Die Bronte-susters,  Walt Whitman, die walvisboek en Valdimir Nabokov

Vyf legendariese outeurs se aanvanklike flops

Deur Deborah Steinmair

Redakteurs is opgewonde om manuskripte van gepubliseerde, bekroonde skrywers te ontvang. Die kanse is net soveel beter dat dit gaan goed wees as ʼn slush pile-manuskrip deur ʼn onbekende skrywer. Die bemarkingsmoontlikhede is ook soveel beter.

Maar daar is geen waarborge nie. Soms skryf bekroonde outeurs in twee weke met die linkerhand middelmatige manuskripte. En soms faal manuskripte wat later legendaries word, maar ek dink dis net oorsee. By ons het ʼn mens ʼn klein venstertjie om gemaak of gebreek te word. As jou boek nie verkoop nie, gaan dit nie herdruk of nuut uitgegee word nie.

Ek lees op ʼn blog What books tell us deur Kristin Martin (https://blog.bookstellyouwhy.com/five-legendary-authors-who-published-flops) van vyf legendariese skrywers wat mislukkings opgelewer het. Darem nie vir lank nie – die boeke het net aanvanklik soos klippe gesink en het later klassieke werke geword.

Soms is dit ʼn genre-ding. Die Frans skrywer Honoré de Balzac se romans is goed ontvang, maar nie sy dramas nie. Boonop het sy bemarkingsfoefie eendag lelik skeefgeloop. Hy het die gerug versprei dat al die kaartjies vir sy jongste verhoogstuk Les Ressources de Quilona, uitverkoop is. Dit het nie die gewenste uitwerking gehad en mense na die kaartjieskantoor laat storm nie – met openingsaand het die gordyne oopgegaan op ʼn leë verhoog.

Emily Bronte se Wuthering Heights is aanvanklik deur resensente uitmekaargetrek. “The success is not equal to the abilities of the writer; chiefly because the incidents are too coarse and disagreeable to be attractive, the very best being improbable with a moral taint about them, and the villainy not leading to results sufficient to justify the elaborate pains taken in depicting it.” Dit het ʼn klassieke baken in die landskap van Romantiese Literatuur geword.

Herman Melville se Moby Dick is aanvanklik as The Whale gepubliseer en is louwarm ontvang deur resensente. Volgens hulle was die aksietonele opwindend, maar die res; “sad stuff, dull and dreary, or ridiculous.” Dit het in 1851 verskyn en eers in die 1920’s letterkundige erkenning gekry.

Walt Whitman se poësiebundel Leaves of Grass het lesers aanvanklik verwar. Hulle het dit as vulgêr en overt-seksueel beskou, onbeskaaf. Wel, die bundel het bly staan, soos gras was sy dae nie.

Vladimir Nabokov kon nie ʼn uitgewer vir sy Lolita kry nie, en het hom gewend na ʼn Franse uitgewer wat meestal pornografie gepubliseer het. Dit was Graham Greene wat Amerika daarop gewys het dat dit een van die beste boeke van die jaar was. Dit het oorleef.

Maar, soos gesê, dis Amerika.

Zirk se wens is bewaarheid

Dubbel-kykNET-Rapportpryswenner Zirk

deur Deborah Steinmair

Zirk van den Berg  se wonderbaarlike klein juweel, Ek wens, ek wens se wense het waar geword. Die boek is Saterdagaand aangewys as wenner in die fiksie- sowel as mees verfilmbare kategorie. Ter viering hiervan plaas ek weer die onderhoud wat ek vroeer met hom gevoer het:

Zirk se se eerste boek Ekstra dun vir meer gevoel het verskyn toe hy 29 was. Hy reken: “Die goed wat ek lees en wat ek wil skryf val iewers tussen Tryna du Toit en Ingrid Winterbach, en die mark verkies blykbaar die een of die ander – kommersieel of literêr. Ek sou graag boeiende stories wou skryf, soos kommersiële skrywers, maar met die geloofbare karakters en sorgsame prosa van literêre skrywers.”

Hy werk soms in ’n kantoor en soms tuis: “Sodra my vrou en kinders werk toe is, is dit net ek, my skootrekenaar en kat.” Hy skryf enigiets waarvoor hy betaal word. “Instruksies hoe jy paaie bou, persverklarings oor hoenderboerdery, bemarkingsbriewe vir kredietkaarte, tendervoorleggings vir skoonmaakdienste, brosjures vir begrafnisondernemers, en so aan. Dan het ek oor die afgelope klompie jare ook ’n hele paar boeke in Afrikaans vertaal, altesaam meer as ’n miljoen woorde.”

Oor Nieu-Seeland, waar hy woon: “Nieu-Seelandse skrywers het in 1985 en 2013 die Bookerprys vir literatuur gewen. Sedert 1993 het 24 Kiwis al Oscars gewen, onder meer die akteurs Russell Crowe en Anna Pacquin. Richard O’Brien se musiekblyspel The Rocky Horror Picture Show en flieks soos Jane Campion se The Piano en Peter Jackson The Lord of the Rings-reeks was wêreldwye treffers. So ook die musikante Kiri te Kanawa en Crowded House.”

Oor Suid-Afrika: “Dis baie swaar om jou land te verlaat. Een van die maniere waarop ek myself vergoed vir die gemis is om so min as moontlik te weet van wat in Suid-Afrika aangaan. Die teorie is dat die gebrek aan ontstellende nuus darem bietjie vergoed vir die hartseer.”

Hoe het Ek wens, ek wens ontstaan? “Ek het tien jaar gelede die idee gekry van die begrafnisondernemer wat glo hy het ’n wens gekry wat waar gaan word. Vroeg in 2017 was ek so radeloos oor ek niks uitgegee kry nie, dat ek probeer dink wat is die beste storie-idee wat ek het. Ek onthou toe hierdie een, los alles anders en skryf dit tjoef-tjaf klaar.”

Invloede: “Vladimir Nabokov, Raymond Chandler en Philip K. Dick. Die mense wat ek graag gelees het toe ek seker op my vatbaarste was.” Die bekroonde Franse skrywer Romain Gary se oeuvre beïndruk hom die meeste. Hy het ’n swakheid vir “voosgevatte boeke in tweedehandse winkels. So ontdek ek onlangs vir Andreï Makine en James Sallis. Die laaste topverkoper wat ek gelees het, was Annie Proulx se The Shipping News in die vroeë 1990s en die laaste literêre pryswenner kan ek nie onthou nie.”

Gunsteling Afrikaanse boeke: “W.O. Kühne se Huppelkind en Eben Venter se Ek stamel, ek sterwe. Die een het my laat lag en die ander het my laat huil.”

Hy is altyd aan die skryf en het twee manuskripte gereed: “Een is vieslik en vermaaklik, ’n gruwelverhaal vol misdaad en seks, Nazis en annerlike monsters. Ons sal nog maar sien of iemand kans sien vir hom. Die ander is die vervolg op my Duitswesroman Die vertes in, wat seker my beste boek sover is.”

Roman van ons tyd waarin verlede spook

deur Deborah Steinmair

Ek is nog besig met Die kleinste ramp denkbaar en besef dis nie ʼn boek wat ʼn mens vinnig en bolangs kan lees nie.

Die uitgewer beskryf dit so: “Op die oog af is dié roman ’n storie oor ’n goeie dokter en ’n slegte polisieman. Want ’n bosluisbyt aan die polisieman Frans Schuin lei onverwags tot ’n tydperk van verwarring by die plattelandse dokter Gustav van Aardt. Die leser sien deur Van Aardt se oë. Is dit drogbeelde of werklike visuele waarnemings? En gaan hy mettertyd vrede maak met sy plek op die aarde?”

Kerneels Breytenbach het op LitNet die volgende oor die roman gesê: Dit is ’n roman van ons tyd, maar een waarin die verlede daagliks spook. Ek is oortuig daarvan dat dit ’n spesifieke plek van betekenis binne die ontwikkelingslyn van die Afrikaanse letterkunde sal hê.” Met die tweede lees, vertel hy was hy “meegesleur in die leesproses en erg geïnteresseer deur die manier waarop Francois Smith doelbewus teen die bou van spanning in geskryf het”.

Soos met alle boeke wat iets om die lyf het, bly vergelykings en klassifisering nie uit nie. Daar is raakpunte met Van Melle, Schoeman, Winterbach, Van Heerden en Miles, onder andere.

Ek is nie so seker of Vrye Weekblad se Hanna Kamfer (in die vierde aflewering van Boekbedonnerd) die leeservaring geniet het nie, maar sy is wel beïndruk deur die boek. “Gordel vas vir ’n wipwarit van 5 kilometer per uur deur die landskap van dr. Van Aardt se kop,” waarsku sy en maan die leser om padkos in te pak, want hierdie boek is nie vir vluglees nie.

Lees resensies hier:

https://www.litnet.co.za/die-kleinste-ramp-denkbaar-deur-francois-smith-n-bespreking/

https://maroelamedia.co.za/afrikaans/boeke/boek-van-die-maand-die-kleinste-ramp-denkbaar-deur-francois-smith/

Die kleinste ramp denkbaar en Dorothy Parker se as

deur Deborah Steinmair

Ek was vir twee weke aan die kus. Van die stapel boeke wat ek saamgeneem het om te lees, het min gekom, miskien omdat ek deeltyds moes werk ook. Volgende week bespreek ek Die kleinste ramp denkbaar, Francois Smith se langverwagte tweede boek. Sy eerste, Kamphoer, het opskudding veroorsaak, soos soetkoek verkoop, pryse ingeoes en op die verhoog beland met Sandra Prinsloo in die titelrol.

Intussen plaas ek ’n skakel na ’n artikel in die New Yorker oor Dorothy Parker se rustelose as: The improbable journey of Dorothy Parker’s ashes: https://www.newyorker.com/culture/culture-desk/the-improbable-journey-of-dorothy-parkers-ashes. Laat ons lees!

DOROTHY PARKER in 1932.

Tien topverkopers wat net halfpad gelees word

deur Deborah Steinmair

Volgens bookriot.com kan hulle deur middel van Kindle vasstel hoe ver lesers in ʼn boek vorder, aan die hand van aanhalings wat lesers higlight. Na aanleiding van hoe ver in ʼn boek die gewildste highlights is, of dit regdeur die boek volgehou word of uitdoof.

In die eerste plek was Hillary Clinton se Hard Choices – die meeste lersers het glo net 1,9% deur die boek gevorder.

Tweede was Capital in the Twenty First Century deur Thomas Piketty, wat 2.5% op hierdie indeks behaal het.

A brief history of time deur Stephen Hawking is in die derde plek met 6,6% van die boek wat gelees is.

Thinking Fast and Slow deur David Kahneman, ʼn 500-bladsyboek oor sielkunde is in die vierde plek.

Lean In deur Sheryl Sandberg, die COO (Hoofbedryfsbeampte) van Facebook behaal vyfde plek.

In die sesde posisie is Flash Boys deur Michael lewis, oor HFT (high-frequence trading) in die VSA.

Wie het E.L. James se Fifty Shades of Grey in die sewende plek verwag? Te min merkwaardige aanhalings?

Nommer agt is The Great Gatsby deur F. Scott Fitzgerald.

In die negende plek is die derde boek in die Hunger Games-trilogie, Catching Fire deur Suzanne Collins. Die boek is blykbaar vervelig, hoewel die fliek fassinerend was.

