Schalk Schoombie

5 vrae aan Schalk Schoombie

 deur Deborah Steinmair

Die nag ruik na spoed, wetenskapfiksie vir volwasenes, uitgegee deur Protea. Dis die skrywer se debuutbundel kortverhale.

Was jy nog altyd gefassineer deur wetenskapfiksie en wie was jou helde?

My ma het vir my Classics Illustrated Comics gekoop, al die klassieke verhale in strokiesvorm. So het ek H.G. Wells en Jules Verne ontdek. The War of the Worlds van Wells was ‘n gunsteling. In die weermag het ek het Isaac Asimov se I, Robot-reeks en Arthur C. Clarke se futuristiese verhale verslind. Ná  unversiteit was dit weer Frank Herbert se epiese Dune-boeke. Later jare het ek my verdiep in Dan Simmons se Hyperion-reeks, so ongelooflik kreatief en filosofies.

Ek lees wetenskapfiksie as afwisseling van letterkunde en speurverhale, dit gee die verbeelding vrye teuels en daar is waarlik geen beperkings nie. Dink aan Stanislav Lem se poëtiese visioene. Deesdae vind jy wetenskapfiksie en -fantasie in die werk van die voorste bekroonde skrywers: Salman Rushdie, Margaret Atwood, Marlon James, John Updike, Don Delillo, Ted Chiang.

Lees jy graag kortverhale en wie is jou gunsteling kortverhaalskrywers?

Kortverhale is my kos. Dit is tog net makliker om ‘n storie te lees as ‘n dik roman. Vir my is die onbesproke meester van die kortverhaal die Amerikaanse skrywer John Updike (The Afterlife). John Carey se bundel The Fat Man in History is fabelagtig, iets wat ek graag herlees. Anthony Doerr se The Memory Wall en Jeffrey Eugenides se Fresh Complaint tref jou op die krop, so ook Wilma Odendaal se Landskap met diere.

Hoe handhaaf jy ’n tema regdeur ’n kortverhaalbundel en hoe verskil dit van romanskryf?

Aanvanklik gebeur ‘n tema vir my onbewustelik. Ek skryf agter die karakters se obsessies aan. Dis eers met die herskryf dat dit vir my duideliker word wat die tema is, Die titel kan ‘n paar keer verander. Soms rig die titel die hele storie en laat die tema blom, soos in Sinkronisityd en Die stad fluister. Dan kan ek dit subtiel versterk en deurtrek. Kortverhale het ‘n sekere momentum of spoed wat my dwing om meer gekonsentreerd te werk. Dis nie gejaagdheid nie, wel ‘n dringende soektog na ‘n sinryke slot wat alles in plek laat val. Romans dwing my om rustiger te wees, meer te peins.

Hoe kom jy op die idees vir stories?

Idees kom op onverwagte tye en snaakse plekke. Terwyl ek lees, TV kyk, bestuur, bad of stap. Die daaglike nuus, iets wat ek as joernalis volg,  bly ‘n onuitputlike bron van aardige karakters en gebeurtenisse. Die idee vir Omwentelinge, ‘n storie oor ‘n man met ‘n unieke talent, het ek gekry terwyl ek na America’s Got Talent gekyk het. Tussen die lyne spruit direk uit ‘n nagmerrie wat ek helder onthou. Die tema van kopoorplantings in Die kop van Set Niemand het ek gekry nadat ek ‘n Youtube-video gesien het. ‘n Aanhaling uit ‘n boek kan ook ‘n idee vonk. Dit was die geval met Die stad fluister, na ‘n aanhaling uit Heinrich Boll se The Clown. Lotusblom is gebaseer op ‘n gerug wat my seun Christiaan uit akteurskringe aangedra het. Simon se geheue is gebaseer op vriende en kollegas wat in die 1980s en 1990s aan vigs oorlede is.

Wie is jou ideale leser, het jy so iemand in jou kop?

Ek skryf vir mense wat nuuskierig is, diegene wat die wonders om ons koester en graag lag. Soms skryf ek vir myself, om my drome te verwerk. En om myself te laat lag. Boeke is tog nie net vir wroeg nie, dis vermaak. Ek probeer die proses geniet. As iemand iets van my lees en dit geniet, is dit ‘n wonderlike bonus.

Franz Kafka … Whispers in Prague deur JP Beukes Jr

resensie deur Paul Boekkooi

“Moenie buig nie; moenie dit afwater nie; moenie probeer om dit logies te maak nie; moenie jou eie siel redigeer volgens die mode nie; volg eerder jou mees intense obsessies meedoënloos.” Franz Kafka (1883-1924) is aan die woord. Met die aanskoue van die afgetrede treinstelsel spesialis-ingenieur, JP Beukes Jr, se fotoboek getiteld Whispers in Prague, besef die kyker en leser daarvan dat daar steeds nuwe wêrelde rondom dié geheimenisvolle Duitssprekende Joodse skrywer – self ’n boorling van Praag en een van die belangrikste vaders van modernisme – bly oopgaan. Ook die internasionaal aanvaarde beskrywing van sy komplekse styl rondom inhoudelik aweregse situasietekeninge as synde “Kafkaesk” is nog geensins tot die droesem geledig nie. Literatore én filosowe voeg gereeld nuut geformuleerde en tydrelevante teorieë daaraan toe.

Intellektueel beskou is Beukes se fotoboek geensins swaartillend nie. Deur meerdere kere Praag met sy Leica-kamera onder sy arm te besoek, asook gewapen met wye kennis van sy twee hooftemas, Kafka en die stad self, het hy die meerderheid fotobeelde ingespan as ’n gesprek tussen geboue, oop ruimtes, die inwoners en Kafka se geskrifte en uitsprake oor wat die lewe in daardie metropool in die kleine alles sou kon behels of omvat het, en steeds doen. Onder elke foto in die boek van ruim 160 bladsye is daar gepaste aanhalings uit Kafka se geskrifte. Die feit dat Beukes dié boek uit letterlik honderde self gekeurde foto’s kon saamstel in kombinasie met sy wye kennis van en geesdrif gerig op Kafka se nalatenskap as skrywer, maak van Whispers in Prague die totale teenpool van ’n toerismepublikasie.

Die swart/wit foto’s is gepas. Daar was duidelik geen ander opsie nie. Dit onderstreep die historiese waarde van die fotograaf as skrywer cum visuele verslaggewer binne ’n spesifieke omgewing en era. Op bl. 19 is daar ’n kennisgewing, vermoedelik by die ingang van ’n gebou, wat lees: Select a book from the table according to your likes. In return bring a book, which you no longer need.” Onder dié foto word Kafka as volg aangehaal: “I think that we ought to read only the kind of books that wound or stab us. If the book that we’re reading does not wake us up with a blow to the head, what are we reading for?”

Tydens een van die fotograaf se besoeke aan Praag het hy ook die konsentrasiekamp Theresienstadt (Terezin) besigtig. Hiervan het hy ’n aangrypende portefeulje van 32 foto’s saamgestel wat ’n makabere fotobeeld van Naziisme in sy ergste graad verteenwoordig. Elkeen van hulle is so veelseggend dat onderskrifte as totaal oorbodig geag kan word. In dié afdeling agter in die boek is Beukes se geskrewe inligting detailryk en van groot waarde.

Whispers in Prague sal reisigers wat beplan om die hoofstad van Tsjeggië te besoek inspireer. Beukes het duidelik geen inbreuk gemaak op die natuurlike houdings of bewegings van die mense in sy visier nie. Trouens, die oorwegende indruk is dat hy die meerderheid van foto’s vanuit ’n redelik verwyderde afstand “geskiet” het. Daar is ook geen enkele foto wat kunsmatig of geposeer oorkom nie. Dus: Sterk aanbeveel vir liefhebbers van Kafka en/of Praag.

Whispers in Prague deur JP Beukes Jr. Novum Publishing, Londen. www.novum-publishing.co.uk

Om boeke te vat en boeke te maak

deur Deborah Steinmair

Die Bybel sê in Prediker 12:12 (in die 1933-vertaling, my gunsteling): “Aan baie boeke maak kom geen einde nie.” Vandat ek klein is, maak ek boeke.

En nou, uiteindelik, beklee ek my droomberoep – redakteur by Protea Boekhuis. Dis ’n tuin van wondere. Daar is soveel wat my rasend opgewonde maak.

Ons almal wil glo daar skuil ’n boek in ons, en vriende por ons aan om ons skryfsels vir uitgewers te stuur. Om te skryf is Hartbreek Onbeperk, maar soms tref skrywers trillend die teiken.

Hoe weet jy wanneer ’n manuskrip publiseerbaar is? As jy jou lewe lank met onverdunde liefde en ’n onversadigbare honger lees, as jy nederig en sonder vooropgestelde idees boekevat, begin die haartjies op jou arms kriewel by die aanwesigheid van outentisiteit. Die ware jakob kom in vele gedaantes.

Soms interesseer die tema en onderwerp jou glad nie. Maar as die verteller haar of sy sout werd is, word jy teësinnig ingekatrol. Jy besef dat jy in die teenwoordigheid van talent is, of dit nou deur dekades geslyp is of ru met ’n wilde, ongeraffineerde glans. Ek voel dit in my maag. Die lug vibreer en die sonbesies verstil.

Ja, hoor en sien moet vergaan – dis soos in die teater: as ek eers in die donker na die wysers van my horlosie loer, weet ek die ongeloof is nie opgehef nie, ek is nie woerts op ’n towertapyt weggeswoesj nie.

Wanneer jy ’n manuskrip lees wat jou wegtoor, begin jou hand bewe. Jy sit rustig en hengel en opeens is daar ’n sterk pluk aan die lyn. Skielik is jy nie meer visvanger nie, maar vis. Jy wil die skrywer onmiddellik laat weet: Hokaai, jy het my, ek hap, ek sluk die aas, moet dit aan niemand anders voorlê nie!

Steeds verg dit werk. ’n Betowerende storie of fassinerende brein wat agter oninspirerende woorde uitloer, daarmee kan ’n mens werk. Maar beeldskone prosa sonder inhoud, tegniek op soek na ’n tema; daarmee kan jy min uitrig.

Vanjaar, in hierdie vreemde eenkantjaar, is ek vroedvrou van tien boeke. Ek weier om te kies tussen ‘my’ kinders. Oor elke boek waaraan ek werk, is ek grensloos entoesiasties. Ek het hulle raakgesien, in die skare geëien. ’n Mens aanvaar nie manuskripte omdat jy gaaf is of skrywers wil help nie. Jou naam en die naam van jou uitgewershuis is op die spel. Om nie van rande en sente te praat nie.

