Charl du Plessis se Steinway-klavier kort voor sy Facebook-konsert.

ʼn Voorhuis in vervoering

deur Kobus Burger

As ek my hand uitsteek, kan ek aan die Steinway raak. Dis Wêreldklavierdag en die voorlaaste dag van KKNK 2020, maar die wéreld is tot stilstand geruk. Die KKNK is gekanselleer en die pianis Charl du Plessis se voorgenome konsert in die Kango-grotte (buite Oudtshoorn) daarmee saam.

Dit is egter Saterdag 28 Maart om 18:00 en dag 2 van die totale inperking in Suid-Afrika en Du Plessis in ʼn blougrys pak het sopas agter die Steinway ingeskuif vir ʼn impromptu-konsert vanuit sy voorhuis. Sy aanhangers op Twitter en Facebook kon vooraf versoeke indien wat binne die volgende uur onder sy improvisasievingers sal deurloop. Hy val weg met Bach, Autumn Leaves (gepas!) en Fly Me to the Moon – laasgenoemde is ʼn internasionale versugting midde die huidige pandemie-paniek.

Skertsend-spitsvondig verwys hy na sy nuwe kort(er!) haarstyl en hoe hy verlede jaar op Wêreldklavierdag bo-op Tafelberg kon optree. Hy is egter gepols oor hóé die klavier bo-op die berg gekom het … met die kabelkar, natuurlik! Sy weergawe van Gershwin se I Got Rhythm het my op my voete gehad. Maar daarna terg hy die traankliere met sy improvisasie-kombinasie van ons volkslied, Nkosi Sikelel’ iAfrika/Die Stem, en Johannes Kerkorrel se Halala Afrika. Pure verrukking.

Dan volg La Vie en Rose, John Lennon se Imagine en weer eens ʼn voetejeuk-verwerking van Scott Joplin se Maple Leave Rag. Van sy nuwe album, Freehand, speel hy Changes vir sy ma wat versot is op “alles wat blink” en iets met ʼn “beat”. Nóg ‘n versoek was die temalied van die indertydse radio-vervolgverhaal, Die Du Toits van Soetmelksvlei – Rachmaninoff se 18de Variasie uit sy Rapsodie op ʼn Tema van Paganini.

Du Plessis is deurgaans sjarmant en passievol as hy sy improvisasies met sidderende oorgawe lewer. Sy meesterlike kreatiwiteit is nooit ʼn pronkparade nie. En die klank is kristalhelder, al is sy spraakdele effens sagter.

Hy sluit die uurlange konsert met Piano Man af. Gepas, want dit is ook die bynaam wat hom nou al telkemale toegedig is. Tog moet ek bely dat ek nie aan die klavier kon raak nie, al het hierdie broodnodige bederf gevoel asof Du Plessis sy Steinway tot teenaan my rusbank geskuif het.

Met soveel kansellasies van feeste én vertonings, donker teaters en stilte in oorvloed was hierdie ʼn geskiedkundige gebeurtenis wat die bykans 1 000 mense in die Facebook-gehoor nog vir maande hierna gaan koester.

.za

Konsert sonder gehoor inspireer

deur Kobus Burger

“As jy val, val op jou knieë.” Dit is hoe die sanger Ruhan du Toit Saterdagaand tydens Optog! en die Atterbury-teater in Pretoria se eerste e-konsert die huidige pandemie en wêreldkrisis opgesom het. Die produksieleier-pianis Matthys Maree (bekend om albums en projekte soos AfriFrans) het egter nie op sy knieë gebly nie en binne ʼn week ʼn aanlyn-konsert gereël.

Sonder gehoor, maar derduisende mense kon via Optog! en Atterbury se webblaaie kunstenaars soos Amanda Strydom, Kevin Leo, Jannie Moolman, Jak de Priester en Theuns Jordaan op die verhoog ervaar. Nadat ek die webskakel vroeër getoets het, het ek om 19:00 ingeskakel, maar kon eers die videostroom kry na sowat ʼn kwartier se gesukkel.

Gevolglik het ek Amanda Strydom, Coenraad Rall en Susan Mouton se openingsoptrede misgeloop. Johrné van Huyssteen was die gasheer by ʼn tafeltjie op die Atterbury-verhoog. Die sangeres Corlea Botha het ʼn “kuggie” opgedoen en moes noodgedwone tuis bly. Sy het wel via Skype met kykers gesels en spontaan weggetrek met Anneli van Rooyen se Soos ou vriende wat sy tydens die konsert sou sing. Ook Appel het later via Skype saamgesels. De Priester het Sally Williams Nougat afgestof – ʼn lied wat hy agttien jaar gelede vir sy vrou geskryf het.

Moolman het O, Boereplaas en Koos Doep se Skadu’s teen die muur gesing, waarna hy en Leo die Neapolitaanse lied Funiculi, Funiculà as duet aangepak het. Maree het deurgaans uitgeblink met sy briljante begeleiding.

Die kamera het dikwels op die ouditorium met leë stoele gefokus en ʼn mens het keer op keer gevoel dat die kunstenaars applous verdien. Theuns Jordaan het veral geïmponeer met sy rou, eerlike sang en intieme uitvoering van Bloutrein. Ricus Nel en Ruhan du Toit het die aand afgesluit.

Du Toit het Sweet Caroline gesing en die kykers tuis genooi om in hul woonkamers te langarm. Van Huyssteen het al skertsend kykers se boodskappe gelees, vertel van buitelanders wat hul wekkers gestel het om in te skakel en ons op hoogte gehou van hoeveel mense in onder andere Bloemfontein, Johannesburg en Pretoria saamkyk.

Die totale produksie was gestroop en selfs die enkele wolkies uit die rookmasjien het later oorbodig gevoel. Dit was eerder ʼn besadigde unplugged-vertoning met inspirasie tussenin. Die samekoms, musiek en liriek was die ware doepa. Leo se weergawe van die Onse Vader asook die kunstenaars se gulhartigheid en boodskappe van hoop het die aand amper na die vlak van ʼn erediens geneem.

Maree en die span kunstenaars verdien lof en sommer ook staande applous vir hul vlugtige vindingrykheid om die konsep op sulke kort kennisgewing tot uitvoering te bring. Daar is sprake dat die e-konserte nou weekliks gaan plaasvind.