Nommer tien is ʼn persoonlike gunsteling: The Goldfinch deur Donna Tart. Die filmweergawe was blykbaar ook ʼn kaartjiekantoor-ramp.

Hierdie studie is natuurlik nie wetenskaplik of betroubaar nie, en het slegs betrekking op elektroniese boeke, maar dis nogtans interessant. Watter klassieke boeke het jy (skelm) eenkant toe geskuif?

Theo Kemp, Rachelle Greeff

Slypskool vir kortverhaalskrywers

Skrop se ywerige en talentvolle kortverhaalskrywers kan nou by kenners gaan kers opsteek:

LitNet en die Jakes Gerwel Stigting se Kommadagga-slypskool

 LitNet en die Jakes Gerwel Stigting bied van 12 Oktober tot 1 November 2020 ’n mentorskapprogram vir belowende Afrikaanse en Engelse skrywers aan. Die Kommadagga-slypskool, wat gemik is op skrywers wat hulle met die kortkuns besig hou, sluit aan by die instansies se strewe om nuwe skryfwerk aan te moedig.

Die naam van die slypskool verwys na die omgewing waar Jakes Gerwel grootgeword het. Die slypskool word in die Stigting se Paulet Huis op Somerset-Oos gehou en Rachelle Greeff, die bekende skrywer en dramaturg, sal as mentor optree.

Verblyf, vervoer en alle etes vir vyf kandidate op Somerset-Oos is by die program ingesluit. Voornemende deelnemers kan nou aansoek doen om vir dié geleentheid in aanmerking te kom. Aansoeke sluit op Maandag 14 September 2020 om 12:00.

Belangstellendes wat op kortverhale, rubrieke, tydskrifstories, artikels of meningstukke wil fokus en nog nie voorheen ’n boek gepubliseer het nie, kan aansoeke stuur aan theo@jgf.org.za. Die volgende besonderhede moet aansoeke ingesluit word: ’n kort biografiese beskrywing, volledige kontakbesonderhede, een of meer skryfstukke waarop slegs die titel van ’n stuk aangedui word, asook ’n kort motivering hoekom die kandidaat meen hy/sy sal by die projek baat. Volledige besonderhede is op LitNet (www.litnet.co.za) beskikbaar.

Etienne van Heerden, LitNet se stigter-redakteur, sê: “Jakes Gerwel het my in LitNet se beginjare gehelp om ’n borgskap vir die webwerf te kry. Uitstekend dat ons nou, dekades later, met die Stigting kan saamwerk, en ’n bekwame mentor soos Rachelle Greeff kan hê.”

Die uitvoerende direkteur van die Jakes Gerwel Stigting, Theo Kemp, sê: “Ons is trots daarop om ons werksaamhede saam met LitNet te kan uitbrei en die kortkuns-genre te bevorder. Dit is veral opwindend dat ons nie net op die kortverhaal as sodanig sal fokus nie, maar ook op die skryf van artikels, tydskrifverhale en meningstukke – alles maniere om deur skryfwerk ’n inkomste te genereer.”

Rachelle Greeff, wat haar merk in Afrikaans en Engels gemaak het, was die begeleier van verskeie jong skrywers wat die afgelope agtien maande met gerekende publikasies debuteer het. Rachelle werk in verskeie genres en het al gesogte pryse vir haar kortverhale ontvang. Haar bekroonde toneelstukke Die naaimasjien en Rondomskrik is landwyd gesien en The sewing machine is in 2012 op die Edinburgh Festival opgevoer. In 2002 was sy ’n finalis van The Caine Prize for African Writing, ook “The Baby Booker” genoem. Van haar skryfwerk is ook in Duits, Nederlands en Deens vertaal.

Van suksesvolle kandidate word verwag om werk te lewer vir publikasie op LitNet, en om onderhoude toe te staan. Ingevolge die nasionale rampregulasies rakende die COVID-19-pandemie sal daar van kandidate verwag word om tydens die skrywersverblyf gehoor te gee aan saniterings- en distansiëringsvoorskrifte, en om vrywaringsvorms te teken.

Die Jakes Gerwel Stigting fokus veral op die bevordering en uitbou van die Suid-Afrikaanse letterkunde. LitNet vier vanjaar sy 21ste verjaarsdag, en is sedert 1999 toegewy aan die slyp van nuwe talent.

Hier is honderd boeke wat almal glo moet lees

deur Deborah Steinmair en businessinsider.com

Hier is hulle, in volgorde van belangrikheid, glo. Ek het 1 – 22 gelees en altesaam is daar net ongeveer 10 wat ek nie gelees het nie.

  1. To Kill a Mockingbird  deur Harper Lee
  2. Pride and Prejudice deur Jane Austen
  3. The Diary of Anne Frank deur Anne Frank
  4. 1984 deur George Orwell
  5. Harry Potter and the Sorcerer’s Stone deur J.K. Rowling
  6. The Lord of the Rings (1-3) deur J.R.R. Tolkien
  7. The Great Gats deur deur F. Scott Fitzgerald
  8. Charlotte’s Web deur E.B. White
  9. The Hobbit deur J.R.R. Tolkien
  10. Little Women deur Louisa May Alcott
  11. Fahrenheit 451 deur Ray Bradbury
  12. Jane Eyre deur Charlotte Bronte
  13. Animal Farm deur George Orwell
  14. Gone with the Wind deur Margaret Mitchell
  15. The Catcher in the Rye deur J.D. Salinger
  16. The Book Thief deur Markus Zusak
  17. The Adventures of Huckleberry Finn deur Mark Twain
  18. The Hunger Games deur Suzanne Collins
  19. The Help deur Kathryn Stockett
  20. The Lion, the Witch, and the Wadrobe deur C.S. Lewis
  21. The Grapes of Wrath deur John Steinbeck
  22. The Lord of the Flies deur William Golding
  23. The Kite Runner deur Khaled Hosseini
  24. Night deur Elie Wiesel
  25. Hamlet deur William Shakespeare
  26. A Wrinkle in Time deur Madeleine L’Engle
  27. Of Mice and Men deur John Steinbeck
  28. A Tale of Two Cities deur Charles Dickens
  29. Romeo and Juliet deur William Shakespeare
  30. The Hitchhikers Guide to the Galaxy deur Douglas Adams
  31. The Secret Garden deur Frances Hodgson Burnett
  32. A Christmas Carol deur Charles Dickens
  33. The Little Prince deur Antoine de Saint-Exupéry
  34. Brave New World deur Aldous Huxley
  35. Harry Potter and the Deathly Hallows deur J.K. Rowling
  36. The Giver deur Lois Lowry
  37. The Handmaid’s Tale deur Margaret Atwood
  38. Where the Sidewalk Ends deur Shel Silverstein
  39. Wuthering Heights deur Emily Bronte
  40. The Fault in Our Stars deur John Green
  41. Anne of Green Gables deur L.M. Montgomery
  42. The Adventures of Tom Sawyer deur Mark Twain
  43. Macbeth deur William Shakespeare
  44. The Girl with a Dragon Tattoo deur Stieg Larrson
  45. Frankenstein deur Mary Shelley
  46. The Holy Bible: King James Version
  47. The Color Purple deur Alice Walker
  48. The Count of Monte Cristo deur Alexandre Dumas
  49. A Tree Grows in Brooklyn deur Betty Smith
  50. East of Eden deur John Steinbeck
  51. Alice in Wonderland  deur Lewis Carroll
  52. In Cold Blood deur Truman Capote
  53. Catch-22 deur Joseph Heller
  54. The Stand deur Stephen King
  55. Outlander deur Diana Gabaldon
  56. Harry Potter and the Prisoner of Azkaban deur J.K. Rowling
  57. Enders Game deur Orson Scott Card
  58. Anna Karenina deur Leo Tolstoy
  59. Watership Down deur Richard Adams
  60. Memoirs of a Geisha deur Arthur Golden
  61. Rebecca deur Daphne du Maurier
  62. A Game of Thrones deur George R.R. Martin
  63. Great Expectations deur Charles Dickens
  64. The Old Man and the Sea deur Ernest Hemingway
  65. The Adventures of Sherlock Holmes deur Arthur Conan Doyle
  66. Les Misérables  deur Victor Hugo
  67. Harry Potter and the Half-Blood Prince deur J.K. Rowling
  68. Life of Pi deur Yann Martel
  69. The Scarlet Letter deur Nathaniel Hawthorne
  70. Celebrating Silence: Excerpts from Five Years of Weekly Knowledge deur Sri Sri Ravi Shankar
  71. The Chronicles of Narnia deur C.S. Lewis
  72. The Pillars of the Earth deur Ken Follett
  73. Catching Fire deur Suzanne Collins
  74. Charlie and the Chocolate Factory deur Roald Dahl
  75. Dracula deur Bram Stoker
  76. The Princess Bride deur William Goldman
  77. Water for Elephants deur Sara Gruen
  78. The Raven deur Edgar Allan Poe
  79. The Secret Life of Bees deur Sue Monk Kidd
  80. The Poisonwood Bible: A Novel deur Barbara Kingsolver
  81. One Hundred Years of Solitude deur Gabriel Garcí­a Márquez
  82. The Time Traveler’s Wife deur Audrey Niffenegger
  83. The Odyssey deur Homer
  84. The Good Earth (House of Earth #1) deur Pearl S. Buck
  85. Mockingjay (Hunger Games #3) deur Suzanne Collins
  86. And Then There Were None deur Agatha Christie
  87. The Thorn Birds deur Colleen McCullough
  88. A Prayer for Owen Meany deur John Irving
  89. The Glass Castle deur Jeannette Walls
  90. The Immortal Life of Henrietta Lacks deur Rebecca Skloot
  91. Crime and Punishment deur Fyodor Dostoyevsky
  92. The Road deur Cormac McCarthy
  93. The Things They Carried  deur Tim O’Brien
  94. Siddhartha deur Hermann Hesse
  95. Beloved deur Toni Morrison
  96. Slaughterhouse-Five deur Kurt Vonnegut
  97. Cutting For Stone deur Abraham Verghese
  98. The Phantom Tollbooth deur Norton Juster
  99. The Brothers Karamazov deur Fyodor Dostoyevsky
  100. The Story of My Life deur Helen Keller

Om boeke op hul baadjies te takseer

deur Deborah Steinmair

Marita van der Vyver, een van ons gewildste skrywers, het onlangs die volgende voorblad op Facebook geplaas:

En daarby die kommentaar: “Jammer, … maar hierdie voorblad doen dit nie vir my nie. Goed, ek is seker nie die teikengehoor nie, maar wie de hel IS die teiken vir ʼn koplose paar vroueboude wat oor ʼn manlike vleispaleis se skouer geslinger is? In 2020.”

Sy is onder andere geantwoord deur iemand wat by ʼn uitgewer werk en reken dat die teikengehoor wel aanklank vind by die voorblad. Waarop sy antwoord: “Die feit dat ʼn groep teikenlesers mal is oor ʼn omslag, beteken tog nie dat ʼn uitgewer geen morele verpligting meer het oor die boodskap wat so ʼn omslag versprei nie. … Al verkoop dit ook hoeveel boeke? Anti-seksisme 101: Vroue het koppe. Moenie koplose kaal lywe wat soos karkasse oor manlike skouers hang op ‘n voorblad sit en dink dis oukei want dit verkoop die boek aan die teikenleser nie. Dis kwetsend vir die meeste ander lesers.”