Ek sit my kop op ’n blok vir hierdie boeke: Tussenganger deur Marius Crous. Die nag ruik na spoed deur Schalk Schoombie. Die waarheid oor visvingers deur Sarina Dönges. Erfgeld is swerfgeld deur C. Johan Bakkes. Met die Vierkleur in Parys deur Renée Rautenbach Conradie. Die dag toe ons Krismis gaan soek het deur Wini Esterhuizen. Voëlvrou deur Marlize Hobbs. Die gladde stiltes in glas deur Louis Esterhuizen. Toe sien ek lig deur Ansja Ferreira. En nog een, ’n geheime projek.

Het daghet overal.

Die top-20 romans van die afgelope dekade

deur Deborah Steinmair

Hier is Literary hub (www.lithub.com) se keuse. Ek plaas net 15. Ek koop my boeke meestal tweedehands, vyf tot tien jaar ná vrystelling en moet nog opvang. Hier is ’n leeslys vir my en ander agtergeblewenes.

Goon Squad deur Jennifer Eagan gaan glo oor media spin, gefragmenteerde perspektiewe, gewaande identiteite en doellose materialisme in ’n kapitalistiese samelewing. En dis snaaks.

Emily Temple van Literary Hubb noem David Mitchell se The Thousand Autumns of Jacob de Zoet ’n epies-historiese spookstorie en wonder of die gees van Robert Louis Stevenson momenteel van Haruki Murakami besit geneem het.

Michael Cunningham noem Denis Johnson se Train Dreams die 21ste eeu se mees perfekte novelle.

Julie Otsuka se Buddha In the Attic begin só: “On the boat we were mostly virgins. We had long black hair and flat wide feet and we were not very tall. Some of us had eaten nothing but rice gruel as young girls and had slightly bowed legs, and some of us were fourteen years old and were still young girls ourselves.” Die vertellers is ’n groep Japannese “picture brides” op pad Kalifornië toe.

Temple noem Téa Obreht, skrywer van The Tiger’s Wife, een van die soetste, mees meesleurende storievertellers wat sy ooit teëgekom het. Dis ’n lieflike, digterlike debuut oor verlies.

Jesmyn Ward se tweede roman, Salvage the Bones, word as impressionisties beskryf. Die 14-jarige protagonis Esche en sy pa skuil op die solder van hul oorstroomde huis teen Orkaan Katrina se verwoesting.

Rachel Kushner se epiese roman, The Flamethrowers, gaan oor kuns, daardie diep menslike onderwerp.

All My Puny Sorrows van Miriam Toews laat die leser glo kliphard skater van die lag en die volgende oomblik grens.

Hier is ’n aanhaling uit Jenny Offill se Dept. of Speculation: “My plan was to never get married. I was going to be an art monster instead. Women almost never become art monsters because art monsters only concern themselves with art, never mundane things. Nabokov didn’t even fold his own umbrella. Vera licked his stamps for him.”

Temple noem Paul Beatty se Booker-pryswenner The Sellout een van die snaaksste en menslikste boeke wat sy ooit gelees het.

Viet Thanh Nguyen se roam The Sympathizer is glo ’n troebel, donker komiese literêre riller wat gedurende die onmiddellike nadraai van die Viëtnam-oorlog afspeel.

Die meeste van ons het Hanya Yanigiharya se A Little Life gelees. Temple stel dit só: “As die Bybel gaan oor hoe om ’n toornige God se arbitrêre straf op karakters soos Job te oorleef, gaan A Little Life oor hoe om met Job vriende te bly sonder om Job te probeer dwing om “beter” te word.

N. K. Jemisin se The Fifth Season verbeel ’n planeet wat periodiek uitmekaargeskeur word deur apokaliptiese weersomstandighede wat dreig om die wêreldbevolking totaal uit te roei.

Die tekstuur van Rachel Cusk se prosa in Outline voel glo anders as enigiets wat jy al ooit gelees het.

Colson Whitehead se The Underground Railroad is toeganklik en onderhoudend en herinner ons aan sekere ongemaklike waarhede omtrent Amerika en sy geskiedenis.

Dis al vir vandag. Terloops, Milkman was nr. 20 op die lys.

Kan ’n rare voël van vlug en vere verander?

deur Deborah Steinmair

Jeanne Goosen, die geliefde anargis van Afrikaanse lettere, het gegroet. Ek dink sy het aan die einde soos John Wayne gevoel: As ek geweet het ek gaan so oud word, het ek myself beter opgepas. Sy was haar ma se agterstevoorkind en het haarself al beskryf as ’n simplicity-patroon vol ou knope en vrot gare.

Ek het haar twintig jaar gelede geken en nie onlangs gesien nie. Maar die indruk wat sy op my gemaak het, is onuitwisbaar. Sy was, soos haar skryfwerk, onvergeetlik. Sy kon met woorde en klavierklawers toor.

Toe sy die manuskrip vir Gelyke kans vir Human & Rousseau stuur, moes sy ’n CV insluit. Haar CV was so aangrypend dat dit in die bundel opgeneem is as kortverhaal. Dit is ook in Elders aan diens, Genugtig, as gedig:

Ek is op 2 maande deur die gypsies gesteel
en deur hulle grootgemaak
Dis hulle wat my leer toor het
Ons het baie rondgereis
en oplaas hier beland
waar ek gedwing was
om te leer skryf en somme te doen
Skryf is soos toor
Dit verg verbeelding
Verbeelding is leuens
My ma is ’n ou krokodil
Sy lê in die vlak water op loer
Sy het goue tande
En kan ’n bees uit ’n bos toor
My pa was ’n reier
hy het die gees gegaf
nadat hy ’n platanna ingesluk het
Ek het sy tuxedo geërf
en dra dit 2 maal per week
wanneer ek by Arthur Murray gaan dans
Dis my pa wat hierdie 2 vlerke
aan my skouers vasgegom het
Ek vlieg met volmaan by Melville se koppies
Nee, ek vlieg nie meer bedags nie
Mense kyk en sê: Daar gaan ’n rare voël
Hulle stel wippe, vang my en sit my op hok
Ek en my broer maak musiek met blikkies op die platteland
Dit bring reën
My suster is ’n ander storie
sy het haar siel aan Ray McCauley en gladwrap verkoop
(Sy het eierklitsers vir hande)
My tydverdryf is om te lê
Ek staan net op as my geld op is
Ek het twee honde
wat ’n Hongaarse dialek praat
Die een maak my bed op
Die ander een ’n lekker pot tee
Hulle kan ook ballet doen
skaats en brood bak
Ek is al jare lank ’n radikale selibaat
ek hou my nie op met seks nie
Het dit ’n paar keer probeer
maar dit was so kielierig
dat ek my elke keer besimpeld gelag het
My minnaars het almal benoud geraak
en die berge ingevlug
Toor en skryf
Is soos om te droom sonder om te slaap
Dit het begin toe ek een aand in Stellenbosch
’n roos in ’n kat verander het
Sedert daardie aand
stel die vernuftiges
weer wippe
Sal hulle ooit weet
om swaartekrag te ontsnap
is om in tale te jubel
en wanneer daar saligsprekinge is
kan ’n rare voël
van vlug en vere verander

https://oulitnet.co.za/heupvuur/jeannegoosen.asp

10 trefferboeke wat die 2000’s gedefinieer het

deur Deborah Steinmair

Soms besef ’n mens in die oomblik dat jy iets onvergeetlik en betekenisvol lees, soos The Corrections van Jonathan Franzen. Tog is alle boeke nie onmiddellik herkenbaar as grensverskuiwend nie. The Great Gatsby was volgens lithub nie ’n blitsverkoper toe dit die eerste keer uitgereik is nie.

Die eerste boek op hul lys, The Amazing Adventures of Kavalier Clay het in 2001 die Pulitzer-prys gewen. Die beoordelaars het dit só beskryf: “An exhilarating triumph of language and invention, a stunning novel in which the tragicomic adventures of a couple of boy geniuses reveal much about what happened to America in the middle of the 20th century. Like Phillip Roth’s American Pastoral or Don DeLillo’s Underworld, Michael Chabon’s The Amazing Adventures of Kavalier & Clay is a superb novel with epic sweep, spanning continents and eras, a masterwork by one of America’s finest writers.” Dis op my leeslys.

Harry Potter and the Goblet of Fire het ek gelees. Volgens lithub het Rowling die 2000’s besit.  Goblet of Fire was die eerste lywige boek in die reeks met meer as 600 badsye, die eerste om tegelyk in die VSA en Engeland gepubliseer te word, met ’n eerste oplaag van meer as vyf miljoen kopieë, die eerste om teen middernag vrygestel te word, iets wat deel geword het van Pottermania.

Zadie Smith se White Teeth het ek gelees en ek stem saam met Lev. Grossman in Time: “This may be the first novel ever written that truly feels at home in our borderless, globalized, intermarried, post-colonial age, populated by ‘children with first and last names on a direct collision course.’”

Franzen se Corrections het ek genoem.

Lithub noem dat enige van Alice Munroe se kortverhaalbundels hier kon staan. Sy het in 2013 die Nobelprys vir letterkunde gewen en is bestempel as “a master of the contemporary short story.” Amen.

The Cloud Atlas – hierdie een het my verbygegaan en het ook nou op my leeslysie beland. Dit klink fassinerend: “A puzzlebox of a novel, it managed to be high brow and low brow, undeniably intellectual and deeply entertaining. The novel, Ted Gioia wrote, is “almost a textbook example” of how what he calls “conceptual fiction”.

Nog ’n Nobelpryswenner, Kazuo Ishiguro se wonderlike Never Let Me Go haal ook die lys. Volgens lithub: “Critics are still arguing over whether it’s dystopian sci-fi or coming-of-age or a complex metaphor about race or horror or literary fiction of the highest caliber (the answer being, of course, all of these, and a hearty duh to you).”

Volgende op die lys is een van my ewigdurende gunstelinge: Kafka on the Shore van Haruki Murakami. Lithub beskou dit nie as sy beste nie, maar verwys met reg na Murakami se “seductive prose and “trademark kookinesses,” Inderdaad.

Cormack McCarthy se The Road is ook op die lys. Ek is nie ’n aanhanger nie, of dalk is ek te min blootgestel.

Die laaste boek, Roberto Bolaño se 2666 is nou ook op my leeslys.

Tien onvergeetlike boeke wat die 1990’s definieer

deur Deborah Steinmair

Watter boeke het die negentigs gedefinieer? Weereens het ek gaan kers opsteek by www.lithub.com.

In die negentigs het ek min gelees. My kinders was klein en ek moes werk, huis en kinders jongleer. Ek onthou dat ek gewonder het of ek ooit weer ongestoord ’n boek van voor tot agter sal deurlees.