  • Bly op hoogte via Optog! of die Atterbury-teater se web- en/of Facebook-blaaie. Of kyk na die konsertvideo by optog.co.za

Alan Committie as Max Bialystok in The Producers. Foto: Jesse Kramer

Hoe vrotter hoe vroliker

deur Mariana Malan

Dis nie nodig om ʼn leërskare akteurs of ʼn verhoog die grootte van ʼn rugbyveld te hê nie. Selfs op ʼn piepklein verhoog bly pret die wagwoord in die jongste musiekspel uit Pieter Toerien se produksiehuis

Toerien het hulle toeka al bonsai-produksies gedoop. Hy kan met reg daarop aanspraak maak dat hy die meester is van afskaal sonder om kwaliteit in te boet.

Die jongste hiervan is The Producers wat met ʼn handvol uitstekende akteurs op ʼn goed beplande verhoog tans in Theatre on the Bay in Kampsbaai te sien is. Dit skuif ook later na Montecasino.

Die hoofkarakters is Max Bialystok (Alan Committie) en Leon Bloom (Richard White). Bialystok, ʼn grootmeneer-vervaardiger op Broadway, wie se produksies die een na die ander vou na slegs een opvoering. Bankrotskap is sy voorland. Dan stap Leo Bloom  sy kantoor binne. Bloom is ʼn verveelde en ongelukkige rekenmeester wat daarvan droom om ʼn vervaardiger te word.

Die twee begin saam konkel om die grootste mislukking moontlik op die planke te bring omdat dit meer geld gaan inbring as ʼn suksesvolle produksie. Hulle kry die vrotste teks denkbaar – Springtime for Hitler – en snuffel die vrotste akteurs en regisseur moontlik uit.

Soos dit nou maar in die teaterbedryf gaan, werk niks uit soos hulle dit beplan het nie. In die voorspel tot openingsaand en die aand self is daar histerie en kamma-drama wat vir heerlike vermaak sorg.

Die produksie leun swaar op die akteurs. Committie wys vir die eerste keer sy sangtalent. Hy is so snaaks dat selfs sy mede-akteurs soms met moeite nie saam met die gehoor lag nie. Hy is meer as net skerpskertster en komediant. Hy is pas benoem vir ʼn Fleur du Cap-prys as beste akteur vir sy vertolking in die naamrol van Shakespeare se Richard III.  In The Producers sou ʼn mens glo hy is in die wieg gelê vir musiekteater.

Earl Gregory ook is vir ʼn Fleur du Cap benoem vir sy rol as Lola in Kinky Boots. Hierdie keer is hy Carmen Ghia, die skreeusnaakse ander helfte van die vrotsige regisseur Roger DeBris (Terence Bridgett). As duo verdien hulle meer as vermelding – hulle staan reg langs Committie sonder dat sy skadu op hulle val.

Raquel Munn dra swaar aan die naam Ulla Inga Hansen Benson Yansen Tallen Hallen Svaden, maar haar vertolking is veerlig en vrolik.

Met reeds vier vorige ervarings van The Producers (van silwerdoek tot een in Londen) is hierdie die een waaraan ek volgende pogings gaan meet.

Die regisseur is Joseph Pitcher, die choreograaf  Duane Alexander en die musiekregisseur is Garth Tavares.

  • Theatre On The Bay, Kampsbaai, Kaapstad  tot 28 Maart. Pieter Toerien se Montecasino Theatre van 3 April tot 31 Mei. Bespreek by Computicket.

Bo: Dirigent Arjan Tien, Aristide du Plessis, tjellis.

Betowerende Beethoven en Bizet

deur Paul Boekkooi

Johannesburgse Filharmoniese Orkes, met Arjan Tien (dirigent), Tai Murray (viool), Aristide du Plessis (tjello) en Malcolm Nay (klavier). Program: Leonore Ouverture no.1 in C majeur, opus 138; Drievoudige Konsert vir Viool. Tjello, Klavier en Orkes in C majeur, opus 56 (Beethoven); Simfonie no.1 in C majeur (Bizet). In die Linder-ouditorium, Parktown, Johannesburg.

Een van Beethoven se geskrewe boodskappe lees: “Moenie slegs jou kuns beoefen nie, maar forseer jou pad na sy geheime, want dít en kennis kan die mens na ʼn goddelike vlak verhef.” Met die internasionale feesvieringe rondom dié komponis se geboortejaar 250 jaar gelede sterk op dreef, is dit ook nou die ideale tyd om dieper oor sy nalatenskap te besin.

Die JFO het nie op hom laat wag nie. Ná die onlangse Valentynsgeklingel en die towerkrag wat Ravel en Moessorgski direk daarna op die sinne uitgeoefen het, was dié derde konsert in die huidige Somerseisoen gefokus op Beethoven as klassikus en Bizet se jeugdige Simfonie in C majeur. Arjan Tien, immer ʼn welkome gasdirigent by die JFO, dra die ontginning en vestiging van Klassiek gefundeerde beginsels kreatief uit. Die openingswerk, Beethoven se Leonore Ouverture no. 3, is ʼn toetssteen, want wesenlik is dit nouliks ʼn ideaal gestruktureerde simfoniese bouwerk. Wat Tien ons bied, is ʼn atletiese Beethoven: bruisend, lenig, vinnig en soepel, met blasersspel deursigtig, suiwer en ʼn gepas ingekrimpte strykersgetal wat stewig en sonder oormatige gewig duidelik kon artikuleer en, waar nodig, spanningslyne intensifiseer.

Beethoven se Drievoudige Concerto vir viool, tjello en klavier is enig in sy soort in die Klassiek-Romantiese era en ʼn werk wat groot uitdagings bied aan soliste en dirigent. ‘n Swak skakel kan maklik die potensiaal van samespel en samewerking ondermyn. Geen ernstige teken hiervan kon bespeur word nie. Die soliste was op mekaar ingestem, hoewel deurlopendee oogkontak slegs tussen die twee strykers moontlik was. Ons hoor nie Beethoven as heroïese vegter nie, maar binne die intiemer omvang word eerder Beethoven as beskouende meta-fisikus ontdek. Tien het dié partituur hanteer as synde vergrote kamermusiek. Teenoor dié soliede orkestrale raamwerk kon die trio van soliste steeds hul persoonlike benaderings vestig. Dit was soms opvallend dat dié soliste vir die eerste keer saam gemusiseer het. Dit sal altyd ʼn ander eindresultaat bied as wanneer ʼn permanente klaviertrio dit uitvoer. Die tjello se leidende rol is met wyd kontrasterende spel deur Aristide du Plessis belig. Daarenteen was Tai Murray se vioolspel meer ekstroverties, met Malcolm Nay wat Beethoven se klawerbord-styl volmaak weerspieël, ondanks enkele grofkorrelrige oomblikke.

