaamte in my bikini loop, want ek kán loop.

Sou ek my glimlag opgebruik, voordat ʼn maskersluier alle emosies van my gesig afvee. (Ek sou ook anders na ʼn vlermuis kyk…)

Sou ek genoeg selfgenade kies en vir myself ook ʼn plekkie in die son gun.

Sou ek nie in kompetisie met ander of weergawes van myself wees nie, want daar kom net dadels daarvan.

Sou ek altyd streef na eenvoud tot vervelens toe, want ʼn dak is ʼn dak en alle wiele rol van punt A na B.

Sou ek net myself wees … my praat-te-veel-hande-in-die-lug-oordramaties-serp-om-die-nek-boek-onder-die-arm self … want dis die skoen wat my die beste pas.

Sou ek sonder ophou al die stories binne my vir my nageslag in ink giet.

Sou ek vroëer glo dat God my waarlik lief het … rêrig êrig … nes ek is … met of sonder ‘n do-over.

Sou ek as-loos en onvoorwaardelik leef.

Maar nou is as verbrande hout en Aspoester toe net ʼn sprokie …

As ek dit kon oordoen

 deur Liza Lombaard

My kop suis. Ek moet fokus op dit voor my. Nie nou tyd vir emosioneel raak nie.

Ek het ʼn jaar gehad van waarskuwings en emosionele voorbereiding vir wat nou besig is om te gebeur. My huisdokter het my gewaarsky en gemaan dat ek begin voorberei.Dis soos ʼn tsoenami-waarskuwing wat al jare vooraf gegee word, maar mens sit en wag vir die oomblik om aan te breek. As dit wel gebeur, word jy steeds met jou broek op jou knieë gevang.

Fokus, skat. Daar is nie nou tyd vir sag raak nie.

Ek voel naar, my hande sweet en my maag is op ʼn knop getrek.

Die skool is ingelig dat familie kom kuier vir drie dae. Niemand vermoed iets nie. Die kinders is nog klein.Onbewus van alles.

Ek het hulle beskerm, al vir lank. Jare. Dit kom natuurlik ,om soos ʼn robot op te tree. Stap vir stap.Elke plan A het altyd ʼn plan B .

Fokus.

Tasse? Ek kan nie onthou waar ek die tasse gebêre het nie.

Ek moet onthou om die die kar te laat was voordat ek die kinders optel.

Gou by die polisiestasie uitkom. Ek wil nie die kinders wegvat en aangekla word van ontvoering nie. Dit gee my net twee ure om gou hier alles klaar te maak. Waar is die nagklere? Buite op die draad. Ai. Tandelborsels. Glas lê nog op die vloer en in die bad van die badkamer. Dis nie meer my probleem nie. Ek sal dit nie skoonmaak nie. Ek hoef niks meer weg te steek of te probeer regmaak nie.

Dis verby. Klaar.

Die karsleutels voel swaar in my hande. My hart is emosieloos,soos ʼn klip wat my aftrek. My skouer is seer en arm voel lam.My oog vang die koffietafel. Die glas daarop is ook gebreek. Ek onthou nou my rug. Dis nog seer.

Fokus. Dis verby. Kan dit wees? Net so. Dertien jaar wat ʼn mens belê in ʼn huwelik.Tjoef. Klaar. Daar is nie nou tyd vir rou nie.

Ek bel hom gou en vra of dit reg sal wees as ek drie dae by Mariet gaan kuier met die kinders. Hy gee nie regtig om nie. Hy dink dis ʼn wyse besluit as ek weet wat goed is vir my. Fokus.

Ek en Mariet is vriendinne vanaf ons studentedae. Twintig jaar later. My huwelik is verby. Ons het altyd gespot en gesê dat ons vriendskap langer sal hou as ons huwelike. Min wetend.

Vir nou kan ek met die kinders hier by haar rus en my trek reël. Perspektief kry.

Vir my jonger self sou ek sê: Wees rustig in jouself. Moenie jouself druk om te trou omdat almal dit doen nie. Studeer, werk, maak jou eie vriende en geniet jou eie teenwoordigheid. Leer op jou eie voete staan. Alles kom met tyd. As die tyd reg is sal jy weet. Jy kan nie baklei vir liefde nie. As iemand nie met jou wil wees nie, dan stof jy af.