Uit die tien essensiële boeke van die negentigs het ek maar vyf gelees: The Secret History van Donna Tart, The Virgin Suicides van Jeffrey Eugenides, Bridget Jones’s Diary van Helen Fielding, The Fight Club van Chuck Palahnuik en Angela’s Ashes van Frank McCourt.

The Things They Carried, lees ek, was O’Brien se derde boek oor Viëtnam en word beskou as die beste boek wat ooit oor daardie oorlog geskryf is. Daar het wêreldwyd meer as twee miljoen kopieë verkoop.

Angels in America is nogal ’n drama. Dit het onder andere die Pulitzer-prys vir drama gewen en was glo die eerste belangrike drama met die gay leefstyl in Amerika in die negentigs, onder die skadu van Vigs, as sentrale tema.

Waarom het ek nooit Jesus’ Son gelees nie? Volgens lithub het min of meer elke skrywer dit gelees en omtrent die helte van hulle dit probeer naboots. Dit word beskryf as kultus-kortverhale, met invloede van Ernest Hemingway, Flannery O’Connor en Raymond Carver.

The Virgin Suicides het ek gelees en die fliek gesien. Eugenides het ’n manier van sien en sê wat in jou kop bly vassteek, ’n manier om ’n era in ’n neutedop te vervat, ’n gevoel vir milieu en aura wat moeilik te ewenaar is.

Infinite Jest, wat ek nie gelees het nie, word beskryf as die ur-teks van die negentigs. Dit het meer as ’n 1000 bladsye waarvan ’n tiende voetnota’s is. “Read today, the book’s intellectually slapstick vision of corporatism run amok embeds it within the early to mid-1990s as firmly and emblematically as “The Simpsons” and grunge music,” volgens Tom Bissel.

Briget Jones’s Diary word as die moeder van chit-lit beskou. ’n Mens onthou dit vir die humor en die fliek met Hugh Grant en Renée Zellweger. Die boek word beskou as die oorsprong van die woord “fuckwit”.

The Fight Club, wat ek gelees het, se verkope was blykbaar maar beskeie tot die fliek uitgereik is – toe het dit die kasregister laat klingel. Vir my is dit effe toksies manlik, met die onderliggende waarskuwing dat jy nie gewone, gefrustreerde mans moet onderskat nie. Die skelwoord “snowflake” het in die roman sy oorsprong:

Lithub noem Angela’s Ashes, wat ek ook gelees het, as die koningin van die Misery Memoir. Ons onthou ook die fliek. Die mense van Limerick was blykbaar nie so geïmponeer deur die boek nie en McCourt se ma (op wie Angela gebaseer is) het glo by geleentheid gesê dis ’n spul leuens, dis nie hoe dit gebeur het nie.

The Interpreter of Maladies, wat ek nie gelees het nie, is ook ’n kortverhaalbundel. Was die 1990’s die hoogtepunt van die kortverhaal-genre? Daar het meer as 15 miljoen kopieë verkoop en dit het die Pulitzer-prys gewen.

Om ’n dekade te definieer: Die 80’s se top-10

deur Deborah Steinmair

Op een van my geliefkoosde webwerwe, Literary Hub (www.lithub.com) lees ek oor die tien boeke wat die 1980’s gedefinieer het. In die 1980’s was ek jonk en het ek baie gelees. Ek is bly om te sê ek het sewe van die tien boeke gelees, wat vormend was in my lewe. Die drie uitsonderings wat ek nie gelees het nie was ’n wetenskapsfiksieboek, ’n jeugboek en ’n western.

Van die boeke wat ons gevorm het, behou ons die essensie, ’n soort konsentraat, of soms net ’n manier van kyk en verwoord.

Raymond Carver was digter ook en in sy kortverhale woon daar hele wêrelde tussen die reëls. Hy het my geleer om my woorde te tel en om te wys. Ek het my gunsteling-aanhaling van Carver gaan google, dit was ook in die fliek Birdman: “And did you get what you wanted from this life even so? I did. And what did you want? To call myself beloved – to feel myself beloved on the earth.”

Alice Walker se heldin in The Color Purple, Celie, se ongesofistikeerde maar wyse manier van vertel bly my by. Ek onthou hoe sy gesê het Sofia is die soort vrou, alles waarop sy haar hand lê, lyk soos ’n wapen.

Uit Don Delillo se White Noise onthou ek dat die verteller gesê het die gesin kyk graag op TV na natuurrampe en tragedies solank dit op ver plekke gebeur het. En dat die dogtertjie in haar slaap gepraat het. Toe die pa sy oor naby haar mond hou, hoor hy: Toyota Cellica …

Beloved van Toni Morrison het my hoogswanger en stoksielalleen in ’n plaashuis (moenie vra nie) vir ’n skrikwekkende nag wakker gehou en spook steeds by my. Ek onthou hoe kinderlik die spookkind was, so behoeftig aan moederliefde en soetgoed, eindeloos needy. “My first-born. All I can remember of her is how she loved the burned bottom of bread. Can you beat that? Eight children and that’s all I remember.”

Bonfire of the Vanities het ek op universiteit gelees en gesnap dat dit die dekade in ’n snapsglasie vasvat. En o, New York, New York. First we take Manhattan. Ek weet nie of dit goed was nie, maar dit was boeiend.

A Brief History of Time het ek gelees omdat ek gevoel het ek moet. En soms is dit so verleidelik wanneer helder denke duidelik verwoord word. Vergesigte wat oopval. Natuurlik kan ’n mens dit nie die volgende dag aan iemand anders verduidelik nie – het jy dit dus in die eerste plek werklik gekop? Tog, dit was ’n moet op elke boekrak met selfrespek. Stephen Hawking sal nou in my kop altyd lyk soos Eddie Redmayne in The Theory of Everything.

Rushdie se Satanic Verses het ek gedeeltelik gelees oor die skandaal, dat dit Islam bevraagteken het en die Ayatollah van Iran wat ’n fatwa uitgevaardig het dat Moslems die outeur om die lewe moet bring en verskeie aanslae op sy lewe. Tog het ek meer van Midnight’s Children gehou.

Hoeveel van dié boeke het jy gelees?

Sophia Kapp

5 Vrae aan Sophia Kapp

deur Deborah Steinmair

Vertel ons van jou nuwe roman:
Kanaän is ʼn historiese liefdesverhaal wat in 1944 in Senekal se distrik afspeel. ʼn Engelse meisie beland in ʼn gerieflikheidshuwelik met ʼn rou Afrikanerboer. Dis ʼn troop in die Afrikaanse liefdesromanwêreld, maar ek het probeer om deur die troop te skryf en die karakters mense te maak.

Nadat jou e-boek onwettig op kletsgroepe versprei is, het jy het gesê jy sal voortaan in Engels skryf. Sal ’n mens nie gekniehalter wees in jou tweede taal nie?
Baie. Ek het al probeer om ʼn Engelse storie te skryf, maar dis soos tande trek – bloederig en uitmergelend. Dit werk ook nie, want in plaas daarvan om storie te skryf, skryf ek taal, en dit raak aanvoelbaar – die storie is stram en ongemaklik en sommer net nie lekker om te lees nie. Maar as ek geen inkomste meer uit my skryfwerk in Afrikaans maak nie, moet ek nou maar eenvoudig my Engels afstof en nog ʼn keer probeer.

Hoe voel dit om ’n nuwe boek te hê, maar jy kan dit nie in die hand hou nie en niemand kan die harde kopie koop nie?
Kyk, dis sleg. Boeke is soos ʼn mens se kinders – jy maak hard aan hulle groot, en dan wil jy graag sien hoe hulle die wêreld invaar en ʼn verskil maak. Hierdie een is soos ʼn kind wat mondig geword het en nou nêrens kom nie, want die lewe het teen haar gedraai. Maar ek wil nou ook nie te hard kerm nie, daar is mense daar buite wat swaarder kry as ek.

Gelukkig is die boekwinkels weer oop. Is jy ’n groot aankoper van boeke? Wat lees jy graag?
Nee, en nee (erken ek tot my skande). My hele dag bestaan uit lees – ek werk ten minste 16 uur per dag voor ʼn rekenaarskerm. Dit is uitputtend, ʼn mens se oë is moeg en jou brein is voos. Om dan met ʼn boek te “ontspan”, werk nie. Maar as ek die dag lees, lees ek liefdesverhale. Ander goed ook, maar ʼn mooi liefdesverhaal met ʼn goedvoeleinde is ʼn baie gerusstellende ding.

Hoe dink jy gebeur dit dat pdf’s van manuskripte versprei word?
Boeke van alle uitgewers, nasionaal en internasionaal, word onwettig versprei. Ek dink een of ander kuberkraker het die enkripteringskode van e-boeke gekraak, en dieselfde program word nou net so gebruik om alle e-boeke om te skakel. Die vraag is eintlik ook nie meer wie dit gedoen het of waar dit gebeur nie, die vraag is of dit ooit stopgesit kan word, en dis daar waar ek begin vermoed die boekbedryf is in die moeilikeid.

Kanaän verskyn ná die grendelstaat by Lapa maar is reeds as e-boek beskikbaar. https://amzn.to/2V72grZ

Lees ook Sophia se insiggewende gesprek met Melt Myburgh LitNET oor e-diefstal in die grendelstaat en vermetel lesers wat boeke as allemansgoed beskou: https://www.litnet.co.za/e-boeke-afrikaans-word-dood-gesteel/

5 vrae aan Deborah Steinmair

deur Schalk Schoombie

 Moorddrome en skuldgevoelens dryf Deborah Steinmair se jongste roman, As jy van moord droom (Lapa).

Waarvandaan die catchy titel?Het jy self al van moord gedroom? Hou jy ʼn droomjoernaal?

Ek droom van kleins af dikwels dat ek moord gepleeg het, maar ek kan nie die besonderhede onthou nie, of die motief. Ek weet net ek is diep skuldig. Dan wonder ek soms of ek nie dalk op ’n ander vlak, in ’n parallelle heelal, gemoor het nie. Die vae skuldgevoel kry ek moeilik afgeskud. Ek het begin om in die nag op my foon “Notes” te skryf oor my drome, soos nou die aand s’n: “Die virus gee mense geheueverlies tot verskillende mates. Hulle kan nie onthou hoe om te leef nie. Sommige kan wel nuwe herinneringe skep en hulle word die wyses. Ander moet elke dag leef asof dit die eerste is, soos groundhog day. Die vrou het vergeet hoe om te slaap. Soms kry sy dit per ongeluk reg, net om wakker te skrik en weer glad nie te weet hoe nie.”

Hoe verskil jou jongste roman van jou vorige, snel bewegende raaiselromans?