En: “Ek het nie ʼn saak met wat binne-in die boek staan nie. Jy moet die boek koop om dit te lees en ek is natuurlik, nes jy en enige denkende leser, gekant teen sensuur. Maar dit gaan nie hier oor sensuur nie. My vraag is steeds: Is dié omslag die beste moontlike ene wat die boodskap van die boek uitdra, die teikenleser prikkel, én die uitgewer se morele verantwoordelikheid in ʼn land met verbysterende vlakke van geweld teen vroue (in 2020, nie 20 of 50 jaar gelede nie) sinvol uitbeeld?”

Niemand minder nie as Ingrid Winterbach met haar gekantelde oog en liefde vir ʼn klip in die bos het dit as “… nogal verfrissend. Nie jou ou gewone tuinvariëteit omslag nie” bestempel. Die uitgewer het nie gereageer nie.

Ek vind dit, benewens alles, ook ʼn swak komposisie: die gesiglose vrou se bleek elmboog wat bo die man se skouer uitsteek soos ʼn geamputeerde armpie. Nog ʼn skrywer, Marlize Hobbs, reken: “Jirre, Ingrid Winterbach … die levels of wrong OP hierdie voorblad is infinite… dis soos iets uit die 50s se huisgenoot oor hoe mans en vroue teenoor mekaar moet optree. Maar as kunstenaarsoog, is daai fokken elmboog net verkeerd.”

Die heel belangrikste vereiste is dat ʼn voorblad die leser se oog sal vang, maar moet ander oorwegings ook aandag geniet?

Wat is ʼn geslaagde voorblad? Daaroor krap uitgewers en veral bemarkers kop. Skrywers het maar ʼn beperkte sê oor hul voorblaaie. Wat mag ʼn voorblad doen? Skok, maar nie aanstoot gee nie? Geslagsgebaseerde geweld voer hoogty in ons land, daarom kan die geringste suggestie daarvan ontstel.

En het Marita die uitgewer onberekenbare skade berokken met haar plasing? Ek dink nie so nie. In die brutaal kompeterende wêreld van boeke bestaan daar nie regtig iets soos negatiewe bemarking nie. Elke melding, elke foto van ʼn voorblad wat gedeel word en mense inspireer tot debat voer, is waardevol.

Ernest Hemingway

Blitsskryfkursus: 4 wenke deur Ernest Hemingway

deur Deborah Steinmair

Baie van ons het ʼn manuskrip onder die kussing. Die meeste daarvan sal, helaas, weggewys word. Dis bitter moeilik om te bepaal wat die magiese bestanddeel is wat ʼn manuskrip laat werk, maar kom ons begin by die mees basiese vereiste: goeie skryfwerk.

Kan ʼn mens geleer word om te skryf? Daar is ʼn verskeidenheid kursusse op die mark en selfs ʼn M-graad in kreatiewe skryfkuns. Daar is boek soos Julia Cameron se The Artist’s Way wat vir voornemende skrywers riglyne gee. Daar is vingeroefeninge. En dan is daar eenvoudige, praktiese raad.

Ernest Hemingway wat boeke soos The Sun also Rises, A Farewell to Arms, For Whom the Bell Tolls en The Old Man and the Sea geskryf en die Nobelprys vir Letterkunde ingepalm het, het sy eie ekonomiese styl die “iceberg theory” genoem – met ander woorde, daar is veel onder die oppervlak.

Die International Association for Business Communicaters Chicago noem sy skryfstyl “simple genius”: http://chicago.iabc.com/2011/12/hemingways-4-rules-for-writing-well/.

Om hom te lees, reken hulle, is soos om ʼn maaltyd van vleis en aartappels te eet wat beter smaak as enigiets wat jy in ʼn vyfster-restaurant kan bestel.

Hemngway leer in 1917 as jong joernalis vier basiese reëls vir goeie skryfkuns wat hom vir die res van sy lewe goed te pas gekom het.

Die kort lysie is besonder waardevol vir enige skrywer. Spits jou ore:

  1. Gebruik kort sinne. Hulle is makliker verteerbaar en die leser volg elke argument of intrige. Skrywers moet hul lesers se werk vergemaklik. Lang, komplekse sinne laat lesers as ‘t ware ʼn oerwoud met ʼn panga aandurf. Skep eerder ʼn netjiese kortpaadjie met kort sinne.
  2. Gebruik kort paragrawe.
  3. Gebruik lewenskragtige, gespierde taal. Wees hartstogtelik, gefokus en doelgerig. Doen jou huiswerk en ken jou onderwerp.
  4. Wees positief eerder as negatief. Sê wat iets is eerder as wat dit nie is nie. In plaas daarvan om te sê iets is nie duur nie, sê dit is bekostigbaar. In plaas daarvan om te sê iets is onduidelik, sê dit is verwarrend. Dit maak jou skryfwerk meer direk.

Dit help veel jy het ʼn briljante storielyn maar keurders lees nie verder as die eerste paar bladsye van jou manuskrip nie omdat die taal lomp en verwarrend is. My persoonlike raad an voornemende skrywers: Lees en skryf elke dag.

Patricia Smith

Professor, poetry slammer en aktivis Patricia Smith

deur Deborah Steinmair

Patricia Smith (1955) is ʼn Ameriaanse digter, performer, dramaturg, outeur en kreatiewe skryfwerk-dosent. Sy het begin as joernalis. She het die National Poetry Slam vier keer gewen. Hier is die die eerste twee verse van ʼn nuwe gedig van haar. Lees die res by https://lithub.com/salutations-in-search-of/.

SALUTATION IN SEARCH OF deur PATRICIA SMITH

1.
Dear floaters, bloated kin. Dear flooded necks
and reckless leapers manic for the flow.
Though you are elegant in flight, your wrecks
distress the ocean’s floor—the stark tableaus
of sliding skin and swarms of slither set
to drumbeat in your hollows. This is free
proclaimed by slaver’s scourge—do you regret
rebutting scar with water? Dear debris,
that ocean mothers all your rampant funk
and spurts her undulating arms for you.
She likes to think that you are simply drunk
with purpose. Dear the voyage never knew
your name. You rise in pieces, loved to death,
at last unshackled. Time will hold your breath.

2.
Dear wild tumultuous, your mouth. Dear God.
Your mouth, in fevered skirmish with the tongue,
denying sound for rope or goldenrod.
Dear mouth, still bulging with Atlantic, wrung
into its new. Your tangled words are lash
into the back, intending to explain
the gritted teeth inspected for a flash
of rot, the hefted cock or breast, a chain
that’s wrenched away with clinging shreds of skin.
Dear going to market, beauty on the block,
seed driven deep. Dear chartered womb, within
you squirms a tendency. A paradox.
You trusted voyage, trussed to kin, and found
the tongue through tumult. Now you need a sound.

Leonie van Rensburg

Van biblioteekprefek tot bekroonde boekhandelaar: 5 Vrae aan Leonie van Rensburg

deur Deborah Steinmair

Die eienaar van Graffiti Boekwinkel, Leonie van Rensburg, is verlede jaar met ʼn Woordveertjie bekroon vir haar uitstaande bydrae tot die Suid-Afrikaanse boekindustrie en spesifiek vir haar rol in die bevordering en verkoop van Afrikaanse boeke. Graffiti is bekend vir hul ongeëwenaarde versameling Afrikaanse letterkunde en bedien markte so ver as Australië en Kanada.

In die Grendelstaat (ná min of meer ʼn maand buite aksie) het Graffiti weer hul deure oopgemaak omdat hulle skryfbehoeftes (essensieel) verkoop. Natuurlik het hulle maar boeke saam met die penne en kleeflint verkwansel en toe die regering sê boekhandelaars mag opvoedkundige boeke verkoop, was Leonie blitsig om te verklaar dat AL die boeke in haar winkel opvoedkundig is.

In die dae voor Corona was haar Boek en Koek-bekendstellings uiters gewild en dikwels uitverkoop. Nou beraam sy nuwe planne om mense aan die lees te hou en boeke van die rak na die sak te laat spring. Suid-Afrikaanse boekliefhebbers is bekend met haar stralende glimlag en matelose entoesiasme vir boeke – haar kort praatjies op ontbyt-TV was bemarkingsgoud vir uitgewers en skrywers.

Waar het dit alles begin, wou ek by haar weet.

  1. Waar het jou liefde vir boeke begin?

Ek is van kleins af ’n boekwurm. My ma het aan verskeie boekklubs soos Dagbreek-Boekkring, Eike-Romans, Keur-Biblioteek behoort en ek het Ena Murray, Wille Martin, Susanna M Lingua en Ettie Bierman verslind toe ek 10 jaar oud was. Daarna was ek biblioteekprefek in die laerskool en hoërskool waar ek ure deurgebring het.

  1. Hoe het jou loopbaan verloop?

Ek het my studies in B.Com-rigting opgeskop en begin smous – van Reeva Beauty Products tot Solar Heaters, voor ek by Universitas aangesoek gedoen het vir ’n pos in die plate-afdeling. Daar was nie oop poste nie en hulle het my tydelik in die boeke-afdeling aangestel. Dit het my lewe verander. Ek het bestuurder geword van Universitas in Sunnypark en City Centre Arkade. Daarna verteenwoordiger by NB Uitgewers, bestuurder van Exclusive Books Sunnypark en Hydepark, mede-eienaar van Facts & Fiction, bestuurder van The Bookshop in Tygervallei, hoofbestuurder van Fascination Books en uiteindelik my eie skropplek … Graffiti.

  1. Lees mense meer tydens die pandemie?

Baie mense sê hulle sukkel om te lees, maar meeste lees meer. Ons kan nie gaan kuier nie, na restaurante gaan nie en jy kan ook net soveel reekse kyk op TV. Dus lees ons maar.

  1. Wat is die beste manier om boeke te bemark?

Aanbevelings, resensies, boekbekendstelings en Facebook groepe

  1. Watter innoverende metodes span jy in in die tyd van Corona?

Ek het begin met aanlyn bekendstellings op 1 Junie. Graffiti doen al vir 15 jaar boekbekendstellings en ek moes ’n paar weens Covid kanselleer. Ek het toe besluit om aanlyn te probeer en dit werk so goed!

Elke Dinsdag en Donderdagaand om 7 uur het ek ’n skrywer wat gesels op Graffiti se Facebook blad, tydens ’n lewendige Zoom uitsending. Julie en Augustus is reeds vol en ek werk nou aan September en Oktober.

Graffiti het ook ’n YouTube kanaal waarop ek al die onderhoude laai, asook op Instagram

Schalk Schoombie

5 vrae aan Schalk Schoombie

 deur Deborah Steinmair

Die nag ruik na spoed, wetenskapfiksie vir volwasenes, uitgegee deur Protea. Dis die skrywer se debuutbundel kortverhale.

Was jy nog altyd gefassineer deur wetenskapfiksie en wie was jou helde?

My ma het vir my Classics Illustrated Comics gekoop, al die klassieke verhale in strokiesvorm. So het ek H.G. Wells en Jules Verne ontdek. The War of the Worlds van Wells was ‘n gunsteling. In die weermag het ek het Isaac Asimov se I, Robot-reeks en Arthur C. Clarke se futuristiese verhale verslind. Ná  unversiteit was dit weer Frank Herbert se epiese Dune-boeke. Later jare het ek my verdiep in Dan Simmons se Hyperion-reeks, so ongelooflik kreatief en filosofies.