Bizet se enigste simfonie moet, gemeet aan Franse tradisies, soos sjampanje klink. Dit was duidelik dat daar deeglik gerepeteer is om die spelvlakke van veral die eerste en tweede viole perfek te kry. Daar is warmte te midde van geesdrif. Dis duidelik dat die musiek asemhaal en daardeur helder uitklink. Ritmies is dit ewe verfynd. Die finale se bykans moto perpetuo-drif het die JFO op sy beste in dié hartverowerende uitvoering laat uitstaan.

  • Herhaal Donderdag, 27 Februarie 19:30 in die Linder. Bespreek by Computicket of die loket.

Simon Fortin skop die emmer herhaaldelik in …Or Not To Be, How Shakespeare Could ChangeYour Death.

Kragtige liefdesbrief aan teater

deur Schalk Schoombie

Niemand kan gedurig oor sy/haar dood tob nie. Ons skram weg van ons eindes. Een strategie om die onvermydelike te vermy, die onverteerbare te verteer. is om die draak te steek daarmee, soos alle groot dramaturge doen.

Die grootste woordsmid, Wiliam Shakespeare, het in die meeste van sy verhoogdramas oor sterflikheid besin met poëtiese en spitsvondige vernuf. Is daar ʼn beroemder frase as Hamlet se bespiegeling: “To be, or not to be, that is the question?”

Die veelbekroonde Kanadese akteur en dramaturg Simon Fortin het, by wyse van spreke, al duisende dode gesterf – op die verhoog in die Bard se tragedies en in sy vierde eenmanstuk, … Or Not To Be, How Shakespeare Could Change Your Death. Sy doel met laasgenoemde is om die onsegbare uit te spreek, in die woorde van Shakespeare en ander digters, met liriese oorgawe; om beroemde, dikwels woordryke sterftonele sy eie te maak (Mercutio in Hamlet, Othello, Koning John, Cleopatra in Antony and Cleopatra, Koning Lear wat rou oor sy dogter Cordelia: “Howl!”). Aangrypend, roerend – en onverwags vrek snaaks.

Sy voleindings, wat wissel van heroïes tot absurd, word toegelig met biografiese staaltjies, kliniese gegewe en statistiek (sowat 58 miljoen mense sterf jaarliks wêreldwyd, rofweg die bevolking van Suid-Afrika). Sy pa, Louis Fortin, ook ʼn akteur, se skielike dood word bygeweef, en Fortin verwerk sy verlies met ʼn stewige skeut galgehumor. Die stuk is opgedra aan sy pa en ʼn oorlede vriend, Francois Bergeron.

“I wanted to write a love letter to the theatre, but the kind of love letter that would reconcile two quarrelling lovers,” skryf hy in die programnotas. “And what I have loved most about being an actor, besides the camaraderie and the pleasure of having many other lives, is to have had the luxury to explore what it means to be engaged in this mysterious journey we call ‘being human’, starting with mortality, and the meaning of being alive for such a brief season.”

Sy kennis van en passie vir Shakespeare, aangevul met uittreksels uit Harold Bloom, W.H. Auden, Philip Larkin, Sir Thomas Browne e.a. belig ʼn immer tergende onderwerp maar bly deurentyd intens persoonlik.

Christian Coulson se vindingryke regie en deurlopende gebruik van multimedia-beelde, video en klassieke musiek, ondersteun en verryk Fortin se vertolkings sonder om dit te oordonder – die perfekte balans tussen visuele trefkrag en woordkuns.

Maar in alle opsigte is dit Fortin se spel wat bewondering afdwing, sy formidabele beheer oor stem en liggaam, ʼn loslit-vaardigheid, sy sinryke en genuanseerde hantering van diverse tekste, style en karakters – hoe hy met skaars merkbare verskuiwings in houding en stemplasing uiteenlopende scenario’s weergee. Want is elkeen se dood nie so individueel soos die persoonlikheid nie?

Dis nie aldag dat Suid-Afrikaanse gehore sulke geslypte internasionale talent beleef nie. …Or Not To Be is onmisbare, kragtige teater wat verrassende antwoorde op Hamlet se universele vraag gee.

  • Tot 29 Februarie, Auto & General Theatre on the Square, Sandton. Bespreek by 011 883 8606, of 0861915 8000 (Computicket).
  • theatreonthesquare.co.za

Bo: Zandile Mzazi, sopraan, en dirigent William Eddins (onder).

JFO se Valentynsdag varia-gala

deur Paul Boekkooi

Johannesburgse Filharmoniese Orkes, met William Eddins (dirigent), Zandile Mzazi (sopraan) Program: Werke van Berlioz, Rodrigo, Mascagni, Massenet. Katsjatoerjan, Verdi, Elgar en Tsjaikowski. In die  Linder-ouditorium, Parktown, Johannesburg.

Wat ʼn mens ook al van die liefde mag dink … ignoreer dúrf of kán jy dit nie. Om Valentynsdag tydens ʼn resessie te vier is dalk nie vir almal ʼn topprioriteit nie, maar wanneer die idee daaromheen so oorspronklik aangepak is as wat die JFO dit vanjaar doen, sou wegbly ʼn jammerte wees. Hierdie is geen simfoniekonsert nie: Eerder agt stukke wat iets van alles binne klassieke musiek verteenwoordig en boonop die liefdestema op verrassende wyse komplementeer, word uitgevoer. Elkeen vertel ʼn verhaal wat wissel tussen oorstelpende vreugde en diepe leed, en alles tussenin.

Die Amerikaanse dirigent William Eddins is op die Linder-podium. Weer eens het hy, soos ons hom leer ken het, sy soms onnodige. oormatige energie op die orkes uitgestort, dit nie altyd ideaal gekanaliser nie, maar uiteindelik tog vir musikaal deeglike uitvoerings gesorg. Wat wel opgeval het, is dat hy nie altyd die idiomatiese kern van die verskillende lande wat die komponiste verteenwoordig karakterryk genoeg kon uitlig nie. Eerder fynsinnige subtiliteit as oormatige energie sorg gewoonlik daarvoor. Franse, Italiaanse, Russiese, ‘n Spaanse en ‘n Engelse stuk vorm deel van die program.