Ek is altyd verknog aan raaisels. Ek reken hierdie een is ook snel bewegend, dalk met meer aandag aan karakters. Huishoudelike noir is ’n groot sambreel. Die fokaliseerder is ’n vrou en sy is lekker onbetroubaar en soms die kluts kwyt. Dis nogal donker, maar uit die swartste modder ontspring die witste lelie, of dalk die blinkste galgehumor.

Wat was die moeilikste en lekkerste van die skryf aan dié boek?  

Niks was moeilik nie, dit was, soos Jeanne Goosen gesê het van skryf, soos om te toor of te droom terwyl jy wakker is. Die storie en karakters het my heeltemal ingesluk. Dis geskryf voordat ek voltyds begin werk het, so ek kon min of meer dag en nag in die tonnel vertoef. Dit het begin by ’n vraag wat elke moeder haarself afvra: Sê nou my kind word ontvoer? Toe gaan ek ’n stap verder, soos dit al in die werklikheid gebeur het: sê nou my kind kom terug, twintig jaar later en sy is ’n ander mens?

Die resensies is gloeiend. Steur jy jou daaraan?

’n Mens kan nie help om jou aan resensies te steur nie. ’n Mens steur jou aan elke mening, want jy skryf vanuit ’n donker tonnel, stoksielalleen en weet nooit hoe dit ontvang gaan word nie. En resensente is belese en geletterd en ingelig. Ek is innig dankbaar vir die positiewe resensies, want ek het in die afgelope jaar baie boekmense die harnas ingejaag.

Uitgewer, joernalis, skrywer. En dan nog onversadigbare leser. Hoe hou jy al die balle in die lug? Is jy ʼn spoedleser?

Hoe meer ’n mens doen, hoe meer kan jy doen. En hoe langer jy iets doen, hoe deegliker en vinniger kan jy dit doen. Dis lekker om besig te wees met iets wat jy hartstogtelik bemin. Ek kan vinnig lees, maar as die teks mooi is, lees ek sinne oor en oor en “luister” daarna. Dan kan ek nie vinnig lees nie. En ek slaan baie moeilik iets oor, selfs ’n geslagsregister.

3 vrae aan Christine Ferreira & Marielle de Vos

deur Schalk Schoombie

Die skrywers van Die liefdesboek: God se liefde vir ons en ons liefde vir mekaar (Lux Verbi) het in die Bybel en hul eie lewens gedelf om die aard van liefde te herontdek.

Christine Ferreira is die redakteur van die vrouetydskrif Leef met hart & siel. Sy tree dikwels as spreker op. Vantevore was Christine deel van SARIE se redaksie, waar sy vir bykans tien jaar skoonheidsredakteur was. Christine woon in Johannesburg en is getroud met Johan, ʼn pastorale sielkundige.

Marielle de Vos is ʼn pastoor van Randburg. Sy het die Evangelie al wêreldwyd – van Amerika tot Frankryk, Australië en Israel – en oor denominasies heen bedien. Sy is reeds 37 jaar lank getroud en het twee volwasse kinders en een kleinkind.

Hoe spreek die boek nou in die tyd van skrik en afsondering?

Christine: Ek dink die boek is van groot waarde in hierdie tyd aangesien dit ons weer aan God se standvastige karakter in onseker tye herinner. Sy liefde is getrou. In die boek neem ons die leser op ʼn reis om met vars oë na die liefde te kyk. Iets waarvoor ons in hierdie stiller dae tyd kan maak. Ek dink ons het juis nou die anker van God se liefde in ons lewens meer as ooit nodig.

Marielle: Geen virus of siekte of dood kan ons skei van Sy liefde nie. Leef Sy liefde tuis in hierdie tyd.

Hoe het julle saam aan die boek gewerk? Hoe lank het dit geneem?

Christine: Die idee vir die boek is gebore tydens ʼn radio-onderhoud oor die mooiste liefdesverhale van die Bybel wat ek met Marielle tydens my program op Radiokansel (Dinsdagoggende van 9:00 tot 11:00) sowat twee jaar gelede gevoer het. Marielle het daarna met die raamwerk van die hoofstukke vorendag gekom. Sy het ook haar gedeelte eerste geskryf. As pastoor was sy verantwoordelik vir die teologiese grondslag waarvandaan ek verder gewerk het as joernalis en skrywer. Ek het veral aandag gegee aan die praktiese toepassings van die liefde, die getuienisse van mense en aanhalings van bekendes oor die liefde. Ek en my man is see toe vir 14 dae gedurende die Paastyd verlede jaar en het ek daar elke dag ongeveer ses ure lank geskryf. Dit werk vir my die beste om dit alles op een slag te voltooi.

Marielle: Ek tik gewoonlik die raamwerk of indeks en dra die  geestelike aspekte by. Christine sien dan om na die praktiese deel.

Daar is al soveel boeke oor liefde en geloof geskryf. Wat maak hierdie een anders?

Christine: Ja, daar is inderdaad al baie boeke oor dié onderwerpe gekryf. Ek dink tog ons boek het ʼn vars aanslag in die manier waarop die inhoud aangebied word. Boonop maak die feit dat dit ʼn werksboek is waarin die leser aangemoedig word om notas te maak asook die pragtige illustrasies deur Paula Dubois, Lééf met hart & siel se kunsdirekteur, dis uniek en anders.

Marielle: Die liefdesboek dek verskeie aspekte van God se liefde. Die liefde van die Vader, dié van Jesus en Heilige Gees word ook ondersoek. Die boek dek aspekte van Sy liefde vir gelowiges, ongelowiges, uitgeworpenes, jong liefde en moederliefde om maar ’n paar te noem. Vir die intellektuele persoon word verskeie tipes liefde onder die vergrootglas geplaas.

Irna van Zyl

Vyf vrae aan Bloedsteen se Irna van Zyl

 deur Schalk Schoombie

In Bloedsteen, jou derde speurroman, wiggel jy verskeie verhale en karakters. Hoe het jy tred gehou met als?

Vir elke boek maak ek ná die eerste draft ’n opsomming oor twee dubbelbladsye met ’n tydlyn langsaan. Dit help my om leemtes raak te sien en waar hoofstukke rondgeskuif kan word of wat moet gewoon geskrap word. Vir Bloedsteen was die proses ekstra belangrik weens die tydspronge en parallelle verhaallyne.

Voordat ek daaraan begin skryf het, het ek ’n taamlike ruggraat gehad van waarheen die boek wou gaan en het uitgebreide aantekeninge oor die karakters gemaak, maar daarna het ek dit oorgelaat aan ure en ure op my sitvlak en hopelik ’n skeut magic of twee om die proses te voltooi.

Ek werk ook gewoonlik met drie notaboeke – een vir waarnemings en daaglikse opskryf van verwante of onverwante dinge, een as ’n werkboek waarin enigiets neergeskryf word, van hoofstuk-opsommings voordat ek daaraan begin skryf tot stukkies dialoog wat ek by ander mense afluister. Die derde een is waarin ek die verhaallyne en karakters uitskryf en vir myself ook grafies voorstel. Dit gebeur organies soos wat ek verder en verder skryf.

En om dinge bietjie deurmekaar te maak, is dit alles baie meer ongeorden as wat dit hier klink en in verskillende kleure penne. Daardie deel is ’n bietjie van ’n bygeloof, ek glo dit help om te my kop los te maak.

Jou hoofkarakter is ’n veteraanspeurder en diep menslik. Waar het jy inspirasie vir speuradjudant Storm van der Merwe geput?

 Storm het saam met my gegroei soos wat die boeke gebeur het. Sy’s nie eintlik op enigiemand spesifiek geskoei nie. Ek dink op die ou einde het ek meer in myself gaan delf en meer onder haar vel gekom. Ek hoop ek kan dit volhou in die toekoms!

As navorser en bekroonde joernalis en redakteur het jy ’n fyn neus vir ’n nuusstorie getoon. Sou jy ’n speurder kon wees?

Dis baie snaaks. Toe ek op laerskool was, is my ma se handsak deur haar slaapkamervenster van haar bed af gesteel. Ek het met groot belangstelling ingesit in die speurders se ondervraging en soos ’n regte voorbarige kind met etlike voorstelle gekom oor hoe ek dink mens die skuldige kan vang. Totdat een van hulle gesê het ek moet ’n speurder word! Dit was in die tyd toe speurders nog die diefstal van ’n handsak sou ondersoek.

Ek moet sê ek dink boeke weerspieël ’n baie meer romantiese idee van die bedryf as wat die werklikheid is.

Die storie sirkel telkens terug na Hermanus. Is dit waar jou idees vandaan kom?

Hermanus is waar albei my ouers begrawe is (dalk dié dat die begraafplaas ’n rol in die boek gekry het) en die dorp waar hulle die langste gewoon het. Die eerste draft van Bloedsteen is in 2018 op Hermanus geskryf, terwyl die dorp vasgevang was in onluste.

Ek probeer gewoonlik soggens eerste ding skryf en soms duur dit voort tot in die aand, maar tans, met die inperking, is alles op sy kop gekeer en sukkel ek om ’n ritme te vind.

Die idees en temas vir Bloedsteen kom vanuit verskillende plekke: die diamante uit ’n gesprek met ’n Uber-bestuurder en die mode het ek spesifiek gaan navors deur ’n lang gesprek met ’n ontwerper, ’n moderedakteur en ’n modelbaas. Die res is verskaf deur Suid-Afrikaanse nuus met sy vele interessante egosentriese en korrupte karakters.

As groot leser en eertydse boekeredakteur van Insig is jy iemand wat wyd lees. Sou jy iets anders as speurromans wou aanpak? 

Ek was ’n taamlik snobistiese letterkunde-leser totdat Joan van Zyl, destyds by De Kat my voorgestel het aan Patricia Cornwell. Ek het verlief geraak op die spanningsgenre en al hoe meer daarin begin lees. Huidige internasionale gunstelingskrywers is Belinda Bauer en Jane Harper.

Ek skryf soms kortverhale as vingeroefeninge, maar is nie noodwendig baie goed daarmee nie en hier en daar krap ek aan ander idees: ’n populêre radiodrama dalk, ’n kinderboek moontlik, maar telkemale roep die spanningsgenre my weer. Tans is ek besig met ’n boek met ander karakters as Storm en haar maats. Ons sal sien of dit uitwerk.

Irna van Zyl

SA krimi op sy beste: Lusmaker uit Bloedsteen

“Speuradjudant Storm van der Merwe se ma val nie per ongeluk onder ’n trein op Londen se Paddington-stasie nie. Sy word gestamp. Deur ’n kleinerige maer man met ’n donkergrys pet laag oor sy oë, ’n kakiegroen somerbaadjie, swart jeans, bruin skerppuntleerskoene en ’n ligbruin gelaatskleur. ’n Man wat so rats in die middag se gedrang van pendelaars verdwyn dat slegs enkele van die omstanders ’n flerts groen, ’n glimp van sy pet of ’n skraapsel ink teen sy keel onthou.