Ek lees wetenskapfiksie as afwisseling van letterkunde en speurverhale, dit gee die verbeelding vrye teuels en daar is waarlik geen beperkings nie. Dink aan Stanislav Lem se poëtiese visioene. Deesdae vind jy wetenskapfiksie en -fantasie in die werk van die voorste bekroonde skrywers: Salman Rushdie, Margaret Atwood, Marlon James, John Updike, Don Delillo, Ted Chiang.

Lees jy graag kortverhale en wie is jou gunsteling kortverhaalskrywers?

Kortverhale is my kos. Dit is tog net makliker om ‘n storie te lees as ‘n dik roman. Vir my is die onbesproke meester van die kortverhaal die Amerikaanse skrywer John Updike (The Afterlife). John Carey se bundel The Fat Man in History is fabelagtig, iets wat ek graag herlees. Anthony Doerr se The Memory Wall en Jeffrey Eugenides se Fresh Complaint tref jou op die krop, so ook Wilma Odendaal se Landskap met diere.

Hoe handhaaf jy ’n tema regdeur ’n kortverhaalbundel en hoe verskil dit van romanskryf?

Aanvanklik gebeur ‘n tema vir my onbewustelik. Ek skryf agter die karakters se obsessies aan. Dis eers met die herskryf dat dit vir my duideliker word wat die tema is, Die titel kan ‘n paar keer verander. Soms rig die titel die hele storie en laat die tema blom, soos in Sinkronisityd en Die stad fluister. Dan kan ek dit subtiel versterk en deurtrek. Kortverhale het ‘n sekere momentum of spoed wat my dwing om meer gekonsentreerd te werk. Dis nie gejaagdheid nie, wel ‘n dringende soektog na ‘n sinryke slot wat alles in plek laat val. Romans dwing my om rustiger te wees, meer te peins.

Hoe kom jy op die idees vir stories?

Idees kom op onverwagte tye en snaakse plekke. Terwyl ek lees, TV kyk, bestuur, bad of stap. Die daaglike nuus, iets wat ek as joernalis volg,  bly ‘n onuitputlike bron van aardige karakters en gebeurtenisse. Die idee vir Omwentelinge, ‘n storie oor ‘n man met ‘n unieke talent, het ek gekry terwyl ek na America’s Got Talent gekyk het. Tussen die lyne spruit direk uit ‘n nagmerrie wat ek helder onthou. Die tema van kopoorplantings in Die kop van Set Niemand het ek gekry nadat ek ‘n Youtube-video gesien het. ‘n Aanhaling uit ‘n boek kan ook ‘n idee vonk. Dit was die geval met Die stad fluister, na ‘n aanhaling uit Heinrich Boll se The Clown. Lotusblom is gebaseer op ‘n gerug wat my seun Christiaan uit akteurskringe aangedra het. Simon se geheue is gebaseer op vriende en kollegas wat in die 1980s en 1990s aan vigs oorlede is.

Wie is jou ideale leser, het jy so iemand in jou kop?

Ek skryf vir mense wat nuuskierig is, diegene wat die wonders om ons koester en graag lag. Soms skryf ek vir myself, om my drome te verwerk. En om myself te laat lag. Boeke is tog nie net vir wroeg nie, dis vermaak. Ek probeer die proses geniet. As iemand iets van my lees en dit geniet, is dit ‘n wonderlike bonus.

Franz Kafka … Whispers in Prague deur JP Beukes Jr

resensie deur Paul Boekkooi

“Moenie buig nie; moenie dit afwater nie; moenie probeer om dit logies te maak nie; moenie jou eie siel redigeer volgens die mode nie; volg eerder jou mees intense obsessies meedoënloos.” Franz Kafka (1883-1924) is aan die woord. Met die aanskoue van die afgetrede treinstelsel spesialis-ingenieur, JP Beukes Jr, se fotoboek getiteld Whispers in Prague, besef die kyker en leser daarvan dat daar steeds nuwe wêrelde rondom dié geheimenisvolle Duitssprekende Joodse skrywer – self ’n boorling van Praag en een van die belangrikste vaders van modernisme – bly oopgaan. Ook die internasionaal aanvaarde beskrywing van sy komplekse styl rondom inhoudelik aweregse situasietekeninge as synde “Kafkaesk” is nog geensins tot die droesem geledig nie. Literatore én filosowe voeg gereeld nuut geformuleerde en tydrelevante teorieë daaraan toe.

Intellektueel beskou is Beukes se fotoboek geensins swaartillend nie. Deur meerdere kere Praag met sy Leica-kamera onder sy arm te besoek, asook gewapen met wye kennis van sy twee hooftemas, Kafka en die stad self, het hy die meerderheid fotobeelde ingespan as ’n gesprek tussen geboue, oop ruimtes, die inwoners en Kafka se geskrifte en uitsprake oor wat die lewe in daardie metropool in die kleine alles sou kon behels of omvat het, en steeds doen. Onder elke foto in die boek van ruim 160 bladsye is daar gepaste aanhalings uit Kafka se geskrifte. Die feit dat Beukes dié boek uit letterlik honderde self gekeurde foto’s kon saamstel in kombinasie met sy wye kennis van en geesdrif gerig op Kafka se nalatenskap as skrywer, maak van Whispers in Prague die totale teenpool van ’n toerismepublikasie.

Die swart/wit foto’s is gepas. Daar was duidelik geen ander opsie nie. Dit onderstreep die historiese waarde van die fotograaf as skrywer cum visuele verslaggewer binne ’n spesifieke omgewing en era. Op bl. 19 is daar ’n kennisgewing, vermoedelik by die ingang van ’n gebou, wat lees: Select a book from the table according to your likes. In return bring a book, which you no longer need.” Onder dié foto word Kafka as volg aangehaal: “I think that we ought to read only the kind of books that wound or stab us. If the book that we’re reading does not wake us up with a blow to the head, what are we reading for?”

Tydens een van die fotograaf se besoeke aan Praag het hy ook die konsentrasiekamp Theresienstadt (Terezin) besigtig. Hiervan het hy ’n aangrypende portefeulje van 32 foto’s saamgestel wat ’n makabere fotobeeld van Naziisme in sy ergste graad verteenwoordig. Elkeen van hulle is so veelseggend dat onderskrifte as totaal oorbodig geag kan word. In dié afdeling agter in die boek is Beukes se geskrewe inligting detailryk en van groot waarde.

Whispers in Prague sal reisigers wat beplan om die hoofstad van Tsjeggië te besoek inspireer. Beukes het duidelik geen inbreuk gemaak op die natuurlike houdings of bewegings van die mense in sy visier nie. Trouens, die oorwegende indruk is dat hy die meerderheid van foto’s vanuit ’n redelik verwyderde afstand “geskiet” het. Daar is ook geen enkele foto wat kunsmatig of geposeer oorkom nie. Dus: Sterk aanbeveel vir liefhebbers van Kafka en/of Praag.

Whispers in Prague deur JP Beukes Jr. Novum Publishing, Londen. www.novum-publishing.co.uk

Om boeke te vat en boeke te maak

deur Deborah Steinmair

Die Bybel sê in Prediker 12:12 (in die 1933-vertaling, my gunsteling): “Aan baie boeke maak kom geen einde nie.” Vandat ek klein is, maak ek boeke.

En nou, uiteindelik, beklee ek my droomberoep – redakteur by Protea Boekhuis. Dis ’n tuin van wondere. Daar is soveel wat my rasend opgewonde maak.

Ons almal wil glo daar skuil ’n boek in ons, en vriende por ons aan om ons skryfsels vir uitgewers te stuur. Om te skryf is Hartbreek Onbeperk, maar soms tref skrywers trillend die teiken.

Hoe weet jy wanneer ’n manuskrip publiseerbaar is? As jy jou lewe lank met onverdunde liefde en ’n onversadigbare honger lees, as jy nederig en sonder vooropgestelde idees boekevat, begin die haartjies op jou arms kriewel by die aanwesigheid van outentisiteit. Die ware jakob kom in vele gedaantes.

Soms interesseer die tema en onderwerp jou glad nie. Maar as die verteller haar of sy sout werd is, word jy teësinnig ingekatrol. Jy besef dat jy in die teenwoordigheid van talent is, of dit nou deur dekades geslyp is of ru met ’n wilde, ongeraffineerde glans. Ek voel dit in my maag. Die lug vibreer en die sonbesies verstil.

Ja, hoor en sien moet vergaan – dis soos in die teater: as ek eers in die donker na die wysers van my horlosie loer, weet ek die ongeloof is nie opgehef nie, ek is nie woerts op ’n towertapyt weggeswoesj nie.

Wanneer jy ’n manuskrip lees wat jou wegtoor, begin jou hand bewe. Jy sit rustig en hengel en opeens is daar ’n sterk pluk aan die lyn. Skielik is jy nie meer visvanger nie, maar vis. Jy wil die skrywer onmiddellik laat weet: Hokaai, jy het my, ek hap, ek sluk die aas, moet dit aan niemand anders voorlê nie!

Steeds verg dit werk. ’n Betowerende storie of fassinerende brein wat agter oninspirerende woorde uitloer, daarmee kan ’n mens werk. Maar beeldskone prosa sonder inhoud, tegniek op soek na ’n tema; daarmee kan jy min uitrig.

Vanjaar, in hierdie vreemde eenkantjaar, is ek vroedvrou van tien boeke. Ek weier om te kies tussen ‘my’ kinders. Oor elke boek waaraan ek werk, is ek grensloos entoesiasties. Ek het hulle raakgesien, in die skare geëien. ’n Mens aanvaar nie manuskripte omdat jy gaaf is of skrywers wil help nie. Jou naam en die naam van jou uitgewershuis is op die spel. Om nie van rande en sente te praat nie.

Ek sit my kop op ’n blok vir hierdie boeke: Tussenganger deur Marius Crous. Die nag ruik na spoed deur Schalk Schoombie. Die waarheid oor visvingers deur Sarina Dönges. Erfgeld is swerfgeld deur C. Johan Bakkes. Met die Vierkleur in Parys deur Renée Rautenbach Conradie. Die dag toe ons Krismis gaan soek het deur Wini Esterhuizen. Voëlvrou deur Marlize Hobbs. Die gladde stiltes in glas deur Louis Esterhuizen. Toe sien ek lig deur Ansja Ferreira. En nog een, ’n geheime projek.

Het daghet overal.

Die top-20 romans van die afgelope dekade

deur Deborah Steinmair

Hier is Literary hub (www.lithub.com) se keuse. Ek plaas net 15. Ek koop my boeke meestal tweedehands, vyf tot tien jaar ná vrystelling en moet nog opvang. Hier is ’n leeslys vir my en ander agtergeblewenes.

Goon Squad deur Jennifer Eagan gaan glo oor media spin, gefragmenteerde perspektiewe, gewaande identiteite en doellose materialisme in ’n kapitalistiese samelewing. En dis snaaks.

Emily Temple van Literary Hubb noem David Mitchell se The Thousand Autumns of Jacob de Zoet ’n epies-historiese spookstorie en wonder of die gees van Robert Louis Stevenson momenteel van Haruki Murakami besit geneem het.