Dis nou vier jaar later.

As ek dit net kon oordoen.

Die mat

deur Anton Dockel

Isabella III  is besig om die prooi af te insluk. Martin draai weg. Hy geniet dit as sy die angsbevange muis vang en langsaam dooddruk, maar die afsluk lyk vir hom of sy wurg. Soos hy, toe Mammie hom pampoen wou voer: “Vandag kry ek hierdie pampoen in jou maag. Sluk of verstik.”

Dis vir Martin of hy weer Matilda se stem kan hoor: ”As jy eendag van ’n oudit af terugkom, is daardie luislang se kop verbrysel saam met haar grillige vriendin die mamba. Jou mammie se mat gaan ek ook sommer verbrand.”

“Ag Liefie, jy weet jy sal dit mos nooit aan my doen nie.”

Die mat is vir haar nie net ’n steen des aanstoots nie, dis ’n kleed des vallens. Sy het al so baie daaroor gestruikel, daarop gegly; sy haat daardie mat. Martin se verweer is dat dit ’n kosbare erfstuk van Mammie is.

“Dis ’n Kerman, Liefie.”

“Skeel my min. Jou ma het ’n vloek daarop gesit. Haar towertapyt wil my nek breek.”

Aan die begin was sy so opgewonde toe hulle in in die dubbelverdieping met die wenteltrap en die “swewende balkon” ingetrek het. Die balkon vanwaar sy die jong buurman in of langs sy swembad kon beloer. En hy is nie kuis gekleed of min bedeeld nie. Allesbehalwe. Met plesier het sy die huis oorgedoen en met net soveel plesier oor die balkonreling geloer. Amper alles is uitgegooi behalwe ’n paar vergulde spieëls, eetkamertafel, silwer skinkbord … en die mat, op Martin se aandrang.

Die mat, die mat, die mat.

“Gisteroggend,” kla Matilda, “het dit voor die kaggel gelê en vanmiddag pootjie dit my in die voorportaal toe ek van die winkels afkom. Ek het dit nou aan jou kant van die bed gaan gooi dat dit Mammie se seunie kan oppas. Dalk was dit al die tyd die ding se bedoeling en nou sal dit ophou rondseil.”

Toe Martin terugkom van die oudit af, moet hy hoor die mat het in die nag op haar kom val en haar probeer verwurg. Sy’t seker gewens dis eerder buurman se fris dye om haar keel, dink Martin ergerlik. “Jou mat is in die gastekamer, opgerol en vasgebind,” sê Matilda.

“Martin,” gil Matilda. Martin gaan kyk. Sy lê onder die balkon op die plaveisel. Hy weet wat soek sy so vroeg op die balkon. Die buurman doen sy vroegmôre sweet- en swemsessie. Hy bel die ambulans. Sy lewe egter nog. Haar nek is gebreek.

Matilda is permanent in ’n rystoel. Sy leef in pyn – sy is ’n pyn. Die opgerolde mat het op die balkon gekruip, haar gepootjie en oor die reling gestamp, sweer sy. Jóú mat!

Bedags het sy ’n oppasser. Hulle bedank een na die ander. Saans moet Martin na haar elke gier en gril omsien. Jóú mat! Hy verwaarloos die slange.

Jóú. Donnerse. Mat!

Die oppaster bel: “Meneer Martin, die mamba het mevrou gepik en die dokter was te laat.”

As hy dit oor kon doen, sou dit sonder die mat wees.

Ek wens

deur Elmi Smith

Ek wens ek kon die dae van die week losskroef en uitruil soos ek wou.

Ek wens ek kon die jaar begin met sneeu in my voortuin en ’n seestrand by my agterdeur.

Ek wens ek kon in twee verdeel en met myself argumenteer totdat ek wen.

Ek wens ek kon ’n reënwolk reg bo my kop bestel wat my verskans teen hierdie versengende hitte wat taai sweet onder my borste opdam en dan walbreek om kielierig in my naaltjie saam te koek.

Ek wens ek kon vlieg sonder vlerke en sonder ’n vlieënierbril met gewone klere aan en sonder dat die wind die trane uit my oë waai.