Goran Krivocapic is ʼn kitaarspeler van Montenegro wat die wêreld aan’t verower is. En gemeet aan sy uitvoering van die volledige Concierto de Aranjeuz van Joaquín Rodrigo verbaas so iets geensins. Met ʼn uiters presiese weergawe van die sololyn en met klankartikulasie wat die musiek dinamies verlewendig, kon luisteraars hul inleef in die Spaanse idioom waar kleur en ritme oorheers. Sy instrument is elektronies diskreet versterk. Ook vanweë Eddins se verskraling van die orkes se strykerslading kon die pikantheid van die blinde komponis se orkestrasie en melodiese rykdom floreer.

Die Wals uit Berlioz se Fantastiese Simfonie, die Intermezzo uit Mascagni se Cavalleria Rusticana en Elgar se bon-bon-agtige soetvloeisel in musiektaal, die Salut dámour, het in laasgenoemde se geval weliswaar soetsappig geklink, maar kon dalk nog meer aptytlik gewees het met ʼn meer intieme weergawe. Eddins het in die Adagio uit Katsjatoerjan se ballet Spartacus effens kleigetrap in die proses om ware Russiese emosies binne te dring. Alles ʼn bietjie te klinies vir ʼn volk wat van wroeg-emosies hou.

Ons uiters sjarmante sopraan Zandile Mzazi, oorspronklik van Elliot in die Oos-Kaap, is iemand om dop te hou te midde van die opera-renaissance wat plaaslik so welig ontwikkel. Sy het ʼn lieflike verhoogpersoonlikheid en in die arias uit Manon (Massenet), La Traviata (Verdi) en Guiditta (Lehár) het sy haar vokale veelsydigheid gedemonstreer. Meer skakering in  verbale dinamika en akkuraatheid in haar diksie sal haar kuns vinnig op ʼn nog hoër vlak plaas.

  • Dié konsert word Donderdag,13 Februarie en Vrydag, 14 Februarie om 19:30 in die Linder herhaal. Bespreek by Computicket of by die loket.

Ben (Dawid Minnaar) pak Koot (Gustav Gerdener) in Brothers.

Broedertwis grawe ou koeie uit  

deur Schalk Schoombie

Die voordeur gaan suutjies oop en ʼn skadufiguur verskyn – ʼn openingsbeeld wat onheil voorspel. Die onverwagte tuiskoms ná jare van die verloopte Koot (Gustav Gerdener) ontwrig die landelike bestaan van sy twee broers, die patriargale Ben (Dawid Minnaar) en simplistiese Jan (Drikus Volschenk) en ʼn susterskind, Willem (Ruan Wessels).

Uit dié kernsituasie vertak familietwis en broederhaat. Dis die bekende stryd tussen stedeling en plaasboer, vooruitgang (Koot het vir die Spoorweë gewerk) en tradisie, sekulêre en godsdienstige sienings. Ou koeie word opgegrawe. Rassisme en die k-woord krop onvermydelik op. Daar is ʼn jaggeweer en ʼn Bybel. Broedertwis, weet ons al, voorspel niks opbeurends nie.

Hoewel die verhaalgegewe en wendings taamlik voorspelbaar ontplooi word, boei Brothers, Victor Gordon se familiedrama vir vyf manlike spelers, op heelparty vlakke. Tonele is kort en gelade, byna filmies. Karabo Legoabe se dekorstel en kostuums aksentueer die leefstyl en karakters in aardse teksture. Kosie Smit se stemmingryke beligting roep ʼn vergange tydperk op.

In spelstyl en Francois Jacobs se regie is daar na realisme gestreef, wat veral slaag in klein huishoudelike rituele soos aartappels skil, ʼn stoof wat gestook word, huisskoonmaak.

Dawid Minnaar se middeljarige, effens geboë Ben is ʼn plaasmens in murg en been; eng, ongesmuk, skynbaar moreel onaantasbaar. David James se sersant De Brais is in stem, houding en gebaar ʼn tipiese polisieman van die tydperk – ʼn skerp en heuglike kamee.

Gustav Gerdener oortuig meestal as rammetjie-uitnek Koot – ʼn bra eenvlakkige karakter wat pronk en antagoniseer. Plek vir selfinsig of sensitiwiteit is daar helaas nie, wat soms verlei tot oordaad. Drikus Volschenk se skaam en gedienstige Jan verskaf momente van ligtheid – welkom in dié stroewe opset. Ruan Wessels maak die beste van die hakkelende Willem – ʼn dungeskrewe karakter wat in die tweede helfte omtrent verdwyn – skaars meer as ʼn huishulp.

Net te veel tonele tussen Ben en Koot is skril en skreeuerig – spelers wat mekaar probeer “top” raak gou histrionies en belangrike inligting gaan verlore. Die fyner skakerings van woede en verwyt kan nie so verken word nie.

Die teks kan nog groei. Koot se motiewe om herhaaldelik terug te keer nadat hy homself vergryp het en Ben hom verjaag het (en hy wéét die polisie soek hom) bly onduidelik. Jan se gewelddadige uitbarsting kom ten slotte uit die bloute – sonder ʼn spesmaas of leidraad dat hy dalk tot so iets in staat kon wees. Van die jaggeweer kom totaal niks.

Die Engelse teks wat handel oor ʼn Afrikaanse familie en agtergrond, met talryke Afrikaanse tussenwerpsels, is waarskynlik gemik op ʼn breër teatergehoor. Tog bly ʼn mens wonder of dié stuk nie sterker in Afrikaans sou staan nie.

Ondanks sulke bedenkinge bied Brothers by tye gespierde teater oor universele temas. Nes die armes sal Kain en Abel altyd met ons wees.

“In just seven days I’m going to build me a man…”

Gordel vas vir dié vinnige Rocky

deur Mariana Malan

Die ewig jong, dekadente dokter Frank N Furter het verkope van visnetkouse en uitspattige grimering in Kaapstad weer die hoogte laat inskiet. Wanneer die Rocky Horror Show op die planke is, wil almal met hom meeding en selfs in die skadu stel.

Richard O’Brien se Rocky Horror Show is dekades nadat dit geopen het, nie maar net nog ʼn musiekspel nie. Dis ʼn kultus wat aangehang word, gehore die kans bied om daardie bollas los te maak, op te tof en lustig saam te dans.