Net een ou kon agterna sy rugsak as ’n middelmatige, kleinerige een beskryf. ’n Swart sak argeloos oor sy een skouer, tipies van so baie manlike
pendelaars in Londen. ’n Skootrekenaarsak met miskien wit strepe aan die kante en platterig asof daar nie eintlik veel boeke, klere, dokumente of
selfs ’n klein rekenaar in is nie. “Dalk darem ’n pen of twee,” maak ’n ou op tipiese Engelse manier ’n siniese grappie.

Storm se ma, Rowena, val sonder gil of geluid netjies in die gaping tussen die laaste wa en die tiende perron. Die perron waar die bogrondse
trein van Twyford af gewoonlik inkom. Reg langs die brons standbeeldjie van Paddington-beer skuins op sy tas, groot hoed en al. Rowena val met ’n slag reguit langs die spoor, parallel onder die trein in. Haar arms, verstommend genoeg, styf langs haar lyf. Haar bene goddank ook lankuit gestrek. In haar sjiekste someruitrusting. Gegroom vir ’n uitgelese Engelse gehoor van kundige modemense. Rooibont rok van ligte somerstof, kitten heels, sonbruin bene en met ’n stylvolle trench coat oor haar arm. Daarby ’n bypassende beige handsak en aktetas van sagte leer oor haar skouer.
In haar val verbeel sy haar sy onthou ’n jong man skuins agter haar, sy hand amper om haar lyf, asof ook hy steun soek in die drukte voor die oop deur van die trein. Háár hand op die lang blink handvatsel om haar op en in te hys. Die toeter wat die laaste waarskuwing blaas.

Dis toe dat hy haar stewiger om die lyf beetkry. En met sy skouer ferm kant toe stamp. Snel en flink. Soos ’n geoefende pendelaar wat tussen die
malendes van Londen se oorvolste spitsverkeertrein nie anders kan as om iemand onbedagsaam uit die pad te loop nie.

Verniet probeer sy weer na die handvatsel gryp, want sy’s van balans af. Sy val. Haar knie kap teen die perron, haar hande raap na die sementrand.
Sy val onomkeerbaar langs die trein in.

Die dun somerrok bied geen beskerming teen die meter of wat ondertoe nie, die gruis hier pynlik hard onder haar kaal arms. Haar handsak
tussen die spore oopgesper. Die inhoud van lipstiek, sleutels, tissues, spieëltjie en beursie saam met een rooi kitten heel tot niet op die klippers.
Haar vroulike aktetas en die somerjas verlate op die perron. Weens skok bly sy eers net so lê. En toe, verdwaas oor wat met haar gebeur, gretig om weg te kom van die spoor af, probeer sy op haar elmboë orent kom. Net om die volgende oomblik met volle geweld deur die takelwerk van die vertrekkende trein teen die kop getref te word.”

Renee Rautenbach Conradie

Parys, heimwee, die groen fee, die Vierkleur

Renée Rautenbach Conradie se boek Met die Vierkleur in Parys verskyn by Protea sodra die drukpers weer begin rol. Dis ’n historiese roman oor ’n jong Afrikaanse argitek wat help ontwerp aan die Suid-Afrikaanse pawiljoen by die Wêreldskou in Parys in 1900. Die Bolander Paul Roux het ’n Joodse geliefde in Kaapstad, maar word verlei deur die aanloklikhede van die stad van die liefde. Die leser ervaar saam met hom die kleure en geure van jolige Parys en ’n brok van ons geskiedenis wat aan vele heeltemal onbekend is. Dis onweerstaanbaar aards geskryf. Hier is ’n proesel:

“Die kaal stamme van rye bome om ’n vierkantige plein blink onder die lampligte. Daar is ’n paar kafees waarvan die vrolikheid buite toe trek, maar hulle stap verby, die bult af tot hulle by ’n eetplek op ’n hoë hoek kom. Van buite af hoor Paul die geruis van stemme.

“Le Lapin Agile,” sê Sébastien. “Pour les Bohèmes.

Hier kom ook ’n ander soort mens bymekaar, sien Paul. Beslis niemand van die ZAR se kantoor of iemand wat in Rue de Rivoli paradeer nie. Hul hare is langer, baie van die mans dra vrolike serpe, die vroue se hare is losserig en hul halse ontbloot. Dit klink of almal met verhewe stemme die sangeres op ’n verhogie wil doodpraat.

Sébastien sit met ’n glas voor hom. Paul hang sy jas en hoed aan ’n kapstok op en skuif by die tafel in terwyl die Fransman iets bestel om te drink. Paul leun gemaklik terug en steek sy pyp op. “Dis darem ’n raserige dorp van julle dié!”

Twee glase met bolle aan die onderkant, twee vreemde silwer lepels met gaatjies in en ’n bottel met ’n groen fee op die etiket word hard deur ’n kelner voor hulle neergesit. Sébastien balanseer ’n lepel met ’n suikerblokkie bo-op elke glas en skink dan van die groen drank daaroor. Hy beduie dat hulle moet wag tot die suiker gesmelt is, dan kom daar water by wat dit melkerig maak.

“Absint,” sê Sébastien en glimlag skalks terwyl hy ’n sigaar opsteek.

Die musiek raak al lewendiger en harder en die ligte word verdoof. Uit die donker spring raserige meisies op die verhogie en toe dit weer ligter word, sien Paul net vere, valletjies en bene soos die vier hul rompe heen en weer swaai en opskop.

Die meisies hardloop al jillend vorentoe en agtertoe, skop reg die lug in, buk af grond toe om hul broekies te wys en slaan bollemakiesie – alles met die grootste lawaai. Paul neem ’n paar stewige slukke van die glas voor hom en probeer verstaan wat geskree word deur die gehoor en die danseresse, maar kan nie.

Hy kyk na Sébastien, maar dié lag so hard vir die woorde wat die meisies uitgil, dat hy nie agterkom Paul lyk geskok nie. Twee van die meisies het kniebroeke aan, bloomers soos sy ma sou sê, maar die ander twee se swart kouse kom tot net bokant die knie en verder is daar niks. Hy soek na sy pyp sodat hy rustiger kan lyk en nie so ooglopend geskok nie.

“Dis jolig, nè?” sê-vra Sébastien toe die meisies van die verhoog af spring. Dit eers nadat hulle met bloedstollende gille plat, met hul bene oopgespalk, op die vloer geland het.

Paul neem eers nog ’n sluk van die nuwe skoot absint wat vir hom ingeskink is.

“Nee kyk, my bek hang oop. Ek het veral van die een met die wilde rooi hare gehou. Is hulle dan nou klaar?”

“Dan is dit maar goed dat jy nie die woorde verstaan het nie. ‘Vulgêr’ is seker die beste woord, maar hier is dit altyd baie snaaks.” Sébastien bestel nog drank. “Die rooikop, sê jy? Ag nee wat, sy kan nie dans nie en het jy gesien dat sy nie in die spreibeen kon sak nie? Seker ’n nuweling, want ek het haar nog nie hier gesien nie.”

As dit is hoe jollie die lewe hier gaan wees, kan hy selfs hierdie nare ou kamertjie hanteer, lag Paul toe hy veel later op die kort kateltjie in madame Le Clerque se chambre de bonne neerval. Die briewe wat hy vir Miriam en sy ma wou skryf, skoon vergete.”

Alleen onder die maan deur Willem Krog

resensie deur Jonathan Amid

Verteller Pieter Malan, seun van Jaco, reis iewers rondom 2050 vanuit Johannesburg na die plaas Middenspruit, naby Kroonstad. Jaco het daar grootgeword; Pieter se ouma en oupa is albei daar begrawe. Wanneer Jaco ook by die plaas sterf, moet Pieter tot verhaal kom. Wanneer hy sy pa se as gaan haal ná die begrafnis, is dit weg! Burokratiese onbeholpenheid lei van voor in die regime van die toekoms; pyn, let wel, is steeds oorwinnaar, en onuitwisbaar.

Die roman maak dit duidelik dat die utopiese uiteindelik onmoontlik is; die toekoms is altyd in ’n sekere sin distopies omdat dit nooit presies lyk of kan lyk soos jy dink dit sal of wil hê nie.

Vader Jaco is soos die kliproos op die familieplaas – onvergenoegd, gefrustreerd. Hy kyk terug na die verlede as knorrige ou man. Dis geen toeval dat hy sterf met die stoot van ’n klip nie – Sisifus se eindelose herhaling van dieselfde taak, en ook die genre van die plaasroman wat telkemale weer opgeroep word uit die verlede om in die hede te figureer, ‘voortgestoot’ in allegoriese verhale – kan nie maklik misgelees word nie.

Jaco voel Pieter aanvaar te veel te onkrities, terwyl Pieter dit sou verkies het as sy pa wou vrede maak met hoe dinge nou is. Die leser word terugverwys na die Amerikaanse filosoof/sosioloog Herbert Marcuse se One-Dimensional-Man uit 1964. Ons kan nooit op twee plekke gelyk wees nie, daarom is ons eendimensioneel. Nuwe hoofstukke word ingelui met aanhalings wat as motto’s dien; die intergenerasionele verskille in sienings en opvattings word ontplooi om verskillende eras met mekaar te vergelyk. Vir my het dit gewerk.

In die geheel is dit nie ’n storie waar verskriklik baie gebeur nie; inteendeel, ek het gereeld gedink aan die opvatting van die digkuns wat die “niks” laat gebeur of ontvou. Krog is immers ’n digter, en Alleen onder die maan is ’n soort digterlike verkenningstog uit die prosa-klip gekap.

Ek het wel teen die einde van die roman steeds gewonder oor presies hoe die agteruitgang van die hede tot ongeveer 2050 plaasgevind het. Ook hoe die situasie rakende rasse-en klasse-spanning of integrasie daar uitsien, en hoe ons stede en die platteland as landskappe verander het, al dan nie, maar daar word eintlik bitter min weergegee. Die verhouding tussen pa en seun, en tussen pa en sy verlede se “sekerhede”, domineer, en word totaal oortuigend geskets.