Ek wens ek kon vir die Jan Frederik vra wat hom besiel om gereeld by die deur in te stap, in die kombuis rond te stap, per geleentheid met die trap op te stap en dan doodluiters weer uit te stap. Ek sou ook graag wou weet of hy van die saad hou wat ek daagliks vir hom uitsit en hoekom hy soms so peinsend na my kyk. Dit sal ook gaaf wees om te weet of hy my al vergewe het dat ek sy familielid wat gereeld op ons kombuisvloer kom skyt het, met ’n slap riem gevang en na ’n naburige woonbuurt verban het.

Ek wens ek kan op ’n oomblik se ingewing dieselfde saligheid ervaar as wanneer ’n kleinkind se arms om my vou of een in ’n glimlag uitbars.

Ek wens daar was nie iets soos honger nie. Ek wens almal het genoeg gehad om te eet. En te drink. En ’n dak oor hul kop. Maar veral genoeg om te drink.

Ek wens ek kon alles onthou wat my ma gesê het. Meestal onthou ek net “do what you do do well” en “natuurlik kan jy” en “as jy nie iets goeds kan sê nie, bly eerder stil” en “jy is darem baie slim” en “jy is nie bang vir werk nie, jy lê dan langs dit en slaap”. Ek wens ek kon nog baie-baie kere vir my ma en pa sê hoe onvervangbaar hulle is.

Ek wens ek kon bier drink sonder om vet te word. Regte bier, nie afgeroomde bier nie. Ek wens dit was aanvaarbaar om jou oggendkoffie vir ’n yskoue bier te verruil. Of nee wag, dit gaan nie werk nie want ek gaan nie my beskuit in die bier wil doop nie.

Ek wens die familie kon meer gereeld saam braai. Ook die in Perth en London en San Francisco.

Ek wens ek kon worry oor môre of oormôre of oor wat gaan gebeur of oor wat nie gaan gebeur nie sodat ek meer simpatie kon hê met mense wat aanmekaar beswaard is. Ek worry nie eers oordat ek nie worry nie want om te worry het nog geen el by enigiemand se lengte gevoeg nie.

Ek wens Covid vrek vinnig.

Ek wens vir soet kinders, skoon vloere en lekker kos.

O ja, en World Peace.

Die tweede wet

deur Thom Husselman

Tersia hou die purper visitekaartjie met die kronkelende woorde “Manifestation Magic” tussen haar bewerige duim en wysvinger vas, terwyl sy die nommer op haar foon inpons. Sy lig haar selfoon van haar bobeen en trek ’n woeste teug lug in haar longe.

“My towergodin Tersia, het jy goeie nuus?” vibreer dit uit die selfoon se luidspreker.

“Nee, jou fokken vals profeet, ek het als verloor. Ek sit buite die prokureur se kantoor en ry nounet na die huis wat oor dertig dae nie meer myne is nie.”

“Dit kan nie wees nie … Het jy opgehou met jou wensritueel, skat … Jy moet heeldag daai energievlakke hoog hou. Dis die krag van die Tweede Wet. Jy kan mos nie nou die kristalbal laat val nie.”

Die spiertjies in Tersia se kakebene stoei teen haar vel. Toe sy drie maande gelede R5 000 aan Hilda se Law of Attraction Academy oorbetaal het vir die naweekslypskool was sy skoon hoendervel van die opgewondenheid vir die suksesse wat die sogenaamde Manifestation Fairy beloof het. Die lys “testimontials” op die Akademie se webblad het soos ’n reeks wonderwerke geklink. Maar Hilda het selfs méér beloof. Luukse oorsese vakansies, mense wat tjeks in die pos ontvang, passievolle aande by kerslig, erfporsies van miljoene rand en loopbane wat met vet salarisse gepaard gaan, liefde in die borrelbad …

Die Sondagmiddag tydens een van die visualisasiesessies het sy haarself op ’n seiljag gesien: sonbruin, teugend aan ’n sjampanjefluit met Bertus wat haar in haar nek kielie. Sy het gesien hoe gly die sasjimi in haar keel af en net na die byt van die wasabi het sy warm tong oor haar lippe gebeur.

‘n Week gelede het Bertus met sy bultende leersak in die kamerdeur gestaan en gesê hy en Nelinda trek saam in. Hy het ’n dokument op die bed gegooi en bot gesê: “Lees maar tydsaam deur en teken as jy reg is.”