Craig Urbani klim hierdie keer in Frank N Furter se skoene. Jarryd Nurden is die minlike Rocky en die besadigde Brad en Janet word vertolk deur Anthony Downing en Didintle Khunou. Kate Normington as die Verteller het  flink gereageer op vrae wat die gehoor na haar gegooi het.

Elke weergawe van die musiekspel moet iets nuut bring sonder om gehore van die bekende inhoud te vervreem. Die beste raad is om vorige weergawes te vergeet en in te val met wat op die verhoog gebeur. Geniet die nuwe nuanses en anderse vertolkings as wat jy voorheen gesien het.

Hierdie keer het die dekor aan ʼn strokiesprent herinner en die pas was aansienlik vinniger as wat ʼn mens jou herinner. Die eerste helfte het in 45 minute afgespeel en die gehoor moes amper vasgordel om by te hou. Maar niks is uitgelaat nie, niks is afgewater nie. Dit is en bly feestelike vermaak.

  • In die Kunstekaap-operahuis, Kaapstad tot 12 Januarie. Bespreek by Computicket.
  • Die speelvak in Johannesburg is van 17 Januarie tot 1 Maart. Bespreek by co.za

Blaasorkesvreugdes met Tien

deur Paul Boekkooi

RICHARD STRAUSS: Variasies op ‘Wilhelm von Oranien’. BEETHOVEN: Mars in C majeur vir Militêre Orkes, WoO 20. MENDELSSOHN: Nokturne in C majeur, opus 24. BRUCKNER: Militêre Mars in E mol majeur, WAB 116. HINDEMITH: Simfonie in B mol vir Konsertorkes. SCHÖNBERG: Tema en Variasies vir Blaasorkes, opus 43A. WEILL: Klein Trippens-Opera vir Simfoniese Blasers.Mariniersorkes van die Koninklike Nederlandse Vloot / Arjan Tien. Channel Classics CCS 42019.

 Assosiasies is ʼn belangrike onderdeel en sleutel tot die ontwikkeling van begrippe rondom spesifieke belangstellings. Vir een of ander rede lei die aanhoor van ʼn militêre orkes my soos klokslag na die onvergeetlike woorde van die 18de eeuse Britse Klassikus en Handel se belangrikste librettoskrywer, Thomas Morell. In die oratorium Joshua word daar gesing: “See the conquering hero comes! / Sound the trumpets, beat the drums!”

Die funksie van sulke orkeste het oor die eeue verander. Vandag is uitsoeklande se top orkeste minder seremonieel van aard. Hulle lewer konserte soos simfonieorkeste dit doen. Een van die wêreld se voorstes onder hulle is die Mariniersorkes van die Koninklike Nederlandse Vloot – sedert 2017 deur majoor Arjan Tien gelei. Hul tweede CD met die ietwat vergesogte titel Worthweill Originals, bestaan oorwegend uit blaasmusiek, aangevul met slagwerk en by die werk van Kurt Weill ook minder gewone solo-instrumente.

Die program, uit musiek van Duitse en Oostenrykse komponiste saamgestel, open met Richard Strauss se variasies op die Nederlandse volkslied Wilhelmus van Nassauwe. Die aard is oorwegend plegtig, maar deur die genialiteit van die 28-jarige Strauss word die volle potensiaal en rykdom daarvan ontgin. Opvallend is Tien se greep rondom die fraseringsopbou van die basiese melodie, maar ook in die fyner aksente en dinamiekkontraste wat Strauss in die variasies vereis.

Drie totale rariteite volg: Beethoven se Mars in C majeur, WoO 20, eers in 1888 gepubliseer, is verruklik ongekompliseerd, maar tog ook duidelik die werk van ʼn genie in vrolike luim. Die spel vonkel. Die Nokturne in C van Mendelssohn, gekomponeer op 15, is verwikkeld, virtuoos. Die luisteraar word meegevoer deur die vindingryke gees van ʼn tiener wat beide die hout- en koperblasers in veral die scherzo-agtige tweede helfte op hul tone hou. Bruckner se ware karakter is skaars herkenbaar in sy vroeë Militêre Mars – ʼn geleentheidstuk.

Twee veeleisende repertorium-bergpieke word deur dié Mariniersorkes en hul majoor met groot welslae oorwin. Hindemith, helaas tans een van die meer onderskatte 20ste eeuse Duitse komponiste, se driedelige Simfonie in B mol word met krag en, waar nodig, musikaal-argitektoniese helderheid belig. ʼn Mens is geneig om te vergeet van die ongelooflike bekwame wyse waarop hy ouer musiekvorms in ʼn 20ste-eeuse konteks laat herleef het. Tien herinner ons daaraan.

Dieselfde kwaliteite geld vir die vertolking van Schönberg se Tema en Variasies waarin die komponis se twaalftoonperiode reeds sterk begin wegsypel het. Dié uitvoering is geanker in die Tweede Weense Skool se sterkste kommunikasie-eienskappe.

Laastens is daar ʼn heerlike agtdelige suite, geneem uit Kurt Weill se Threepenny-Opera. Kom ons noem dit die Trippens-Opera – ʼn nagereg-smaakavontuur vir die ore. Kort voor lank sal jou ledemate en veral voete geensins bewegingloos kan bly nie.

Besoek die Bolsjoi aanlyn

Vir die eerste keer in die geskiedenis het die Bolsjoi Ballet van Moskou aangekondig dat die geselskap verskeie beroemde opera- en balletuitvoerings (bekend as die Goue Reeks) lewendig gaan uitsaai op die teater se Youtube-kanaal.

Die eerste uitvoering op 27 Maart was die klassieke ballet Swanemeer wat nog vir 24 uur deur ʼn internasionale gehoor geniet kan word.

Gaan kyk die Moscow Grand Theatre Youtube-kanaal by: http://www.youtube.com/bolshoi

Programskedule:

27 Maart Swanemeer; 28 Maart Die slapende skone; 1 April Die Tsar se bruid; 4 April Marco Spada; 7 April Boris Godunof; 10 April Die neutekraker

Kobus Burger se Woordfees-hoogtepunte
  1. Die Poet, Wie’s Hy? (kontemporêre musiek met Dean Balie)
  2. Mariam Batsashvili Solo Piano Recital (klassieke musiek)
  3. Valsrivier (toneel)
  4. Tienduisend Ton (toneel)
  5. Bloudruk vir nog ’n beter lewe (toneel)
  6. Triple Axel (toneel)
  7. Cellist with Rabies (toneel)
  8. Brahms Requiem(klassieke musiek)
  9. Finding / Being (klassieke musiek met Megan-Geoffrey Prins op klavier)
  10. Die engel by die dam (toneel)
  11. Beethoven & Rachmaninov (klassieke musiek)
  12. Die vermoeienis van vlerke (toneel)

Die violis Zanta Hofmeyr en die pianis Ilia Radoslavov.