Die verhaal van Pieter se geestesreis, en die saak van die pa se as na sy dood, word afgewissel en gekomplimenteer deur grepe uit pa Jaco se ‘onvoltooide’ manuskrip, sy grootwordjare weergegee in ’n ander lettertipe. So word ‘verlede’ en ‘hede’, effektief die toekoms vir die leser, met mekaar verbind, en gekontrasteer. The more things change … Daar is ’n reis vanaf Johannesburg na die Vrystaat, en ons kom te hore van gesprekke – intellektueel en verkennend van aard – tussen pa en seun. Dis onmoontlik om nie aan die pa en seun van McCarthy se reis in The Road te dink nie, en beslis ook pa en seun in Deon Meyer se Koors.

Die roman handhaaf ’n gematigde tempo en stadige verteltrant; as dit ’n dag van die week moes wees, was dit ’n Sondag. Die toonaard is by uitstek elegies, melancholies, rou wat prik onder die oppervlak. Raaisels is telkens metafisies van aard; aksie en spanning opsetlik tot ’n minimum beperk. Hoe lyk toekomstige (onbetroubare) herinneringe? Hoe onthou ons, en wat word van ons as mense wanneer afskeid en verlies kom aanklop?

Krog ondersoek met hierdie onsentimentele roman dit wat ons as mense dryf, wat en hoe ons begeer, en hoe ons herinneringe van die verlede en beskouing van die hede ons toekomsplan help bepaal – insover kunsmatige intelligensie en algoritmes ontplooi word om ons lewens tot ’n al groter mate te struktureer en ons daaglikse ervarings te roetineer.

Die verhouding tussen Pieter en sy meisie Alice (’n naam wat onvermydelik na Caroll toe lei, maar bra min tot die roman se lae van betekenis bydra) word voorgestel in kort gesprekke deurspek met afkortings en emojis. Ongelukkig word ons bitter min van die aantrekking en aard van die twee se romanse wys, en wonder die leser wat hierdie ‘gesprekke’ nou eintlik tot die geheel toevoeg. So is daar ook betreklik min in terme van vroulike karakters en stemme aanwesig.

Rekenaars is in der waarheid nou die arbeiders. Die Chinese koop basies ons land, en regeer deur middel van CGPA Complete Governance and Performance Audit. Onmoontlik om nie hierdie gegewe te vergelyk met die Koreane se regeer van S.A in Harry Kalmer se In ’n land sonder voëls nie. Rekenaartegnologie volkome in beheer.  Die individu se lewe bepaal deur ’n puntetstelsel, die System of Moral and Social Suitability. Dink net aan China nou en hoe die beperking van vryheid reeds daar heers.

Hele plase word deur afstandbeheer bewerk en die uitbou van maksimum produktiwiteit en effektiwiteit word te alle koste nagestreef. Tog is elke stelsel feilbaar op sy eie manier. Wat bly oor van ‘universele’ waardes en denkwyses, en die rituele wat ons lewens betekenis gee, terwyl werk, reis, verhoudings, en voorkeure al hoe minder van ’n keuse word?

 Die maan is alleen, maar so ook is die mens as spesie. As alles onseker is in die ondermaanse toekoms, en die aardbewandelaars al hoe meer moeisaam moet soek na die ‘menslike’, wie waak oor ons, en wie sal ons teen – nevermind die robotte – onsself beskerm? As die maan die (on)bereikbare simboliseer, en daar ook in die roman spesifiek na die simboliek van die maanlanding as tweede Sondeval gekyk word, verteenwoordig die maan ook tegelyk die mens se verbeeldingskrag en drang om te ontsnap, te verken en te kompeteer.

Die maan is Yin en Yang. Die maan is vooruitgang; dit is die ellende van afsondering.

Alleen onder die maan is die ideale roman vir waar ons ons tans bevind. Dit is broeiend, filosofies gelade, fassinerend en intellektueel, sonder om besonder ‘swaar’ of uitputtend te voel.

Die nag ruik na spoed het in Maart by Protea Boekhuis verskyn

Lusmaker: Omwenlelinge

In die jaar wat sy ma verstik het, het Derek junior sy groot talent ontdek, iets wat hom op veertig wêreldberoemd sou maak. In 2008 was hy sestien, byna ʼn man. ʼn Potjierol wat volgens sy gesette ma bedeel was met “babavetjies”, iets wat hy “weldra sou afskud”.

In sy dagboek met die rooi omslag het hy oor daai heuglike dag (in ʼn andersins donker tyd) net een sin geskryf: “Ek het iets wat niemand op aarde het nie, iets waarvan almal op aarde sal weet.”

Twee dae later het hy ʼn paragraaf geskryf, ook sonder datum: “Ek oefen elke dag om dit beter te doen, maar eintlik is dit glad nie vir my moeilik nie. Ek leer myself of my lyf leer my, ek kan nie mooi agterkom waar dit begin of eindig nie. Bietjie soos die hoender en die eier. Dis siek en dis wonderlik. Ek word glad nie naar tydens die hele proses nie. So, so maklik! Ek doen dit net agter die vyeboom en in die badkamer. Soms is daar snaakse geluide wat ek nie kan keer nie. OELP! SLOEP! EEK-EEK! Ek moet pasop dat ek nie lag nie, want dan steek dit vas. Ek oefen in die geheim, want as hulle agterkom ek doen dit, stuur hulle my kopdokter toe, of die malhuis.”

Hy kan dit na willekeur doen. Dis nie pynlik of grillerig nie. Net iets soos asemhaal. Seepglad. Geen nasmake of oordadige slyme nie. Met ʼn glimlag en ʼn knipoog in die spieël. Hy het toe al geweet sjarme is deel daarvan, die tikkie vertoon. ʼn Toertjie, ʼn truuk, ʼn groot talent wat niemand op aarde hom kan nadoen nie.

Aanhalings uit Franz Kafka se The Metamorphosis

“As Gregor Samsa awoke one morning from uneasy dreams he found himself transformed in his bed into a gigantic insect.”

“He thought back on his family with deep emotion and love. His conviction that he would have to disappear was, if possible, even firmer than his sister’s. He remained in this state of empty and peaceful reflection until the tower clock struck three in the morning. He still saw that outside the window everything was beginning to grow light. Then, without his consent, his head sank down to the floor, and from his nostrils streamed his last weak breath.”

“The sister played so beautifully. Her face was tilted to one side and she followed the notes with soulful and probing eyes. Gregor advanced a little, keeping his eyes low so that they might possibly meet hers. Was he a beast if music could move him so?”

“What a fate: to be condemned to work for a firm where the slightest negligence at once gave rise to the gravest suspicion! Were all the employees nothing but a bunch of scoundrels, was there not among them one single loyal devoted man who, had he wasted only an hour or so of the firm’s time in the morning, was so tormented by conscience as to be driven out of his mind and actually incapable of leaving his bed?”

“But Gregor understood easily that it was not only consideration for him which prevented their moving, for he could easily have been transported in a suitable crate with a few air holes; what mainly prevented the family from moving was their complete hopelessness and the thought that they had been struck by a misfortune as none of their relatives and acquaintances had ever been hit.”

“If I didn’t have my parents to think about I’d have given in my notice a long time ago, I’d have gone up to the boss and told him just what I think, tell him everything I would, let him know just what I feel. He’d fall right off his desk! And it’s a funny sort of business to be sitting up there at your desk, talking down at your subordinates from up there, especially when you have to go right up close because the boss is hard of hearing.”

“Gregor’s serious wound, from which he suffered for over a month – the apple remained imbedded in his flesh as a visible souvenir since no one dared to remove it – seemed to have reminded even his father that Gregor was a member of the family, in spite of his present pathetic and repulsive shape, who could not be treated as an enemy; that, on the contrary, it was the commandment of the family duty to swallow their disgust and endure him, endure him and nothing more.”

Aanhaling uit Voëlvrou

deur Marlize Hobbs

Sy kan die spesifieke dag herroep waarop sy opgehou praat het. Waarop haar stem betekenis verloor het en woorde soos water deur haar hande geval en verdrink het in die grond. Die dag waarop haar krom skouers vlerke gegroei het. Die dag van die val.

Al wat oorbly in haar is die stiltes tussen woorde en die skaduwees wat haar volg, soos ’n ry mense met verskillende stemme, maar stom. En waar die son gaan, daar gooi hy die beeld van hierdie stemme op die grond neer en sleep haar voete dit agterna. Stil skaduwees met die gille van stemme aan haar sleepvoete.

Sy weet: Eers as jy sterf gaan die gees van jou skaduwee weg, gaan wag dit in die hemele vir jou om daar met die asem in jou en die gedagtes van jou kop weer een te word. Dit is al hoe sy weet dat sy nog leef, hierdie skaduwees, hierdie bries op haar asem, hierdie goed wat in haar kop broei soos die oermense, uit goddelike eiers gebore soos een mens met twee gesigte, die gesigte van ’n man en ’n vrou. Soos God.

Haar pa sou gestry het. Sy voel sy hand op haar bo-arm wanneer hy haar terugtrek om iets belangrik te sê, iets oor god of mense of hoe ’n mens moet wees. Dan sit die blou vingermerke môre daar. Daardie god leef in die arms, die bene, die hatige oë en arrogante penisse van mans. En in die stilgemaakte stemme van die vroue.

Sy is nou reeds ’n ou vrou. Met eelte op haar hande soos een wat daagliks harde werk gedoen het. Maar die eelte is van bou aan die stiltes wat sy in en om haar kweek soos ’n groentetuin op hierdie dor vlaktes.

En dan is daar die verte in haar kyk, soos iemand wat gereeld tussen die inoes van stiltes deur opkyk iewers heen en hoop die wind wil effe opsteek om die brandsweet van die gillende stiltes af te koel, af te weer.

Dan besef sy: Dit maak nie saak hoe stil jyself is nie, daar sal altyd iewers ’n geluid vandaan kom, selfs al is dit uit die niks. Die sporadiese roep van kiewiete, krieke, sonbesies wat sing, ’n donkie wat balk … dit maak nie saak waar sy haar in hierdie afgelope vyftig jaar bevind het nie; daar was altyd geluide en soms die skielike klank van mense, maar sy kon dit nog altyd vermy om met hulle kontak te maak.

En nou skielik: Stemme wat opklink en voetstappe oor bolle gras op die stofpad wat hier voor haar boks-nes verby loop, sy kan dit van ver reeds hoor.

Dit kom ál nader: ’n deurmekaar gebrabbel. Sy kruip dieper weg tot teen die kante van die boks van stilte waarin sy haar begewe het, maar die stemme en rumoer van blote menswees kom net nader en nader.

Gister nog was sy doer ver alleen in die veld in haar boks, iewers in ’n oop vlakte naby Bona-Bona. Daar het sy haar geheel in stiltes omvou. Vir bitter lange jare. Al wat ooit gegil het, was die sterre wat hoog bo haar verskiet, die jakkalse en dan die onthou.

Voëlvrou verskyn in Augustus by Protea.