Sy wens sy het toe gevloek.  Lelik, soos sy vandag doen. Mag haar ouma Netta haar nie vandag hoor nie. Vir die dae daarna het sy wel stringe kwetswoorde en ander beledigings bedink wat sy daardie dag móés gesê het, maar nie kon nie. Die woorde het in haar strottehoof opgedam en sy kon skaars haar bene beweeg.

“Towergodin Tersia … is jy nog daar?”

Tersia sit die foon op die instrumentpaneel voor haar neer. Sy skakel die motor aan.

“Gee my jou adres, jou bitch. Ek is op pad. En hierdie keer gaan ek my niks verbeel nie. En jou leuens gaan jou nie beskerm nie. Dis tyd om elke fokken veer uit jou feetjievlerke  te pluk.”

“Ek wag …”

Die saad van alle kwaad

deur Jan Schaafsma

Ur snuif aan die vars lug buite die grot en hoor hoe hoes almal binne van die rook.

“Kom terug met ’n bok,” kyf sy wyf. “Ek’s lus vir vleis. Jou gras is goor.”

Ur kyk na sy aanplanting op die gelyk grond langs die stroompie. Wat kla Akka so? Die sade lyk goed. Die vrouens kan dit maal en genoeg platbrode vir ’n jaar bak.

Sy verstaan nie. Wil die vroue kos bly versamel? Moet hy aanhou jag?

Anderkant die gras trek ’n stofstreep Ur se aandag. Sy oë vernou. As dit trekkers is, sal hulle dalk ’n bok vir Akka se lekker platbrode ruil. Die bok sal melk gee, en dan’s daar nog minder rede om self te trek.

Hy sal net moet keer dat die trekkers se bokke sy gras opvreet! Hoe gaan hy hulle laat verstaan dis sý gras, nie almal s’n nie? Miskien moet hy klipmure rondom die gras pak. Daar’s wild wat ook kom vreet.

Ur kyk na die wolke. Vorige jare het dit gewoonlik nou al begin reën en was dit nie nodig om water na die gras toe te dra nie. Dis harde werk. Die meeste lek deur die leersak voor hy daar kom. Wat as hy hoër in die stroompie op ’n sloot soontoe grawe? Hy kan klippe in die stroom gooi sodat die water opdam. Dis klipperige grond, sy graafstok sal nie werk nie. Wat kan hy gebruik? Been? Klip?

Ur krap aan die luise in sy hare en stap na die klip waar almal gaan hurk om te druk. Hy let weer op hoeveel weliger die onkruid hierso groei. Sorg die poep vir die geiler groei? Sê nou hy gooi van die poep tussen sy gras? Jegh! Dan gaan die gras mos na poep smaak.

Ur skud sy kop. Hy voel skoon suf van al die vrae. Die lewe is moeilik, en op sy eie kan hy ook maar net sóveel doen. As daar meer hande was, sou hulle baie meer kon regkry. Die klippe vir die mure pak. Nog grond skoonmaak vir baie meer gras.

Miskien sal sommige van daardie trekkers eerder hier wil aanbly. Die grot is vol – hulle sal hutte moet bou. Hy sal vir hulle moet wys waar, want die riviertjie oorstroom as dit hard reën. As hier baie mense is, sal hý hul hoofman wees. Ur glimlag by die gedagte.

Ja, Ur. Só het alles begin. ’n Bok vir ’n brood is nou wêreldwye handel; ’n dammetjie en sloot verstommende ingenieurswese; ’n klipmuur begrens private eiendom; ’n hoofman het ’n regering geword; ’n paar hutte ’n stad met miljoene inwoners.

Die aarde se einde is ingelui toe jy die natuur na jou behoeftes begin aanpas het. Jy het die teelaarde geskep vir die oormaat mense wat ons planeet nou stelselmatig stroop van alles wat hom aan die lewe hou.

As ek kon, sou ek jou gras plat getrap het. Die natuur veg terug, maar hy wankel, en ons gaan ’n ineenstorting nie oorleef nie.