Hofmeyr toer met Brahms-sonates

deur Paul Boekkooi

Binne die volgende paar weke onderneem die alombekende violis Zanta Hofmeyr  ʼn uitgebreide reis deur dele van ons land waartydens sy al drie die vioolsonates van Johannes Brahms gaan uitvoer. So ʼn onderneming is uiters  seldsaam. ʼn Vorige keer wat die sonates as ʼn siklus plaaslik uitgevoer is, was met die Siberies gebore vioolvirtuoos Maxim Vengerov tydens 2003 se Internasionale Klassieke Musiekfees. Dié uitvoering is in die ZK Matthews grootsaal by Unisa in Pretoria gehoor, met die Russiese pianis Evgenia Startseva as sy begeleier.

Me. Hofmeyr se pianis/begeleier op die komende toer is die Bulgaars gebore Ilia Radoslavov. Sy het in 2016 uitgebreid met hom saamgewerk in ʼn projek waartydens hulle die volledige siklus van Beethoven-sonates uitgevoer het, asook  ʼn CD opname gemaak het van drie van dié sonates.

Brahms is ʼn natuurlike uitvloeisel van die sukses wat destyds met Beethoven bereik is. In al drie Brahms-sonates is die invloed van húlle aan wie hy dié duo-werke opgedra het, aanvoelbaar. Die Sonate no.1in G majeur, opus 78 is, net soos die Vioolkonsert, aan sy groot vriend, die violis Joseph Joachim, opgedra. Dit is ook Joachim wat aan Brahms in 1879 heelwat advies verleen het by die ontstaan en veral afronding van sy Vioolkonsert in D majeur, opus 77. Baie van die lirisme van die eerste sonate het oorgespoel na die tweede – dié in A majeur, opus 100. In die derde een, in D mineur, opus 108 wat, anders as die vorige driedelige sonates,vierdelig is en opgedra is aan die pianis en dirigent Hans von Bülow, is die stemming van dié meer concerto-agtige werk donkerder, asook by tye opvallend kragtig.

Hier volg chronologies die konsertsale en teaters waar Hofmeyr en Radoslavov tussen 6 en 17 Maart die Brahms-triptiek gaan uitvoer:

  • Vrydag 6 Maart 19:00 in die Barbara Pretorius konsertsaal by die Laerskool Jan Cilliers, Onderparkrylaan, Parkview, Johannesburg.
  • Sondag 8 Maart 15:00 in die Brooklyn-teater, Menlopark, Pretoria.
  • Maandag 9 Maart 19:00 vir die Knysna/Plett Musiekvereniging in die NG Kerksaal, Knysna.
  • Vrydag 13 Maart 20:00 in die Casa Labia, Muizenberg.
  • Saterdag 14 Maart 19:30 by La Motte, Franschoek.
  • Dinsdag 17 Maart 19:00 by Uplands College in Mbombela/Nelspruit.
  • Vir meer inligting, besoek Zanta Hofmeyr se webblad by zantahofmeyr.co.za

Kai Luke Brummer en Desmond Dube. Foto: Claude Barnardo

Pynlike raakpunte bly behoue

deur Mariana Malan

Selfs ʼn eenvoudige ruimte soos ʼn teekamer kan ʼn slagveld wees. Dit kan ook ʼn plek wees waar mooi drome in ʼn oomblik tot nagmerries kan versplinter.

Dit gebeur voor jou oë in die St. George-teekamer, Port Elizabeth, 1950.

In Athol Fugard se Master Harold and the Boys is daar net drie mense betrokke – Hally (Kai Luke Brummer) Sam (Desmond Dube) en Willy (Siya Mayola). In die groter prentjie verteenwoordig hulle egter soveel meer. Hally is die eienaar se seun met Sam wat die teekamer bestuur en Willy wat daar is om skoon te maak.

Aanvanklik is alles rustig en gemeensaam. Willly oefen sy danspassies vir die groot baldanskompetisie wat voorlê en Sam lees strokies. Dit reën en ʼn nat Hally kom van die skool af.

In 1950 skryf die wet voor dat die drie eintlik nie die geskiedenis wat hulle het, mag deel nie. Sam was die “pa” wat  daar was daar in Hally se moeilike grootwordjare. Op sy beurt is Hally die “onderwyser” by wie die ou man boekkennis kry. Willy wil maar net sy dansvoete die een voor die ander kry.

Hulle gesels, agumenteer en filosofeer. Met ʼn enkele uitbarsting breek Hally al die mooi af tot ʼn rommelhoop wat nie sommer herbou sal kan word nie. Die metafoor van baldans waar die deelnemers fleurig hul passies uitvoer en nooit met mekaar bots nie, staan in sterk kontras met mense in die alledaagse lewe. Dis waar daar venynige botsings is en waar woorde net soveel kan wond as enige wapen.

Hoewel alles dekades gelede afspeel, is daar steeds te veel pynlike raakpunte met ons samelewing vandag.

Dube lewer ʼn kragtoer as Sam. Mayola is gepas as die dromer Willy wat lyk of hy eintlik nie betrokke is nie maar tog die legkaart mooi voltooi. Dit het gepla dat Brummer effens te oud is vir die rol van Hally.

Tog is dit teater wat jou laat nadink oor die lewe en die ondenkbare wat mense mekaar aandoen. Nie op ʼn slagveld met ontblote wapen nie, maar sommer net in ʼn gewone teekamer op ʼn reëndag.

Greg Karvellas is die regisseur van die stuk.

 Fugard Studio, Kaapstad,  tot 28 Maart. Bespreek by 021 461 4554 of thefugard.com

Dirigent Norbert Brandauer

Bach soos dit hoort

deur Paul Boekkooi

MAGNIFICAT – Werke deur J.S. Bach: Magnificat in D majeur, BWV 243; Dele uit die Missa Brevis in A majeur, BWV 234; Dele uit die Orkessuite no. 3 in  D majeur, BWV 1068. Die Ensemble Fons Partita en verskeie soliste, met Norbert Brandauer (dirigent). In die Evangelies-Lutherse Johanneskirche, Pretoria.