Michael Cunningham noem Denis Johnson se Train Dreams die 21ste eeu se mees perfekte novelle.

Julie Otsuka se Buddha In the Attic begin só: “On the boat we were mostly virgins. We had long black hair and flat wide feet and we were not very tall. Some of us had eaten nothing but rice gruel as young girls and had slightly bowed legs, and some of us were fourteen years old and were still young girls ourselves.” Die vertellers is ’n groep Japannese “picture brides” op pad Kalifornië toe.

Temple noem Téa Obreht, skrywer van The Tiger’s Wife, een van die soetste, mees meesleurende storievertellers wat sy ooit teëgekom het. Dis ’n lieflike, digterlike debuut oor verlies.

Jesmyn Ward se tweede roman, Salvage the Bones, word as impressionisties beskryf. Die 14-jarige protagonis Esche en sy pa skuil op die solder van hul oorstroomde huis teen Orkaan Katrina se verwoesting.

Rachel Kushner se epiese roman, The Flamethrowers, gaan oor kuns, daardie diep menslike onderwerp.

All My Puny Sorrows van Miriam Toews laat die leser glo kliphard skater van die lag en die volgende oomblik grens.

Hier is ’n aanhaling uit Jenny Offill se Dept. of Speculation: “My plan was to never get married. I was going to be an art monster instead. Women almost never become art monsters because art monsters only concern themselves with art, never mundane things. Nabokov didn’t even fold his own umbrella. Vera licked his stamps for him.”

Temple noem Paul Beatty se Booker-pryswenner The Sellout een van die snaaksste en menslikste boeke wat sy ooit gelees het.

Viet Thanh Nguyen se roam The Sympathizer is glo ’n troebel, donker komiese literêre riller wat gedurende die onmiddellike nadraai van die Viëtnam-oorlog afspeel.

Die meeste van ons het Hanya Yanigiharya se A Little Life gelees. Temple stel dit só: “As die Bybel gaan oor hoe om ’n toornige God se arbitrêre straf op karakters soos Job te oorleef, gaan A Little Life oor hoe om met Job vriende te bly sonder om Job te probeer dwing om “beter” te word.

N. K. Jemisin se The Fifth Season verbeel ’n planeet wat periodiek uitmekaargeskeur word deur apokaliptiese weersomstandighede wat dreig om die wêreldbevolking totaal uit te roei.

Die tekstuur van Rachel Cusk se prosa in Outline voel glo anders as enigiets wat jy al ooit gelees het.

Colson Whitehead se The Underground Railroad is toeganklik en onderhoudend en herinner ons aan sekere ongemaklike waarhede omtrent Amerika en sy geskiedenis.

Dis al vir vandag. Terloops, Milkman was nr. 20 op die lys.

Kan ’n rare voël van vlug en vere verander?

deur Deborah Steinmair

Jeanne Goosen, die geliefde anargis van Afrikaanse lettere, het gegroet. Ek dink sy het aan die einde soos John Wayne gevoel: As ek geweet het ek gaan so oud word, het ek myself beter opgepas. Sy was haar ma se agterstevoorkind en het haarself al beskryf as ’n simplicity-patroon vol ou knope en vrot gare.

Ek het haar twintig jaar gelede geken en nie onlangs gesien nie. Maar die indruk wat sy op my gemaak het, is onuitwisbaar. Sy was, soos haar skryfwerk, onvergeetlik. Sy kon met woorde en klavierklawers toor.

Toe sy die manuskrip vir Gelyke kans vir Human & Rousseau stuur, moes sy ’n CV insluit. Haar CV was so aangrypend dat dit in die bundel opgeneem is as kortverhaal. Dit is ook in Elders aan diens, Genugtig, as gedig:

Ek is op 2 maande deur die gypsies gesteel
en deur hulle grootgemaak
Dis hulle wat my leer toor het
Ons het baie rondgereis
en oplaas hier beland
waar ek gedwing was
om te leer skryf en somme te doen
Skryf is soos toor
Dit verg verbeelding
Verbeelding is leuens
My ma is ’n ou krokodil
Sy lê in die vlak water op loer
Sy het goue tande
En kan ’n bees uit ’n bos toor
My pa was ’n reier
hy het die gees gegaf
nadat hy ’n platanna ingesluk het
Ek het sy tuxedo geërf
en dra dit 2 maal per week
wanneer ek by Arthur Murray gaan dans
Dis my pa wat hierdie 2 vlerke
aan my skouers vasgegom het
Ek vlieg met volmaan by Melville se koppies
Nee, ek vlieg nie meer bedags nie
Mense kyk en sê: Daar gaan ’n rare voël
Hulle stel wippe, vang my en sit my op hok
Ek en my broer maak musiek met blikkies op die platteland
Dit bring reën
My suster is ’n ander storie
sy het haar siel aan Ray McCauley en gladwrap verkoop
(Sy het eierklitsers vir hande)
My tydverdryf is om te lê
Ek staan net op as my geld op is
Ek het twee honde
wat ’n Hongaarse dialek praat
Die een maak my bed op
Die ander een ’n lekker pot tee
Hulle kan ook ballet doen
skaats en brood bak
Ek is al jare lank ’n radikale selibaat
ek hou my nie op met seks nie
Het dit ’n paar keer probeer
maar dit was so kielierig
dat ek my elke keer besimpeld gelag het
My minnaars het almal benoud geraak
en die berge ingevlug
Toor en skryf
Is soos om te droom sonder om te slaap
Dit het begin toe ek een aand in Stellenbosch
’n roos in ’n kat verander het
Sedert daardie aand
stel die vernuftiges
weer wippe
Sal hulle ooit weet
om swaartekrag te ontsnap
is om in tale te jubel
en wanneer daar saligsprekinge is
kan ’n rare voël
van vlug en vere verander

https://oulitnet.co.za/heupvuur/jeannegoosen.asp

10 trefferboeke wat die 2000’s gedefinieer het

deur Deborah Steinmair

Soms besef ’n mens in die oomblik dat jy iets onvergeetlik en betekenisvol lees, soos The Corrections van Jonathan Franzen. Tog is alle boeke nie onmiddellik herkenbaar as grensverskuiwend nie. The Great Gatsby was volgens lithub nie ’n blitsverkoper toe dit die eerste keer uitgereik is nie.

Die eerste boek op hul lys, The Amazing Adventures of Kavalier Clay het in 2001 die Pulitzer-prys gewen. Die beoordelaars het dit só beskryf: “An exhilarating triumph of language and invention, a stunning novel in which the tragicomic adventures of a couple of boy geniuses reveal much about what happened to America in the middle of the 20th century. Like Phillip Roth’s American Pastoral or Don DeLillo’s Underworld, Michael Chabon’s The Amazing Adventures of Kavalier & Clay is a superb novel with epic sweep, spanning continents and eras, a masterwork by one of America’s finest writers.” Dis op my leeslys.

Harry Potter and the Goblet of Fire het ek gelees. Volgens lithub het Rowling die 2000’s besit.  Goblet of Fire was die eerste lywige boek in die reeks met meer as 600 badsye, die eerste om tegelyk in die VSA en Engeland gepubliseer te word, met ’n eerste oplaag van meer as vyf miljoen kopieë, die eerste om teen middernag vrygestel te word, iets wat deel geword het van Pottermania.

Zadie Smith se White Teeth het ek gelees en ek stem saam met Lev. Grossman in Time: “This may be the first novel ever written that truly feels at home in our borderless, globalized, intermarried, post-colonial age, populated by ‘children with first and last names on a direct collision course.’”

Franzen se Corrections het ek genoem.

Lithub noem dat enige van Alice Munroe se kortverhaalbundels hier kon staan. Sy het in 2013 die Nobelprys vir letterkunde gewen en is bestempel as “a master of the contemporary short story.” Amen.

The Cloud Atlas – hierdie een het my verbygegaan en het ook nou op my leeslysie beland. Dit klink fassinerend: “A puzzlebox of a novel, it managed to be high brow and low brow, undeniably intellectual and deeply entertaining. The novel, Ted Gioia wrote, is “almost a textbook example” of how what he calls “conceptual fiction”.

Nog ’n Nobelpryswenner, Kazuo Ishiguro se wonderlike Never Let Me Go haal ook die lys. Volgens lithub: “Critics are still arguing over whether it’s dystopian sci-fi or coming-of-age or a complex metaphor about race or horror or literary fiction of the highest caliber (the answer being, of course, all of these, and a hearty duh to you).”

Volgende op die lys is een van my ewigdurende gunstelinge: Kafka on the Shore van Haruki Murakami. Lithub beskou dit nie as sy beste nie, maar verwys met reg na Murakami se “seductive prose and “trademark kookinesses,” Inderdaad.

Cormack McCarthy se The Road is ook op die lys. Ek is nie ’n aanhanger nie, of dalk is ek te min blootgestel.

Die laaste boek, Roberto Bolaño se 2666 is nou ook op my leeslys.

Tien onvergeetlike boeke wat die 1990’s definieer

deur Deborah Steinmair

Watter boeke het die negentigs gedefinieer? Weereens het ek gaan kers opsteek by www.lithub.com.

In die negentigs het ek min gelees. My kinders was klein en ek moes werk, huis en kinders jongleer. Ek onthou dat ek gewonder het of ek ooit weer ongestoord ’n boek van voor tot agter sal deurlees.

Uit die tien essensiële boeke van die negentigs het ek maar vyf gelees: The Secret History van Donna Tart, The Virgin Suicides van Jeffrey Eugenides, Bridget Jones’s Diary van Helen Fielding, The Fight Club van Chuck Palahnuik en Angela’s Ashes van Frank McCourt.

The Things They Carried, lees ek, was O’Brien se derde boek oor Viëtnam en word beskou as die beste boek wat ooit oor daardie oorlog geskryf is. Daar het wêreldwyd meer as twee miljoen kopieë verkoop.

Angels in America is nogal ’n drama. Dit het onder andere die Pulitzer-prys vir drama gewen en was glo die eerste belangrike drama met die gay leefstyl in Amerika in die negentigs, onder die skadu van Vigs, as sentrale tema.

Waarom het ek nooit Jesus’ Son gelees nie? Volgens lithub het min of meer elke skrywer dit gelees en omtrent die helte van hulle dit probeer naboots. Dit word beskryf as kultus-kortverhale, met invloede van Ernest Hemingway, Flannery O’Connor en Raymond Carver.

The Virgin Suicides het ek gelees en die fliek gesien. Eugenides het ’n manier van sien en sê wat in jou kop bly vassteek, ’n manier om ’n era in ’n neutedop te vervat, ’n gevoel vir milieu en aura wat moeilik te ewenaar is.

Infinite Jest, wat ek nie gelees het nie, word beskryf as die ur-teks van die negentigs. Dit het meer as ’n 1000 bladsye waarvan ’n tiende voetnota’s is. “Read today, the book’s intellectually slapstick vision of corporatism run amok embeds it within the early to mid-1990s as firmly and emblematically as “The Simpsons” and grunge music,” volgens Tom Bissel.

Briget Jones’s Diary word as die moeder van chit-lit beskou. ’n Mens onthou dit vir die humor en die fliek met Hugh Grant en Renée Zellweger. Die boek word beskou as die oorsprong van die woord “fuckwit”.