Nog ’n laat inskrywing:

Ons Toekoms

deur Delia Spies

Die wêreld was besig om in een te stort. Die pandemie het oorgeneem en die mensdom het met vrees in hul harte rondgeloop. Die ekonomie het ‘n nuwe laagtepunt bereik en paniekbevange het die land na die president gedraai om ons te lei. Die vrae wat in ons gebroei het, het ons van binne af opgevreet. Hoeveel van ons gaan hierdie moeilike tyd oorleef? Gaan ons lewens ooit weer dieselfde wees? Wat hou die toekoms vir ons in?

Ons het gedink die tyd van maskers sal nooit einde kry nie. Ons sou nooit kon raai dat geweld, regoor die wêreld, sou afneem nie. Ons het vas geglo die toekoms is leeg, dor, afgebreek en ’n totale treinwrak, maar hier sit ons 10 jaar later en alles is verby. Dit voel net soos ’n nagmerrie, behalwe vir die ongesiene wonde wat die pandemie gelaat het. Ek is doodeerlik. Wat dink jy daar? Glo jy my nie? Kom ons draf-stap deur die strate van Worcester.

Waar die mens nie alleen kon stap of selfs draf nie, loop ons kinders sonder vrees rond. Dit klink dalk na’n verhaal wat ons ouers ons vertel het van hul jong dae, maar dit is die waarheid. Families voel veilig in hul huise, steeds agter geslote deure en diefwering, maar dit is omdat die mens dit moeilik vind om weer te vertrou, indien dit vantevore verbreek is. Die land se oeste floreer en ons ekonomie het weer versterk tot op ’n punt waar die alledaagse mens ook oorsee kan reis. Ons is weer ’n stabiele, eerstewêreldland wat ons medemens en bure kan vertrou. Ons sê met trots dat ons van Suid-Afrika is. “So gebore en so laat staan,” sal ons gil as iemand ons sou vra. Lewe is weer goed en die moeite werd. Kyk daar hoe hardloop die kinders, so gelukkig en vol energie. Dit is maar vir wie ons leef en alles probeer beter maak, ons kinders. Dit is hoekom ek dink die land weer so gou op sy voete gekom het.

Die wêreld is beter, maar nie perfek nie en definitief nie terug na hoe dit voorheen was nie. Ons moes ’n nuwe normaal leer ken en aanpas om te oorleef. Die gebeure van 2020 het letsels in almal se lewens gelos en leegtes gelaat wat deur mense gevul was. Die waarheid is, ons is dankbaar vir ons verlede, want ons het daaruit geleer. Ons het verbeter waar ons kon. Ons lewe meer in die oomlik, omdat ons besef het hoe kort die lewe is. Ons geniet elke sekonde en laat alle besluite tel. Ons lewe nou voorwaardelik ten volle.

Die Boer

deur Tanya du Plessis

My voorvaders het uit Europa gevlug om verskeie redes en hul het die onbekende kom tuiste maak. Hier het hul gedoen wat die Vader hul opdrag gegee het, bou, plant en bou ’n nageslag al weet jy dat môre dalk jou einde gaan wees. Vir jare het dit goed gegaan met die volk.

Ons het eens vrylik rondbeweeg op die goeie grond van Afrika. Ons het na haar kinders omgesien en ons was genoeg. Toe kom die groot verraad. Van waar dit gekom het, sal ons nooit waarlik weet nie. Een vir een is my volk verminder en ons bloed het gevloei soos die riviere van Afrika. Die wat aan bewind was, het hul siel verkoop vir geld en stilte terwyl die volk op die grond begin kripeer het van hongerte. Ek was daar, ek het elke oomblik geleef van ons begin.

“Jan, is jy reg?” breek Petrus se stem my gedagtes.

“Ek is so reg soos wat ek ooit sal wees. Weet jy waar draai Johann vanmôre?” ek tel die magisynne om my middellyf. Met die jare het dit my tweede lewenslyn geword, hierdie paar stukke metal om my lyf het my al meer gered as wat die wet lank is. Ek sal boer ongeag wat die volk van my dink.

“Hy is op pad. Hy was gisteraand aan die grens, daar was aksie … Ons mense sal nou begin kom vir hul weeklikse kospakkies.”

Ek kyk na die rook vanaf die grens. Nadat die regering ons plase gebrand het soos die Britte in die eeu voor hul, het alles verander. My volk is uit die land van ons geboorte verjaag tot in die dorre dele van die land. Hier in die vlaktes van niks het ons alles gevind. Ons het hier ons krag gevind en ons het opgestaan.