Dit bly immer wonderbaarlik watter effek ʼn grootse Bach-uitvoering op die siel en liggaam het. Met “grootse” word nie soseer op getalle gedui nie, maar eerder op die inhoudelik ryke betekenis wat elke Bach-werk kan uitstraal. Die konserte en ander projekte wat gereeld deur die Dome Arts Retreat naby Deelfontein in die Noord-Vrystaat onderneem word, is een van slegs enkeles in Suid-Afrika waar die jongste bevindinge rondom histories ingeligte uitvoeringspraktyke prakties toegepas word. Hulle modus operandi is om gespesialiseerde musici en soms ook sangers van oorsee te kontrakteer om meesterklasse en praktiese slypskole beskikbaar te stel om plaaslike musici en sangers in te lei in die hoogs gespesialiseerde terrein van Barokmusiek by uitstek.

Verlede week se konserte is ingestudeer en gedirigeer deur een van die voorste Oostenrykse dirigente wat in ouer musiek spesialiseer: Norbert Brandauer. Die Ensemble Fons Partita bestaan uit ʼn plaaslike groep sangers en instrumentaliste wat musiekhistories gesproke die wil openbaar om oor tyd omtrent elke epog vanaf die laat-Renaissance tot by die Klassieke tydperk te bemeester. Dat daar wyd aan dié ideaal voldoen word, is met dié Bach-program bewys.

In die twee genoemde vokale werke was die mees opvallende aspek van die dirigent se benadering dat daar nooit sprake was van oordrewe vinnige tempo’s nie. By hom is daar eerder optimale aandag vir die versmelting van tekstuele en musikale uitdrukking. Die koorgedeeltes is slegs met twee sangers in elke stemsoort beset. Die gevolg was ʼn helderheid en plooibaarheid binne veerligte teksture, asook die moontlikheid om selfs die mees verfynde kontrapuntale lynespel duidelik te volg. Die soliste kom merendeels uit die geledere van die koor. Te midde van hulle was daar pragstemme. Dié proses mond as’t ware nooit uit tot op die vlak waar klank enigsins yl word nie. Van drama en seggingskrag is daar deurentyd genoeg positiewe tekens. Aan Bach se ongeëwenaarde rykdom en kompleksiteit word voluit voldoen.

Die Magnificat was die enigste werk wat volledig uitgevoer is. Hoogtepunte hier was veral die “Et misericordia” waarin die twee ligte stemme puik saamgesmelt het, terwyl die tenoor in “Deposuit potentis” die virtuose fiorature heel gemaklik laat klink het. Die Missa Brevis met slegs uittreksels, tel onder Bach se werke wat ietwat stief behandel word: Des te meer belangrik dat óns dit kon ervaar. Wat Bach se Orkestrale Suite (oorspronklik “Ouvertures” genoem) betref, het juis die openingsdeel ontbreek, Uitgaande van ʼn subtiele impuls, het elkeen van die korter dansagtige bewegings ʼn ideale graad van ligtheid uitgedra. Die instrumentaliste het inspirerend gemusiseer, terwyl die internasionaal beroemde Maarten van der Valk ʼn spesiale feestelikheid aan die geheel verleen het met sy spel op die keteltromme.

  • Herhaal Sondagmiddag in die Etienne Rousseau-teater, Sasolburg.

Dawid (William Harding) en Harry (Kaz McFadden) in The Kings of the World.

ʼn Opwindende nuwe verhoogstem

deur Kobus Burger

Elke generasie is volgens die vorige geslag(te) verlore. Met die groeiende werkloosheid, misdaad en ander stoomroller-uitdagings in Suid-Afrika, is die put ter plaatse seker soveel dieper.

In William Harding se komiese drama, The Kings of the World, ontmoet ons vir David (Harding), ʼn hippie wat groen tee drink en homself onlangs in die buiteland gaan “soek” het. Hy is terug, steeds werkloos en soekend …

David woon in ʼn voorstedelike tuinwoonstel en sy vriend, Harry (Kaz McFadden), het die geneigdheid om almal rondom hom om te ellie. Die vrees vir inbrake het reeds albei die pêlle op ʼn mespunt, maar Harry is duidelik lus om iemand op te dons. Die tweetal bons soos kapokhaantjies op ʼn stoofplaat rond en loop tot vervelens toe in sirkels – heeltyd om die bank en stoel. Mettertyd lei dit die aandag af van Harding se spitsvondige, komiese dialoog.

Hoe Harding die hoofrol, teks én self die regie behartig het, gaan die verstand te bowe. Dis wel ʼn spanningsvolle komedie wat enduit boei en met McFadden se meesterlike spel en karakterisering, sorg die produksie vir ʼn onvergeetlike negentig minute in die teater.

ʼn Derde karakter, Jefferson (Chris Djuma), sorg vir selfs nog lagwekkender tonele. Dit bring ʼn welkome balans tussen die spanningslyn en kostelike lighartigheid.

Wat wel pla, is dat nie een van die karakters ʼn kentering ondergaan nie. Hulle is eerder stereotipes; soms grotesk, soos in die geval van Jefferson. Die ontknoping gebeur so vinnig en amper ondeurdag dat ʼn mens bly kopkrap: wat wou die dramaturg sê?

As ʼn soort slice-of-life-drama met knetterende komedie verskaf The Kings of the World (met regie-mentorskap van die akteur Robert Whitehead) genoeg komedie om ʼn Vrydagaand op te vrolik. Maar tekstueel laat die storie die teaterganger onversadig. Of dalk moes Harding afskeid geneem het van sy teks en steeds die hoofrol vertolk het met ʼn ander regisseur wat die leisels stewig(er) kon vashou? Desnieteenstaande toon The Kings of the World dat Harding as dramaturg genoeg vonk in hom het om een van die opwindendste nuwe verhoogstemme te word.

  • Tot Sondag 16 Februarie 2020 in die Barney Simon-teater, Markteaterkompleks, Newtown in Johannesburg.

Frank N Furter (Craig Urbani)

5 vrae aan Craig Urbani

deur Mariana Malan

Jy was in die rolverdeling van die Rocky Horror Show in 1992/1993. Watter rol het jy vertolk en geniet jy dit om weer in die musiekspel te wees?