The Fight Club, wat ek gelees het, se verkope was blykbaar maar beskeie tot die fliek uitgereik is – toe het dit die kasregister laat klingel. Vir my is dit effe toksies manlik, met die onderliggende waarskuwing dat jy nie gewone, gefrustreerde mans moet onderskat nie. Die skelwoord “snowflake” het in die roman sy oorsprong:

Lithub noem Angela’s Ashes, wat ek ook gelees het, as die koningin van die Misery Memoir. Ons onthou ook die fliek. Die mense van Limerick was blykbaar nie so geïmponeer deur die boek nie en McCourt se ma (op wie Angela gebaseer is) het glo by geleentheid gesê dis ’n spul leuens, dis nie hoe dit gebeur het nie.

The Interpreter of Maladies, wat ek nie gelees het nie, is ook ’n kortverhaalbundel. Was die 1990’s die hoogtepunt van die kortverhaal-genre? Daar het meer as 15 miljoen kopieë verkoop en dit het die Pulitzer-prys gewen.

Om ’n dekade te definieer: Die 80’s se top-10

deur Deborah Steinmair

Op een van my geliefkoosde webwerwe, Literary Hub (www.lithub.com) lees ek oor die tien boeke wat die 1980’s gedefinieer het. In die 1980’s was ek jonk en het ek baie gelees. Ek is bly om te sê ek het sewe van die tien boeke gelees, wat vormend was in my lewe. Die drie uitsonderings wat ek nie gelees het nie was ’n wetenskapsfiksieboek, ’n jeugboek en ’n western.

Van die boeke wat ons gevorm het, behou ons die essensie, ’n soort konsentraat, of soms net ’n manier van kyk en verwoord.

Raymond Carver was digter ook en in sy kortverhale woon daar hele wêrelde tussen die reëls. Hy het my geleer om my woorde te tel en om te wys. Ek het my gunsteling-aanhaling van Carver gaan google, dit was ook in die fliek Birdman: “And did you get what you wanted from this life even so? I did. And what did you want? To call myself beloved – to feel myself beloved on the earth.”

Alice Walker se heldin in The Color Purple, Celie, se ongesofistikeerde maar wyse manier van vertel bly my by. Ek onthou hoe sy gesê het Sofia is die soort vrou, alles waarop sy haar hand lê, lyk soos ’n wapen.

Uit Don Delillo se White Noise onthou ek dat die verteller gesê het die gesin kyk graag op TV na natuurrampe en tragedies solank dit op ver plekke gebeur het. En dat die dogtertjie in haar slaap gepraat het. Toe die pa sy oor naby haar mond hou, hoor hy: Toyota Cellica …

Beloved van Toni Morrison het my hoogswanger en stoksielalleen in ’n plaashuis (moenie vra nie) vir ’n skrikwekkende nag wakker gehou en spook steeds by my. Ek onthou hoe kinderlik die spookkind was, so behoeftig aan moederliefde en soetgoed, eindeloos needy. “My first-born. All I can remember of her is how she loved the burned bottom of bread. Can you beat that? Eight children and that’s all I remember.”

Bonfire of the Vanities het ek op universiteit gelees en gesnap dat dit die dekade in ’n snapsglasie vasvat. En o, New York, New York. First we take Manhattan. Ek weet nie of dit goed was nie, maar dit was boeiend.

A Brief History of Time het ek gelees omdat ek gevoel het ek moet. En soms is dit so verleidelik wanneer helder denke duidelik verwoord word. Vergesigte wat oopval. Natuurlik kan ’n mens dit nie die volgende dag aan iemand anders verduidelik nie – het jy dit dus in die eerste plek werklik gekop? Tog, dit was ’n moet op elke boekrak met selfrespek. Stephen Hawking sal nou in my kop altyd lyk soos Eddie Redmayne in The Theory of Everything.

Rushdie se Satanic Verses het ek gedeeltelik gelees oor die skandaal, dat dit Islam bevraagteken het en die Ayatollah van Iran wat ’n fatwa uitgevaardig het dat Moslems die outeur om die lewe moet bring en verskeie aanslae op sy lewe. Tog het ek meer van Midnight’s Children gehou.

Hoeveel van dié boeke het jy gelees?

Sophia Kapp

5 Vrae aan Sophia Kapp

deur Deborah Steinmair

Vertel ons van jou nuwe roman:
Kanaän is ʼn historiese liefdesverhaal wat in 1944 in Senekal se distrik afspeel. ʼn Engelse meisie beland in ʼn gerieflikheidshuwelik met ʼn rou Afrikanerboer. Dis ʼn troop in die Afrikaanse liefdesromanwêreld, maar ek het probeer om deur die troop te skryf en die karakters mense te maak.

Nadat jou e-boek onwettig op kletsgroepe versprei is, het jy het gesê jy sal voortaan in Engels skryf. Sal ’n mens nie gekniehalter wees in jou tweede taal nie?
Baie. Ek het al probeer om ʼn Engelse storie te skryf, maar dis soos tande trek – bloederig en uitmergelend. Dit werk ook nie, want in plaas daarvan om storie te skryf, skryf ek taal, en dit raak aanvoelbaar – die storie is stram en ongemaklik en sommer net nie lekker om te lees nie. Maar as ek geen inkomste meer uit my skryfwerk in Afrikaans maak nie, moet ek nou maar eenvoudig my Engels afstof en nog ʼn keer probeer.

Hoe voel dit om ’n nuwe boek te hê, maar jy kan dit nie in die hand hou nie en niemand kan die harde kopie koop nie?
Kyk, dis sleg. Boeke is soos ʼn mens se kinders – jy maak hard aan hulle groot, en dan wil jy graag sien hoe hulle die wêreld invaar en ʼn verskil maak. Hierdie een is soos ʼn kind wat mondig geword het en nou nêrens kom nie, want die lewe het teen haar gedraai. Maar ek wil nou ook nie te hard kerm nie, daar is mense daar buite wat swaarder kry as ek.

Gelukkig is die boekwinkels weer oop. Is jy ’n groot aankoper van boeke? Wat lees jy graag?
Nee, en nee (erken ek tot my skande). My hele dag bestaan uit lees – ek werk ten minste 16 uur per dag voor ʼn rekenaarskerm. Dit is uitputtend, ʼn mens se oë is moeg en jou brein is voos. Om dan met ʼn boek te “ontspan”, werk nie. Maar as ek die dag lees, lees ek liefdesverhale. Ander goed ook, maar ʼn mooi liefdesverhaal met ʼn goedvoeleinde is ʼn baie gerusstellende ding.

Hoe dink jy gebeur dit dat pdf’s van manuskripte versprei word?
Boeke van alle uitgewers, nasionaal en internasionaal, word onwettig versprei. Ek dink een of ander kuberkraker het die enkripteringskode van e-boeke gekraak, en dieselfde program word nou net so gebruik om alle e-boeke om te skakel. Die vraag is eintlik ook nie meer wie dit gedoen het of waar dit gebeur nie, die vraag is of dit ooit stopgesit kan word, en dis daar waar ek begin vermoed die boekbedryf is in die moeilikeid.

Kanaän verskyn ná die grendelstaat by Lapa maar is reeds as e-boek beskikbaar. https://amzn.to/2V72grZ

Lees ook Sophia se insiggewende gesprek met Melt Myburgh LitNET oor e-diefstal in die grendelstaat en vermetel lesers wat boeke as allemansgoed beskou: https://www.litnet.co.za/e-boeke-afrikaans-word-dood-gesteel/

5 vrae aan Deborah Steinmair

deur Schalk Schoombie

 Moorddrome en skuldgevoelens dryf Deborah Steinmair se jongste roman, As jy van moord droom (Lapa).

Waarvandaan die catchy titel?Het jy self al van moord gedroom? Hou jy ʼn droomjoernaal?

Ek droom van kleins af dikwels dat ek moord gepleeg het, maar ek kan nie die besonderhede onthou nie, of die motief. Ek weet net ek is diep skuldig. Dan wonder ek soms of ek nie dalk op ’n ander vlak, in ’n parallelle heelal, gemoor het nie. Die vae skuldgevoel kry ek moeilik afgeskud. Ek het begin om in die nag op my foon “Notes” te skryf oor my drome, soos nou die aand s’n: “Die virus gee mense geheueverlies tot verskillende mates. Hulle kan nie onthou hoe om te leef nie. Sommige kan wel nuwe herinneringe skep en hulle word die wyses. Ander moet elke dag leef asof dit die eerste is, soos groundhog day. Die vrou het vergeet hoe om te slaap. Soms kry sy dit per ongeluk reg, net om wakker te skrik en weer glad nie te weet hoe nie.”

Hoe verskil jou jongste roman van jou vorige, snel bewegende raaiselromans?

Ek is altyd verknog aan raaisels. Ek reken hierdie een is ook snel bewegend, dalk met meer aandag aan karakters. Huishoudelike noir is ’n groot sambreel. Die fokaliseerder is ’n vrou en sy is lekker onbetroubaar en soms die kluts kwyt. Dis nogal donker, maar uit die swartste modder ontspring die witste lelie, of dalk die blinkste galgehumor.

Wat was die moeilikste en lekkerste van die skryf aan dié boek?  

Niks was moeilik nie, dit was, soos Jeanne Goosen gesê het van skryf, soos om te toor of te droom terwyl jy wakker is. Die storie en karakters het my heeltemal ingesluk. Dis geskryf voordat ek voltyds begin werk het, so ek kon min of meer dag en nag in die tonnel vertoef. Dit het begin by ’n vraag wat elke moeder haarself afvra: Sê nou my kind word ontvoer? Toe gaan ek ’n stap verder, soos dit al in die werklikheid gebeur het: sê nou my kind kom terug, twintig jaar later en sy is ’n ander mens?

Die resensies is gloeiend. Steur jy jou daaraan?

’n Mens kan nie help om jou aan resensies te steur nie. ’n Mens steur jou aan elke mening, want jy skryf vanuit ’n donker tonnel, stoksielalleen en weet nooit hoe dit ontvang gaan word nie. En resensente is belese en geletterd en ingelig. Ek is innig dankbaar vir die positiewe resensies, want ek het in die afgelope jaar baie boekmense die harnas ingejaag.

Uitgewer, joernalis, skrywer. En dan nog onversadigbare leser. Hoe hou jy al die balle in die lug? Is jy ʼn spoedleser?

Hoe meer ’n mens doen, hoe meer kan jy doen. En hoe langer jy iets doen, hoe deegliker en vinniger kan jy dit doen. Dis lekker om besig te wees met iets wat jy hartstogtelik bemin. Ek kan vinnig lees, maar as die teks mooi is, lees ek sinne oor en oor en “luister” daarna. Dan kan ek nie vinnig lees nie. En ek slaan baie moeilik iets oor, selfs ’n geslagsregister.

Aanhalings uit Moby Dick

“Whenever I find myself growing grim about the mouth; whenever it is a damp, drizzly November in my soul; whenever I find myself involuntarily pausing before coffin warehouses, and bringing up the rear of every funeral I meet; and especially whenever my hypos get such an upper hand of me, that it requires a strong moral principle to prevent me from deliberately stepping into the street, and methodically knocking people’s hats off – then, I account it high time to get to sea as soon as I can.”