“Jan, is jy nou weer terug in jou eie gedagtes?” Johann spring van sy hings af en staan langs my.

“Ou maat, ek is maar net weer vasgevang in die jaar toe my kind gebore is,” ek vryf die sand van my voete af.

“Geen problem. Ons het vanmôre weer op die grenslyn gaan kyk hoe dinge staan, alles lyk in orde. Die manne op die suide grenslyn vertel dat gisteraand het daar weer metal die lug verkleur. Die damestak het goed gestaan en ons grens staan sterk,” hy begin lag en kyk na sy horlosie wat glinster in die warm son. Dit is skaars na ses en die eerste familie staan reg vir hul kospakkie.

Ek gee die pakkie vir die gesin. Ons mag geen vorm van kontant gebruik. Gelukkig is my volk iets anders. Ons glo altyd in ruilhandel. Sy ruil melk vir ’n groentepak. Ons almal wee twat die waarde van die ander se produk is. Net jammer die kinders sien nie die waarde in soos ons nie. Onder die jongmense is daar sprake van teruggaan na die stad.

En die wenners is …

Sidney Gilroy en Albert Short

Sidney Gilroy

’n Vrydag, 2030

deur Sidney Gilroy

Dit was ’n lang nag. En die dae is meestal nou vervleg tot een.

Buite die rioolpyp waarin hy slaap, fladder sweempies gebrande gras verby, en wat hy hom verbeel die as van koerantpapier is. Maar hy weet dat daar jare laas ’n koerant gedruk is. In die verte borrel rook onverpoos uit die krematorium se betonpyp.

Die grond knars onder sy voete as hy homself regop stu. Dit is Juliemaand. Of is dit reeds Augustus? Gegewe die ryp wat soos fyn suiker teen die randte van die voetspore in die rooigrond klou, is die winter nou op sy ergste.

Hy vryf sy boarms, kyk links en dan na regs. Die soldate van gister is weg. Of is hulle?

Dit neem hom ’n rukkie om die kombers, sponskussing vol gate en die pakkies beskuitjies en enkele ui in ’n bondel toe te draai en dieper in die pyp te versteek.

Buite is die strate stil. Soos gewoonlik. Hy stap met sy kop af. Die rooi baret laag oor sy oë getrek. Die klokreël was eers net vir saans. Toe tot later in die oggend en vroeër in die middag. Tóé slegs twee ure in die oggend en twee ure in die middag wat enige iemand gesig op straat mag wys.

Meeste mense mik vir die sopkombuise. Nie hy nie. Wat sal dit help? Die kos is óf klaar voor die tafels in sig kom of voor die skare verwilder word deur soldate wat kwansuis lewenspermitte “nagaan”.

Sy maag grom hoe verder hy van sy slaapplek vorder.

Een ui. Drie pakkies beskuitjies. Verruil vir “gunste”. Gunste waaraan hy nie nou wil dink nie. Destyds was ’n guns iets wat jy vir ’n kollega of buurman sou doen. Nou is dit al wat oor gebly het nadat desperate politici en swerms onherkenbare gesigte die banke, munt en elke laaste kasregister in die land gestormloop het tydens Die Groot Verval. Munte en note is nou so skaars soos vleis. En buitendien waardeloos.

Hy maak goeie vordering. Die ashoop toring duskant wat oorgebly het van die snelweg. Hy vermy die karkasse van die trokke en uitgebrande karre op die valerige teer. Die voertuie van ouds waarvan die enjinkappe oopstaan soos batterye geplunder is toe die bevolking ná ses maande besef het dat die krag nooit weer gaan aankom nie, is ’n vieslike voorbode. Daar skuil mense daarin. Slaapplek. Wegkruipplek. Doodgaanplek. Hy kan die verrotting van hier af ruik.

Bo-op die berg van drek is daar meer lewe. Handjiesvol kinders, vrouens en mans diep al sedert vroegdag deur die plastiek en gemors wat al dor en krummelrig geword het. Hulle soek iets om te eet. Énige iets.

Hy ook.

Dis ’n redelike ent tot aan die anderkant van die vullishoop. Geleidelik verdof die klank van gedempte stemme en voete toegedraai in plastieksakke wat oor vullis sukkel.