My eerste professionele rol was Rocky in hierdie ongelooflike musiekspel en ek het dadelik daarop verlief geraak. ʼn Jaar later was ek Brad en nou is ek in die droomrol van Frank N Furter.

Waarom hou gehore so baie van Frank N Furter? 

Hy is totaal onvoorspelbaar. Aan die een kant is hy camp en aan die ander kant butch, die een oomblik skreeusnaaks en die volgende nogal gevaarlik. Hierdie omswaai van die een na die ander maak dit opwindend om hom dop te hou. Gehore hou daarvan om aanmekaar verras te word.

Hoekom hou jy van hom?

Om dieselfde redes as bogenoemde. Dis heerlik om ʼn karakter te vertolk wat hom nie aan grense hoef te steur nie, wat volkome vry is om hom uit te leef

Jy was vroeër vanjaar (2019) die gesofistikeerde Billy Flynn in Chicago. Was dit soveel pret om hom te vertolk as Frank N Furter?

Billy is gesofistikeerd, op die oog af hoflik, intelligent, maar veral gevaarlik. Hy is ook ʼn wonderlike karakter om te vertolk.

Wat laat jou werklik in Frank verander – die grimering of die skoene en die visnetkouse?

Ek is mal oor die grimering omdat dit my totaal anders laat lyk en voel. Dit help my om werklik in die karakter se kop te klim. Die skoene en die res help darem ook. Ek wonder net hoekom my dogter sê ek lyk te tuis in die hoë hakke.

Top 10: Paul Boekkooi se beste teater van 2019
  1. Medea – Teatro patologico (Markteater)
  2. Rhinocéros (Markteater)
  3. Metamorphosis (UJ-Teater)
  4. Kamphoer (Vrystaatse Kunstefees)
  5. Equus (Pieter Toerien)
  6. Violet (Joburg-teater)
  7. Katvoet (Innibos)
  8. Family Secrets (Pieter Toerien)
  9. Sê Groete vir Ma (Innibos)
  10. Die Rypmaakkamer (Lefra)
Top 10: Kobus Burger se beste albums van 2019
  1. Inner Sanctum: Live at the Royal Opera House – Pet Shop Boys
  2. The Highwomen – The Highwomen
  3. Arcadia – Lily Kershaw
  4. Scenery – Emily King
  5. The Medicine Show – Melissa Etheridge
  6. Tales of America – J.S. Ondara
  7. Western Stars – Bruce Springsteen
  8. Lover – Taylor Swift
  9. Ghosteen – Nick Cave
  10. Thanks for the Dance – Leonard Cohen

Spesiale vermelding: Charl du Plessis se Freehand; Ludovico Einaudi se Seven Days Walking: Day 5, Hasta El Cielo deur Khraungbin, The Secret of Letting Go deur Lamb

Marc Lottering as Aunty Merle

Plek vir almal in Aunty se hart   

deur Mariana Malan

Aunty Merle is Kaapstad se Kersgeskenk vir almal. Daar is soveel vreugde, kleurvolle inkleding en plesier dat niemand vanjaar ʼn vaal feestyd hoef te he nie.

Marc Lottering se Aunty Merle It’s a Girl hervat waar die vorige  wegholtreffer Aunty Merle – The Musical opgehou het. Die twee verliefdes (een van Bantry Bay in Kaapstad en die ander een van Athlone ligjare daarvandaan) is nou al vyf jaar getroud. Waar die inwoners van Belgraviastraat in Athlone eers aan Merle se wit skoonseun  en sy snobistiese ouers moes gewoond raak, is daar nou net harmonie en afwagting van dalk die eers Bathlone-baba.

Maar alles verloop nie soos die opgewonde Merle dit in haar visoen en geestesoog sien nie.

Dit kan maklik gebeur dat ʼn opvolg in die skadu van die eerste produksie staan. Dié keer is die opvolg selfs beter as die eerste een.

Marc Lottering en sy span sit ʼn stukkie van die lewe in Kaapstad op die planke  Die karakters kon jy dalk al ontmoet het, die taal hoor jy daagliks op straat. Jy sien die mooi en besonder verligte jonges, die oues, die nydiges, die voortvarendes en dié wat met hartseer stoei en die beste daarvan maak.

Op een verhoog is daar Moslems, Christene, hetroseksuele- en gay paartjies, ʼn onpaar met ʼn jong man en baie ouer vrou, verhoudings tussen mense wat mekaar eintlik glad nie verstaan nie en tog oor die weg kom. Dis eintlik so iets van wat die reënboognasie behoort te wees.

Wat alles nog lekkerder maak is die oorspronklike musiek en liedjies wat saam met die teks uit Lottering se pen kom. Dan is daar die choreografie van Grant van Ster en ʼn orkes met van trompet tot saxofoon. Jy sal nie jou jeukende voete kan beheer nie.

Regisseur Lara Foot beskryf Lottering as “waansinnig skeppend met ʼn vlymskerp begrip van wat menswees in ons land beteken”.

Hierby kan ʼn mens sy deernis met mense voeg. Daar is geen oomblik van kritiek teen enige mens of groep nie. Daar word nooit vinger gewys of verwyt nie. Tekortkominge word aangedui met humor. Almal kan in liefde vir en saam met ander vir mekaar en hulself lag.

Hier is ook geen ego’s betrokke nie. Aunty Merle is die ster en alles draai om haar en haar bekkigheid. Elke ander akteur belig eintlik ʼn ander sy van Merle se groothartige karakter. Dis ‘ensemble-werk” uit die boonste rak wat deurentyd jou lagspiere prikkel.

Vir besoekers uit ander dele van die land is daar ʼn handige verklaring van ʼn paar plaaslike uitdrukkings.

Om hieruit aan te haal: Kykhie horie moenie dik versin wees nie. Gaan kyk kanalla na hierdie stukkie heerlikheid. Dis baie lekkerder as Merle se “lemon meringueww”  en meer verfrissend as Fanta Grape.

  • Aunty Merle It’s a Girl, Baxter-teater, Rondebosch, tot 1 Februarie 2020. Bespreek by webtickets.

Encore argief

  • RSO begeester met Mozart en Beethoven
  • Om te wag is om te dans
  • Uitdagende strykkwartet-premières
  • Barok met intrinsieke drif
  • Sulke musici benodig geen dirigent nie
  • Teksmark kikker teaterbedryf op
  • Pure betowering op Neverland-ys
  • Dié Jan klim die boontjierank tot bo
Lees nou