Aanhalings uit A Little Life

“You won’t understand what I mean now, but someday you will: the only trick of friendship, I think, is to find people who are better than you are—not smarter, not cooler, but kinder, and more generous, and more forgiving—and then to appreciate them for what they can teach you, and to try to listen to them when they tell you something about yourself, no matter how bad—or good—it might be, and to trust them, which is the hardest thing of all. But the best, as well.”
― Hanya Yanagihara, A Litte Life

“…things get broken, and sometimes they get repaired, and in most cases, you realize that no matter what gets damaged, life rearranges itself to compensate for your loss, sometimes wonderfully.”
― Hanya Yanagihara

“Sometimes he wakes so far from himself that he can’t even remember who he is. “Where am I?” he asks, desperate, and then, “Who am I? Who am I?”
And then he hears, so close to his ear that it is as if the voice is originating inside his own head, Willem’s whispered incantation. “You’re Jude St. Francis. You are my oldest, dearest friend. You’re the son of Harold Stein and Julia Altman. You’re the friend of Malcolm Irvine, of Jean-Baptiste Marion, of Richard Goldfarb, of Andy Contractor, of Lucien Voigt, of Citizen van Straaten, of Rhodes Arrowsmith, of Elijah Kozma, of Phaedra de los Santos, of the Henry Youngs.
“You’re a New Yorker. You live in SoHo. You volunteer for an arts organization; you volunteer for a food kitchen.
“You’re a swimmer. You’re a baker. You’re a cook. You’re a reader. You have a beautiful voice, though you never sing anymore. You’re an excellent pianist. You’re an art collector. You write me lovely messages when I’m away. You’re patient. You’re generous. You’re the best listener I know. You’re the smartest person I know, in every way. You’re the bravest person I know, in every way.
“You’re a lawyer. You’re the chair of the litigation department at Rosen Pritchard and Klein. You love your job; you work hard at it.
“You’re a mathematician. You’re a logician. You’ve tried to teach me, again and again.
“You were treated horribly. You came out on the other end. You were always you.”
― Hanya Yanagihara

“He had looked at Jude, then, and had felt that same sensation he sometimes did when he thought, really thought of Jude and what his life had been: a sadness, he might have called it, but it wasn’t a pitying sadness; it was a larger sadness, one that seemed to encompass all the poor striving people, the billions he didn’t know, all living their lives, a sadness that mingled with a wonder and awe at how hard humans everywhere tried to live, even when their days were so very difficult, even when their circumstances were so wretched. Life is so sad, he would think in those moments. It’s so sad, and yet we all do it.”
― Hanya Yanagihara

Hanya Yanagihara

Let it be 

– Jeanne Goosen

Ek sit op die stoep. Die aand kom af
Die driepootbrak huppel huiswaarts
Christus kom sit aan met sy vuil voete
en geblowavede hare
Hy breek die brood. Ek is moeg, sê hy
en ek bring vir hom ’n skottel water vir sy voete
Hy skop sy sloffies eenkant
Niks is meer heilig nie, sê hy
Hulle ploeg nou atoomafval in mý woestyn
Let it be, sê ek. Let it be en ek skink sy glas vol wyn
Sorry, sê ek, maar Tassenberg is al wat ek het
By the way, jy’s reg niks is meer heilig nie en dit maak my sad
Hoe voel jy, vra die meester. Hoe voel jy regtig?
Ek lag. Wil jy regtig weet
Praat met my, sê hy. Hoe voel jy regtig?
Wat kan ek tog sê. Alles is in sy moer
Dit help nie om ’n woord daaroor te tjank nie
laat staan nog bid. Ek meen
my broer se as is in ’n fles somewhere in Stikland
hy stamel sonder klinkers maar ek kop wat hy probeer sê
Let it be, sê die meester. Let it be al huil jy bloed
Die oordeelsdag kom ook en my pa slaap nie
Ek kop, sê ek. Ek kop alles
maar soms verlang ek na die ou dinge
soos die mooi droewe woorde van jou daddy
Goed soos regverdigheid en ewigheid en geluk
Ja, sê die meester, dis ’n lang wag maar hy sal sy woord hou
Ek maak ons glase weer vol
Sorry weer ’n keer, maar Tassenberg is al wat ek het
en waar dit vandaan kom is daar nog baie
so moenie skaam wees nie
Cheers
Daar’s baie dinge waaroor ’n mens jou ook kan verheug, sê die messias
maar los dit vir eers
Sit daar vir ons ’n song op, vra hy
Ek doen
Somewhere over the rainbow sing Judy Garland
Ek breek ’n stuk brood en voer die meester
’n Mens moet eet ook, sê ek
and that is no bloody maybe
Soms is ek bang vir jou ou dad, sê ek
hy stuur reën maar ook goed soos droogte wat diere laat vrek
Let it be, let it be, sê die messias
Eintlik verdien aardlinge niks. Maar daar is goeie goed ook
Vat nou vir Judy Garland, sy’s tog meer as reën of droogte
Selfs een soos daai ou Patience Strong
wat sy soms tussen die lyne kwytraak
Many a true word is spoken in jest
Maar dis julle klomp, julle wat niks met rus kan laat nie
wat van die wêreld so omgekrapte onheilige plek maak
Dis julle, you must let things be, you must let it be, let it be!
Dis net, sê die meester, dis net . . .
Ag, nou weet ek ook nie meer wat ek wou sê nie
Is daar nog Tassies?

Rus sag, Jeanne.

Johan Myburg, Skrop-medewerker, wen die Hertzogprys! Van harte geluk!

Lusmaker: What We Talk About When We Talk About Love:

Outside in the backyard, one of the dogs began to bark. The leaves of the aspen that leaned past the window ticked against the glass. The afternoon sun was like a presence in this room, the spacious light of ease and generosity. We could have been anywhere, somewhere enchanted. We raised our glasses again and grinned at each other like children who had agreed on something forbidden.

”I’ll tell you what real love is,” Mel said. “I mean, I’ll give you a good example. And then you can draw your own conclusions.”

He poured more gin into his glass. He added an ice cube and a sliver of lime. We waited and sipped our drinks. Laura and I touched knees again. I put a hand on her warm thigh and left it there.

“What do any of us really know about love?” Mel said. It seems to me we’re just beginners at love. We say we love each other and we do, I don’t doubt it. I love Terri and Terri loves me, and you guys love each other too. You know the kind of love I’m talking about now. Physical love, that impulse that drives you to someone special, as well as love of the other person’s being, his or her essence, as it were. Carnal love and, well, call it sentimental love, the day-to-day caring about the other person. But sometimes I have a hard time accounting for the fact that I must have loved my first wife too. But I did, I know I did. So I suppose I am like Terri in that regard. Terri and Ed.”

He thought about it and then he went on.

“There was a time when I thought I loved my first wife more than life itself. But now I hate her guts. I do. How do you explain that? What happened to that love? What happened to it, is what I’d like to know. I wish someone could tell me. Then there’s Ed. Okay, we’re back to Ed. He loves Terri so much he tries to kill her and he winds up killing himself.”

Mel stopped talking and swallowed from his glass.

“You guys have been together eighteen months and you love each other. It shows all over you. You glow with it. But you both loved other people before you met each other. You’ve both been married before, just like us. And you probably loved other people before that too, even. Terri and I have been together five years, been married for four. And the terrible thing, the terrible thing is, but the good thing too, the saving grace, you might say, is that if something happened to one of us-excuse me for saying this-but if something happened to one of us tomorrow, I think the other one, the other person, would grieve for a while, you know, but then the surviving party would go out and love again, have someone else soon enough. All this, all of this love we’re talking about, it would just be a memory. Maybe not even a memory. Am I wrong? Am I way off base? Because I want you to set me straight if you think I’m wrong. I want to know. I mean, I don’t know anything, and I’m the first one to admit it.”

Lusmaker:
Kanaän deur Sophia Kapp

Liefde, besef sy, word nie gekeer nie. Dit word nie weggedink of weggeleef of weggeredeneer nie. Dit word nie verdien nie, dit word nie getemper nie, en dit word nie gerasionaliseer nie. Dit vra nie of dit gepas is nie, dit wag nie tot dit gerieflik nie, dit is boweal nie te beplan of te bestuur nie. Dit is net, so seker en so helder soos die son op die veld, so koesterend en begenadigend soos die hitte van die vroegoggend op haar skouers, so lewegewend soos die draai van die seisoen waarin alles wat dood was en tot stof vertrap is, weer uitloop en groei en leef.

Snaaks, dink sy, dat sy altyd gewag het vir ’n knal. Vir iets soos ’n kerkklok wat jubel of ’n groot akkoord in ’n simfonie, met ’n simbaal wat weergalm tot in haar gebeente en ’n hart wat rammel soos ’n keteltrom. Maar liefde is nie ’n knal nie, dis nie ’n geraas nie. Dit donder nie en dit ruk nie van buite af aan ’n mens nie. Dis net ’n wete, ’n sekerheid, wat soos ’n enkele noot deur die stilte loop: die fluit van ’n bokmakierie oor die veld, of ’n sopraanstem wat inval met ’n Benedictus, hoog en suiwer en sekuur, in die gewelf van ’n katedraal.

Haar boek is elektronies beskikbaar:
https://amzn.to/2V72grZ

Uittreksel:
As jy van moord droom: Deborah Steinmair

Daar was ’n geluid.

Die slot knars oop. Dis Jan Rap, met ’n dowwe flitslig in sy hand.

“Ek het gedink ons gaan bietjie gesels. Net ons twee. Ons is redelike mense, ons wil al twee dieselfde ding hê.”

Daar is altyd iets wat hulle van jou wil hê. Erin wonder wat hierdie ding is. Sy weet sy self het min onderhandelingswaarde. Haar lyf is anderkant menopouse, onsigbaar. Sy vermoed dit het met Maryna te doen.

Hy gaan staan voor die bed.

Sy sit regop, met die een krapperige kombers tot by haar ken. Onder die kombers klou haar regterhand vas aan die mes wat sy agter die duin opgetel het en wat sy sedertdien in haar kous teen haar been dra, waar hulle haar nie ondersoek het nie.

Hy is die good cop, die skadeloser een. Maar as hy regtig alleen gekom het, is dit haar kans.

Sal sy ’n mens kan steek? “Ja,” antwoord haar onderbewuste, in Maryna se stem. Sy sal kan steek.

Haar vinger gly oor die lem. Dis stomperig, soos ’n briewemes, maar dit eindig in ’n dun, spits punt. Geslyp deur iemand se deursettingsvermoë. Gesmee na jou behoefte.