Hy hurk af toe hy sy gewone wegkruipplek bereik.

Uiteindelik, ná wat soos ’n leeftyd voel: die bekende klank. Twee tortelduiwe wat in die rokerige lug verskyn. Hulle mik presies vir waar hy die enkele mieliepit maande gelede geplant het, die vrug ge-oes het en die gedroogde pitte tussen die kakiebos gestrooi het.

Reg langs die wip land die voëls.

Albert Short

Heel maklik

deur Albert Short

Dis eintlik heel maklik om by ’n huis in te breek. Elke woning het ’n swakplek, jy moet net leer hoe om te kyk.

En wanneer jy eers binne is, is dit eintlik heel maklik om jouself in iemand anders se blyplek tuis te maak: die bank in die sitkamer, ’n sagte bed of sommer net ’n koue vloer. Die moontlikhede is oneindig. Dit voel dalk vreemd aan die begin, maar lag-lag raak jy gewoond.

Dis eintlik heel maklik om die huismense se klere aan te pas. Soms staan jy verbaas: ’n jas of ’n hoed of skoon onderklere. Vat dit saam as jy later weer padgee. ’n Mens weet nooit.

Dis eintlik heel maklik om ’n maaltyd voor te berei met geblikte kos, al het die goed al lankal verval. Daar is nie ’n wet wat jou verbied nie. Vreet soos ’n koning aan konfyte, pasta en rys of suip jouself simpel aan die whiskey en wyn. Maar moet nooit heeltemal uithaak nie – jy is ’n gas in ’n vreemde mens se plek. Gedra jou so.

En wanneer jy, enkeling, gaan sit aan die hoof van die eetkamertafel, is dit eintlik heel maklik om met jouself te gesels. Met jouself te argumenteer, selfs. Kyk na die familiekoppe in die rame, die ornamente en die leesgoed. Praat met jouself, soos in ’n dialoog. Lag vir jou eie grappe, want die hemel weet – niemand anders gaan vir dit lag nie!

Dis eintlik heel maklik om elke paar aande in ’n ander bed te slaap. Jou lyf raak gewoond daaraan om nie gewoond te raak nie. Dis meesal die kussing wat pla. (Vat dus altyd jou eie saam wanneer jy iewers inbreek en beplan om oor te slaap.)

Dis eintlik heel maklik.

Alles is op die ou end so blerrie maklik.

Om te vergeet.

Al is dit nou al tien jaar sedert daardie virus ons kom leer het dat niks ondenkbaar is nie. En die een daarna. En die een na dáái een. En daai een en daai een en daai een en –

Dis eintlik heel maklik om op te hou wonder: hoekom leef ék?

En nou …

Dis eintlik heel maklik om te vergeet waarom ek vanaand by hierdie huis ingebreek het. Was ek honger, was dit vir slaapplek? Of is dit sommer uit gewoonte. Uit alleenigheid?

Nugter weet waar is die nugterheid.

Dis eintlik maklik.

Een-alleen, maar maklik.

Heel maklik.

Foto deur Zoe.

Skryf in vir ons nuwe kortstoriewedstryd

en wen ʼn hoop boeke!

Hier is jou kans om ‘n stapel splinternuwe Afrikaanse boeke te wen, met die komplimente van #Skrop
Skryf ’n verhaal in 500 woorde of minder – aansienlik minder, as jy kan – rondom die idee of tema “saamwees”. Dit moenie slegs ’n oomblik wees nie, dit moet ’n hele storie bevat, met ’n begin, middel en einde.
Speel met die idee van “saamwees” of hoe mense nie kan saamwees nie. Die hunkering, die liefde, die frustrasie, die angs van isolasie selfs.
Stuur dan jou verhaal na skropwerf@gmail.com
Die wenner én naaswenner ontvang elk ‘n gawe hopie boeke! Nie te versmaai nie.
Die sluitingsdatum is 31 Julie 2021.

Kortstories argief

  • Doodsertifikaat deur Johann Smith
  • Beurtsang in drie bewegings deur Riana Wilkens
  • Die goue hok deur Annie Anoniem
  • Kwarantyn: Dag 25 deur Marthe McLoud
  • Op Vrye voet deur Hendie Grobbelaar
  • Plaagbeheer deur Jan Schaafsma
Lees nou