“There are certain queer times and occasions in this strange mixed affair we call life when a man takes this whole universe for a vast practical joke, though the wit thereof he but dimly discerns, and more than suspects that the joke is at nobody’s expense but his own.”

“Consider the subtleness of the sea; how its most dreaded creatures glide under water, unapparent for the most part, and treacherously hidden beneath the loveliest tints of azure. Consider also the devilish brilliance and beauty of many of its most remorseless tribes, as the dainty embellished shape of many species of sharks. Consider, once more, the universal cannibalism of the sea; all whose creatures prey upon each other, carrying on eternal war since the world began.

Consider all this; and then turn to the green, gentle, and most docile earth; consider them both, the sea and the land; and do you not find a strange analogy to something in yourself? For as this appalling ocean surrounds the verdant land, so in the soul of man there lies one insular Tahiti, full of peace and joy, but encompassed by all the horrors of the half-known life. God keep thee! Push not off from that isle, thou canst never return!”

“There is a wisdom that is woe; but there is a woe that is madness. And there is a Catskill eagle in some souls that can alike dive down into the blackest gorges, and soar out of them again and become invisible in the sunny spaces. And even if he for ever flies within the gorge, that gorge is in the mountains; so that even in his lowest swoop the mountain eagle is still higher than other birds upon the plain, even though they soar.”

Ek wens, ek wens

Soms is ’n roman klein en dun en stil, maar dit dawer soos ’n spreuk of blink soos ’n edelsteen. Hierdie is so ’n roman. Dis asof dit nog altyd daar was. Daar is niks geprakseer of bewimpel daaraan nie: dis amper vanselfsprekend. Daar is geen poging tot mooiskryf of opstoppery nie, die taal is gestroop, net die nodige inkleding word gedoen, soos met ’n novelle, en wat die leser bybly is die karakters. Daar is te min van hierdie soort boeke in Afrikaans, want almal probeer óf om gewigtige Groot Afrikaanse Romans óf deurdrumpels wat misdaadvrate heelnag wakkerhou, te skryf.

’n Reeks soos Six feet under het lykbesorging sexy gemaak, maar daar is niks glamoreus aan Seb se job by White Lily Funerals nie. Tog is hy goed in sy werk, maar ontdaan van lewensvreugde en emosioneel verwyder van sy vrou en kinders. Tot hy ’n sterwende kind, Gawie, ontmoet wat hom aan ’n engel herinner en die Rubrik-vierkant aan sy sleutelring blitsig laat uitwerk. En Gawie se ma.

Sê nou wense word waar? Seb begin in wense glo en sy lewe is nooit weer dieselfde nie.

Hemingway-aanhalings:

It’s none of their business that you have to learn how to write. Let them think you were born that way.

Ernest Hemingway

The good parts of a book may be only something a writer is lucky enough to overhear or it may be the wreck of his whole damn life and one is as good as the other.

Ernest Hemingway

I learned never to empty the well of my writing, but always to stop when there was still something there in the deep part of the well, and let it refill at night from the springs that fed it.

Ernest Hemingway

If you are lucky enough to have lived in Paris as a young man, then wherever you go for the rest of your life it stays with you, for Paris is a moveable feast.

Ernest Hemingway

If a writer knows enough about what he is writing about, he may omit things that he knows. The dignity of movement of an iceberg is due to only one ninth of it being above water.

Ernest Hemingway

All modern American literature comes from one book by Mark Twain called Huckleberry Finn.

Ernest Hemingway

His talent was as natural as the pattern that was made by the dust on a butterfly’s wings. At one time he understood it no more than the butterfly did and he did not know when it was brushed or marred.

Ernest Hemingway

When I have an idea, I turn down the flame, as if it were a little alcohol stove, as low as it will go. Then it explodes and that is my idea.

Ernest Hemingway

If you have a success you have it for the wrong reasons. If you become popular it is always because of the worst aspects of your work.

Ernest Hemingway

Cowardice… is almost always simply a lack of ability to suspend functioning of the imagination.

Ernest Hemingway

I’m not going to get into the ring with Tolstoy.

Ernest Hemingway

Patricia Smith

Poet, performer, teacher. As jou naam Patricia Smith is (soos Patty Smith) het jou woorde vleuels, is jou tong silwer, wil dit blyk.

Die nag ruik na spoed het in Maart by Protea Boekhuis verskyn

Lusmaker: Omwenlelinge

In die jaar wat sy ma verstik het, het Derek junior sy groot talent ontdek, iets wat hom op veertig wêreldberoemd sou maak. In 2008 was hy sestien, byna ʼn man. ʼn Potjierol wat volgens sy gesette ma bedeel was met “babavetjies”, iets wat hy “weldra sou afskud”.

In sy dagboek met die rooi omslag het hy oor daai heuglike dag (in ʼn andersins donker tyd) net een sin geskryf: “Ek het iets wat niemand op aarde het nie, iets waarvan almal op aarde sal weet.”

Twee dae later het hy ʼn paragraaf geskryf, ook sonder datum: “Ek oefen elke dag om dit beter te doen, maar eintlik is dit glad nie vir my moeilik nie. Ek leer myself of my lyf leer my, ek kan nie mooi agterkom waar dit begin of eindig nie. Bietjie soos die hoender en die eier. Dis siek en dis wonderlik. Ek word glad nie naar tydens die hele proses nie. So, so maklik! Ek doen dit net agter die vyeboom en in die badkamer. Soms is daar snaakse geluide wat ek nie kan keer nie. OELP! SLOEP! EEK-EEK! Ek moet pasop dat ek nie lag nie, want dan steek dit vas. Ek oefen in die geheim, want as hulle agterkom ek doen dit, stuur hulle my kopdokter toe, of die malhuis.”

Hy kan dit na willekeur doen. Dis nie pynlik of grillerig nie. Net iets soos asemhaal. Seepglad. Geen nasmake of oordadige slyme nie. Met ʼn glimlag en ʼn knipoog in die spieël. Hy het toe al geweet sjarme is deel daarvan, die tikkie vertoon. ʼn Toertjie, ʼn truuk, ʼn groot talent wat niemand op aarde hom kan nadoen nie.

Aanhalings uit Franz Kafka se The Metamorphosis

“As Gregor Samsa awoke one morning from uneasy dreams he found himself transformed in his bed into a gigantic insect.”

“He thought back on his family with deep emotion and love. His conviction that he would have to disappear was, if possible, even firmer than his sister’s. He remained in this state of empty and peaceful reflection until the tower clock struck three in the morning. He still saw that outside the window everything was beginning to grow light. Then, without his consent, his head sank down to the floor, and from his nostrils streamed his last weak breath.”

“The sister played so beautifully. Her face was tilted to one side and she followed the notes with soulful and probing eyes. Gregor advanced a little, keeping his eyes low so that they might possibly meet hers. Was he a beast if music could move him so?”

“What a fate: to be condemned to work for a firm where the slightest negligence at once gave rise to the gravest suspicion! Were all the employees nothing but a bunch of scoundrels, was there not among them one single loyal devoted man who, had he wasted only an hour or so of the firm’s time in the morning, was so tormented by conscience as to be driven out of his mind and actually incapable of leaving his bed?”

“But Gregor understood easily that it was not only consideration for him which prevented their moving, for he could easily have been transported in a suitable crate with a few air holes; what mainly prevented the family from moving was their complete hopelessness and the thought that they had been struck by a misfortune as none of their relatives and acquaintances had ever been hit.”

“If I didn’t have my parents to think about I’d have given in my notice a long time ago, I’d have gone up to the boss and told him just what I think, tell him everything I would, let him know just what I feel. He’d fall right off his desk! And it’s a funny sort of business to be sitting up there at your desk, talking down at your subordinates from up there, especially when you have to go right up close because the boss is hard of hearing.”

“Gregor’s serious wound, from which he suffered for over a month – the apple remained imbedded in his flesh as a visible souvenir since no one dared to remove it – seemed to have reminded even his father that Gregor was a member of the family, in spite of his present pathetic and repulsive shape, who could not be treated as an enemy; that, on the contrary, it was the commandment of the family duty to swallow their disgust and endure him, endure him and nothing more.”

Aanhaling uit Voëlvrou

deur Marlize Hobbs

Sy kan die spesifieke dag herroep waarop sy opgehou praat het. Waarop haar stem betekenis verloor het en woorde soos water deur haar hande geval en verdrink het in die grond. Die dag waarop haar krom skouers vlerke gegroei het. Die dag van die val.

Al wat oorbly in haar is die stiltes tussen woorde en die skaduwees wat haar volg, soos ’n ry mense met verskillende stemme, maar stom. En waar die son gaan, daar gooi hy die beeld van hierdie stemme op die grond neer en sleep haar voete dit agterna. Stil skaduwees met die gille van stemme aan haar sleepvoete.

Sy weet: Eers as jy sterf gaan die gees van jou skaduwee weg, gaan wag dit in die hemele vir jou om daar met die asem in jou en die gedagtes van jou kop weer een te word. Dit is al hoe sy weet dat sy nog leef, hierdie skaduwees, hierdie bries op haar asem, hierdie goed wat in haar kop broei soos die oermense, uit goddelike eiers gebore soos een mens met twee gesigte, die gesigte van ’n man en ’n vrou. Soos God.

Haar pa sou gestry het. Sy voel sy hand op haar bo-arm wanneer hy haar terugtrek om iets belangrik te sê, iets oor god of mense of hoe ’n mens moet wees. Dan sit die blou vingermerke môre daar. Daardie god leef in die arms, die bene, die hatige oë en arrogante penisse van mans. En in die stilgemaakte stemme van die vroue.

Sy is nou reeds ’n ou vrou. Met eelte op haar hande soos een wat daagliks harde werk gedoen het. Maar die eelte is van bou aan die stiltes wat sy in en om haar kweek soos ’n groentetuin op hierdie dor vlaktes.

En dan is daar die verte in haar kyk, soos iemand wat gereeld tussen die inoes van stiltes deur opkyk iewers heen en hoop die wind wil effe opsteek om die brandsweet van die gillende stiltes af te koel, af te weer.

Dan besef sy: Dit maak nie saak hoe stil jyself is nie, daar sal altyd iewers ’n geluid vandaan kom, selfs al is dit uit die niks. Die sporadiese roep van kiewiete, krieke, sonbesies wat sing, ’n donkie wat balk … dit maak nie saak waar sy haar in hierdie afgelope vyftig jaar bevind het nie; daar was altyd geluide en soms die skielike klank van mense, maar sy kon dit nog altyd vermy om met hulle kontak te maak.

En nou skielik: Stemme wat opklink en voetstappe oor bolle gras op die stofpad wat hier voor haar boks-nes verby loop, sy kan dit van ver reeds hoor.

Dit kom ál nader: ’n deurmekaar gebrabbel. Sy kruip dieper weg tot teen die kante van die boks van stilte waarin sy haar begewe het, maar die stemme en rumoer van blote menswees kom net nader en nader.

Gister nog was sy doer ver alleen in die veld in haar boks, iewers in ’n oop vlakte naby Bona-Bona. Daar het sy haar geheel in stiltes omvou. Vir bitter lange jare. Al wat ooit gegil het, was die sterre wat hoog bo haar verskiet, die jakkalse en dan die onthou.

Voëlvrou verskyn in Augustus by Protea.