Toe hy nader leun om oogkontak te maak, steek sy haar hand wat in die lem eindig soos ’n skerp vingerwysing, twee keer, in die rigting van sy keel. Met mening. Daar is niks huiwerig aan die beweging nie. Twintig jaar se woede is agter die beweging.

Daar is weerstand. Daar is toegang – vel wat skeur, vleis wat meegee. Dit voel aaklig, maar ook onwerklik. Om deur vel en vleis te steek en nie dié van ’n hasie nie. Sy het, soos in ’n droom, geen keuse nie. Dis lankal besluit, vooraf bepaal.

Die lem bly met die tweede diep steek in die kant van sy keel vassit. Daar is baie bloed en hy gil hoog. Hy het die flits laat val en die lig is ’n dun streep oor die vloer. Hy klem sy nek met al twee hande vas.

Sy kom op haar voete. Hy is op sy knieë. Sy gryp die flits van die vloer af. Die deur is ongesluit.

Sy roep oor haar skouer: “Ek is jammer, ek het nog geen identifikasie gesien nie.”

Sy hardloop die nag in en skakel die flits af.

Uittreksel:

Die liefdesboek: Christine Ferreira & Marielle de Vos

 Die roos van Saron, ʼn lelieagtige veldblom, lyk anders as die roos soos ons dit vandag ken, maar dit ruik dieselfde. Daar is nie eenstemmigheid oor die vraag of die rooi tulpagtige kliprosie dalk eerder die roos van Saron genoem is nie.

Die gom van hierdie struikagtige plant het afgesmeer aan die skape of bokke se wol en só het die herders agtergekom dat dit buitengewone helende eienskappe het. Die elektromeganiese waarde van roosolie het die hoogste frekwensie van alle olies en beskik oor voordelige eienskappe vir liggaam, siel en gees. Die olie word uit die takkies en die blomblare gekry.

In Jesaja 35:1 lees ons die profeet voorspel dat selfs die woestyn in die toekoms ʼn mooi plek sal wees.Dit sal oortrek wees met die mooiste blomme. Dit sal vol groot, groen bome wees, soos dié wat op die Libanonberge groei. Die wingerde sal net goeie druiwe dra, soos dié van die Karmelberg-omgewing. En die landerye sal selfs vrugbaarder wees as dié van die Saronvlakte.

Die roos van Saron bloei in oorvloed ten spyte van die dor omstandighede. Geen mensehand kan in die woestyn vir die roos water gee nie. Die enigste voorsiening wat dit ontvang, is dit wat God bied – en dit is genoeg. In nederigheid gee God vir die roos van Saron oorvloed.

Jy is God se roos van Saron. Leef jy jóú skoonheid uit? Kry jy alles wat jy nodig het van God? Uit jou swaarkry en deur jou deursettingsvermoë sal jy eienskappe ontwikkel wat asemrowend in sy oë is.

Jesus is natuurlik die volmaakte roos van Saron. Hy is die volmaakte voorbeeld van liefde, die Een wat aan Homself gesterf het – vir ons. Hy het Homself vir ons ontledig. Juis daarom kan ons liggaamlike, geestelike en emosionele genesing by Hom vind.

Is jy nou in ʼn woestyn-tydperk? Jesaja vertel van die oorvloed wat op geen ander plek verkry kan word nie, net by die Here. Deur sy oorvloed kan jy groei ten spyte van jou omstandighede, selfs daar waar geen ander blomme blom nie.

Meer oor die skrywer:

Irna slaag ’n honneurs in Afrikaans en Nederlandse letterkunde aan die Universiteit van Stellenbosch in 1978 nadat sy in haar derde jaar in DJ Opperman se letterkundige laboratoriumklas was. In 1979 doen sy Honneurs in Joernalistiek onder prof. Piet Cillié, ook op Stellenbosch. Daarna, in Desember 1979, begin sy as verslaggewer by Die Burger in Kaapstad te werk.

In 1981 wen sy die Stellenbosch-Boerewynmakery se prys vir ondernemende joernalistiek onder druk van tyd en omstandighede vir die vloedrampe by Laingsburg en spesifiek Montagu.

Haar kortverhaalbundel Grootmensspeletjies word in 1995 gepubliseer.

Sy verlaat De Kat in 1996 om terug te trek Kaapstad toe en stig New Media Publishing in 1998 saam met kollegas John Psillos, Naomi Herselman en Sheldon Cohen. Kort daarna word sy ook redakteur van Insig en van 2007-2009 redakteur van Boeke-Insig.

Sy tree in April 2015 uit as Redaksionele Direkteur van New Media om haar voltyds toe te spits op kreatiewe skryfwerk.

Sy is in 2015 deur Media24 vereer met die Piet Cillié-prys vir haar joernalistieke loopbaan en ook in 2015 deur Naspers met die Orde van Tafelberg vir haar bydrae as sakevrou aan die Naspers-groep.

Irna se eerste misdaadroman Moordvis (in Afrikaans) en Dead in the Water (die Engels vertaling) verskyn in Julie by Penguin.

In Maart 2018 word haar tweede spanningsroman, Gifbeker, gepubliseer.

Irna se jongste misdaadroman, Bloedsteen, is in Maart 2020 gepubliseer.

Renée Rautenbach Conradie is ’n getoë Pretorianer en nog altyd lief vir ’n storie en geskiedenis. Sy het haar joernalistieke loopbaan in die Kaap begin en oor die jare in verskillende hoedanighede as gehuurde en vryskutjoernalis gewerk.

Saam met haar diplomaatman, Leo, het sy in etlike wêreldstede gewoon – onder meer in Marseille en Parys, wat haar nuuskierigheid oor spesifiek die Franse gesindheid in die Anglo-Boereoorlog aangevuur het.

Hierdie debuutroman is tien jaar lede as deel van ’n M-graad geskryf en het sedertdien ’n paar draaie geloop.

Uittreksel:

Alleen onder die maan deur Willem Krog, uitgegee deur Jonathan Ball

Pa was glad nie ’n emosionele mens nie. Hy het rasionaliteit bo alles gestel. As hy iets kon verduidelik, het die verduideliking sy emosie beheer.

Ek het hom nooit sien huil nie. Nie eens toe ons ma na die Fasiliteit gevat het nie. Ek kon wel sien dat hy baie hartseer was.

Maar die dag toe ek hom gaan haal het om by my te kom bly, het hy gehuil. Ek het op hom afgekom waar hy op die vloer van sy studeerkamer gesit het met sy boeke wat in stapels om hom gestaan het.

Ek het niemand nog ooit tevore só sien huil nie. Dit het begin as ’n kreun en ontaard in iets soos ’n brul wat eerder uit sy lyf as uit sy mond ontsnap het. Sy lyf het geruk soos die keer toe hy – lank voordat jag totaal verbied is – ’n koedoebul keelaf gesny het. Hy moes dit doen nadat ’n jagter ’n bok gekwes het.

Ek het by hom gaan hurk.

“Pa?” Hy het opgekyk. Sy oë was bloedrooi en ’n nat streep het uit sy neus geloop. Hy het meer soos ’n dier as ’n mens gelyk. “Pa?” sê ek weer. “Wat gaan aan?”

Hy het effens bedaar. Ek het my sakdoek uitgehaal en sy neus afgevee. Hy het sy kop weggeruk.

“Wat dink jý gaan aan?” Hy het een van die boeke opgetel en dit teen sy bors vasgedruk. “Jy sê hulle gaan die boeke eers met vloeibare stikstof vries?”

Ek knik.

“Totdat dit ’n poeier word?” Ek knik weer.

“En dan gaan hulle dit met ’n sement-epoksied behandel wat hulle uiteindelik gaan gebruik om paaie mee te bou?”

“Ja, Pa.”

“Weet jy wat is dit hierdie?” het hy gevra en ’n boek na my uitgehou. Ek het probeer kyk wat die titel is, maar ek kon nie die woorde so vinnig lees nie.

“Dis ’n boek.”

“Nee, dit is nie nét ’n boek nie. Hierdie is die simbool van vryheid. As jy ’n boek het en kan lees, is jy vry. Vry van bygeloof, vry om jou eie idees oor goed te vorm, vry van intellektuele slawerny.”

Ek wou pa nie verder ontstel nie, maar ek het toe in die stilligheid gewonder of hy nie ’n bietjie melodramaties is nie.

“Jy as die leser maak met die teks wat jý wil. Jy kan dit verwerp of jy kan daarvan hou. Jy kan daaroor nadink en ook jou eie idees daaroor vorm. Dít is vryheid.” Pa het die boek voor my gesig geskud. “Die boekdrukkuns het ons vry gemaak.”

“Maar Pa kan tog al die goed wat in boeke staan op die internet lees?”

“Pieta, jy verstaan nie. As jy ’n boek oopmaak, styg die reuk van die boek in jou neus op. Hierdie geur van houtstof, lym en ink dans ’n hoofweg deur jou neus tot in jou limbiese sisteem waar senuoordraers jou dopamien priem vir ’n lewenslange verslawing. Ek kan nie daarsonder nie.”

“Pa, dit is beter so. Ons kan niks anders met die boeke doen nie.”

“Ons weet uit die geskiedenis dat mense wat boeke verbrand, ook begin om mense dood te maak. Maar mense wat ’n poeier van

boeke maak en dit dan in ’n pad in messel . . . Watter soort mense is dit?! Wat gaan hulle met ons doen? Hulle gaan iets meer met ons doen as om ons dood te maak. Iets veel ergers.”

“Wat kan erger wees as om iemand dood te maak?”

“Ek wil nie weet nie.” Pa het ’n lang sug gegee wat eintlik soos ’n snik klink. Hy het die boek op die grond neergesit. Ek kon toe uiteindelik die titel begin lees. Die eerste woord was “Don” en dan was daar ’n Q en ’n x en ’n klomp klinkers.

Schalk Schoombie. Willem Krog, Lien Botha

Boeke argief

  • “Nee jislaaik, ek dink niks uit nie!”
  • Van patoloog tot storieverteller
  • Speurtog na die ondenkbare
  • Miss Mandy loop die pad al 40 jaar, my lam
  • Die Wonderwese – reismistiek en fantasie-avontuur
  • Nataniël, wese wat die koekiedrukker vrygespring het
  • Die chaosteorie en kief interkontinentaliteit
  • Lou-Marié Kruger oor die geweld van armoede
  • Nie meer Nine Inch Nails en Radiohead nie
  • “Vang die storie soos die verbysweef”
  • Resensie: The Café de Move-on Blues
  • Woordfees, koorsdrome en kwarantynleeslys
  • As jy skrywers op die wêreld loslaat
  • Marius Crous: Geen ou wit mans wat kletsrym nie
  • “ôs liewe, ôs su’vive, ôs groei, ôs raak stêkker”
Lees nou