Aanhalings uit A Little Life

“You won’t understand what I mean now, but someday you will: the only trick of friendship, I think, is to find people who are better than you are—not smarter, not cooler, but kinder, and more generous, and more forgiving—and then to appreciate them for what they can teach you, and to try to listen to them when they tell you something about yourself, no matter how bad—or good—it might be, and to trust them, which is the hardest thing of all. But the best, as well.”
― Hanya Yanagihara, A Litte Life

“…things get broken, and sometimes they get repaired, and in most cases, you realize that no matter what gets damaged, life rearranges itself to compensate for your loss, sometimes wonderfully.”
― Hanya Yanagihara

“Sometimes he wakes so far from himself that he can’t even remember who he is. “Where am I?” he asks, desperate, and then, “Who am I? Who am I?”
And then he hears, so close to his ear that it is as if the voice is originating inside his own head, Willem’s whispered incantation. “You’re Jude St. Francis. You are my oldest, dearest friend. You’re the son of Harold Stein and Julia Altman. You’re the friend of Malcolm Irvine, of Jean-Baptiste Marion, of Richard Goldfarb, of Andy Contractor, of Lucien Voigt, of Citizen van Straaten, of Rhodes Arrowsmith, of Elijah Kozma, of Phaedra de los Santos, of the Henry Youngs.
“You’re a New Yorker. You live in SoHo. You volunteer for an arts organization; you volunteer for a food kitchen.
“You’re a swimmer. You’re a baker. You’re a cook. You’re a reader. You have a beautiful voice, though you never sing anymore. You’re an excellent pianist. You’re an art collector. You write me lovely messages when I’m away. You’re patient. You’re generous. You’re the best listener I know. You’re the smartest person I know, in every way. You’re the bravest person I know, in every way.
“You’re a lawyer. You’re the chair of the litigation department at Rosen Pritchard and Klein. You love your job; you work hard at it.
“You’re a mathematician. You’re a logician. You’ve tried to teach me, again and again.
“You were treated horribly. You came out on the other end. You were always you.”
― Hanya Yanagihara

“He had looked at Jude, then, and had felt that same sensation he sometimes did when he thought, really thought of Jude and what his life had been: a sadness, he might have called it, but it wasn’t a pitying sadness; it was a larger sadness, one that seemed to encompass all the poor striving people, the billions he didn’t know, all living their lives, a sadness that mingled with a wonder and awe at how hard humans everywhere tried to live, even when their days were so very difficult, even when their circumstances were so wretched. Life is so sad, he would think in those moments. It’s so sad, and yet we all do it.”
― Hanya Yanagihara

Hanya Yanagihara

Let it be 

– Jeanne Goosen

Ek sit op die stoep. Die aand kom af
Die driepootbrak huppel huiswaarts
Christus kom sit aan met sy vuil voete
en geblowavede hare
Hy breek die brood. Ek is moeg, sê hy
en ek bring vir hom ’n skottel water vir sy voete
Hy skop sy sloffies eenkant
Niks is meer heilig nie, sê hy
Hulle ploeg nou atoomafval in mý woestyn
Let it be, sê ek. Let it be en ek skink sy glas vol wyn
Sorry, sê ek, maar Tassenberg is al wat ek het
By the way, jy’s reg niks is meer heilig nie en dit maak my sad
Hoe voel jy, vra die meester. Hoe voel jy regtig?
Ek lag. Wil jy regtig weet
Praat met my, sê hy. Hoe voel jy regtig?
Wat kan ek tog sê. Alles is in sy moer
Dit help nie om ’n woord daaroor te tjank nie
laat staan nog bid. Ek meen
my broer se as is in ’n fles somewhere in Stikland
hy stamel sonder klinkers maar ek kop wat hy probeer sê
Let it be, sê die meester. Let it be al huil jy bloed
Die oordeelsdag kom ook en my pa slaap nie
Ek kop, sê ek. Ek kop alles
maar soms verlang ek na die ou dinge
soos die mooi droewe woorde van jou daddy
Goed soos regverdigheid en ewigheid en geluk
Ja, sê die meester, dis ’n lang wag maar hy sal sy woord hou
Ek maak ons glase weer vol
Sorry weer ’n keer, maar Tassenberg is al wat ek het
en waar dit vandaan kom is daar nog baie
so moenie skaam wees nie
Cheers
Daar’s baie dinge waaroor ’n mens jou ook kan verheug, sê die messias
maar los dit vir eers
Sit daar vir ons ’n song op, vra hy
Ek doen
Somewhere over the rainbow sing Judy Garland
Ek breek ’n stuk brood en voer die meester
’n Mens moet eet ook, sê ek
and that is no bloody maybe
Soms is ek bang vir jou ou dad, sê ek
hy stuur reën maar ook goed soos droogte wat diere laat vrek
Let it be, let it be, sê die messias
Eintlik verdien aardlinge niks. Maar daar is goeie goed ook
Vat nou vir Judy Garland, sy’s tog meer as reën of droogte
Selfs een soos daai ou Patience Strong
wat sy soms tussen die lyne kwytraak
Many a true word is spoken in jest
Maar dis julle klomp, julle wat niks met rus kan laat nie
wat van die wêreld so omgekrapte onheilige plek maak
Dis julle, you must let things be, you must let it be, let it be!
Dis net, sê die meester, dis net . . .
Ag, nou weet ek ook nie meer wat ek wou sê nie
Is daar nog Tassies?

Rus sag, Jeanne.

Johan Myburg, Skrop-medewerker, wen die Hertzogprys! Van harte geluk!

Lusmaker: What We Talk About When We Talk About Love:

Outside in the backyard, one of the dogs began to bark. The leaves of the aspen that leaned past the window ticked against the glass. The afternoon sun was like a presence in this room, the spacious light of ease and generosity. We could have been anywhere, somewhere enchanted. We raised our glasses again and grinned at each other like children who had agreed on something forbidden.

”I’ll tell you what real love is,” Mel said. “I mean, I’ll give you a good example. And then you can draw your own conclusions.”

He poured more gin into his glass. He added an ice cube and a sliver of lime. We waited and sipped our drinks. Laura and I touched knees again. I put a hand on her warm thigh and left it there.

“What do any of us really know about love?” Mel said. It seems to me we’re just beginners at love. We say we love each other and we do, I don’t doubt it. I love Terri and Terri loves me, and you guys love each other too. You know the kind of love I’m talking about now. Physical love, that impulse that drives you to someone special, as well as love of the other person’s being, his or her essence, as it were. Carnal love and, well, call it sentimental love, the day-to-day caring about the other person. But sometimes I have a hard time accounting for the fact that I must have loved my first wife too. But I did, I know I did. So I suppose I am like Terri in that regard. Terri and Ed.”

He thought about it and then he went on.

“There was a time when I thought I loved my first wife more than life itself. But now I hate her guts. I do. How do you explain that? What happened to that love? What happened to it, is what I’d like to know. I wish someone could tell me. Then there’s Ed. Okay, we’re back to Ed. He loves Terri so much he tries to kill her and he winds up killing himself.”

Mel stopped talking and swallowed from his glass.

“You guys have been together eighteen months and you love each other. It shows all over you. You glow with it. But you both loved other people before you met each other. You’ve both been married before, just like us. And you probably loved other people before that too, even. Terri and I have been together five years, been married for four. And the terrible thing, the terrible thing is, but the good thing too, the saving grace, you might say, is that if something happened to one of us-excuse me for saying this-but if something happened to one of us tomorrow, I think the other one, the other person, would grieve for a while, you know, but then the surviving party would go out and love again, have someone else soon enough. All this, all of this love we’re talking about, it would just be a memory. Maybe not even a memory. Am I wrong? Am I way off base? Because I want you to set me straight if you think I’m wrong. I want to know. I mean, I don’t know anything, and I’m the first one to admit it.”

Lusmaker:
Kanaän deur Sophia Kapp

Liefde, besef sy, word nie gekeer nie. Dit word nie weggedink of weggeleef of weggeredeneer nie. Dit word nie verdien nie, dit word nie getemper nie, en dit word nie gerasionaliseer nie. Dit vra nie of dit gepas is nie, dit wag nie tot dit gerieflik nie, dit is boweal nie te beplan of te bestuur nie. Dit is net, so seker en so helder soos die son op die veld, so koesterend en begenadigend soos die hitte van die vroegoggend op haar skouers, so lewegewend soos die draai van die seisoen waarin alles wat dood was en tot stof vertrap is, weer uitloop en groei en leef.

Snaaks, dink sy, dat sy altyd gewag het vir ’n knal. Vir iets soos ’n kerkklok wat jubel of ’n groot akkoord in ’n simfonie, met ’n simbaal wat weergalm tot in haar gebeente en ’n hart wat rammel soos ’n keteltrom. Maar liefde is nie ’n knal nie, dis nie ’n geraas nie. Dit donder nie en dit ruk nie van buite af aan ’n mens nie. Dis net ’n wete, ’n sekerheid, wat soos ’n enkele noot deur die stilte loop: die fluit van ’n bokmakierie oor die veld, of ’n sopraanstem wat inval met ’n Benedictus, hoog en suiwer en sekuur, in die gewelf van ’n katedraal.

Haar boek is elektronies beskikbaar:
https://amzn.to/2V72grZ

Uittreksel:
As jy van moord droom: Deborah Steinmair

Daar was ’n geluid.

Die slot knars oop. Dis Jan Rap, met ’n dowwe flitslig in sy hand.

“Ek het gedink ons gaan bietjie gesels. Net ons twee. Ons is redelike mense, ons wil al twee dieselfde ding hê.”

Daar is altyd iets wat hulle van jou wil hê. Erin wonder wat hierdie ding is. Sy weet sy self het min onderhandelingswaarde. Haar lyf is anderkant menopouse, onsigbaar. Sy vermoed dit het met Maryna te doen.

Hy gaan staan voor die bed.

Sy sit regop, met die een krapperige kombers tot by haar ken. Onder die kombers klou haar regterhand vas aan die mes wat sy agter die duin opgetel het en wat sy sedertdien in haar kous teen haar been dra, waar hulle haar nie ondersoek het nie.

Hy is die good cop, die skadeloser een. Maar as hy regtig alleen gekom het, is dit haar kans.

Sal sy ’n mens kan steek? “Ja,” antwoord haar onderbewuste, in Maryna se stem. Sy sal kan steek.

Haar vinger gly oor die lem. Dis stomperig, soos ’n briewemes, maar dit eindig in ’n dun, spits punt. Geslyp deur iemand se deursettingsvermoë. Gesmee na jou behoefte.

Toe hy nader leun om oogkontak te maak, steek sy haar hand wat in die lem eindig soos ’n skerp vingerwysing, twee keer, in die rigting van sy keel. Met mening. Daar is niks huiwerig aan die beweging nie. Twintig jaar se woede is agter die beweging.

Daar is weerstand. Daar is toegang – vel wat skeur, vleis wat meegee. Dit voel aaklig, maar ook onwerklik. Om deur vel en vleis te steek en nie dié van ’n hasie nie. Sy het, soos in ’n droom, geen keuse nie. Dis lankal besluit, vooraf bepaal.

Die lem bly met die tweede diep steek in die kant van sy keel vassit. Daar is baie bloed en hy gil hoog. Hy het die flits laat val en die lig is ’n dun streep oor die vloer. Hy klem sy nek met al twee hande vas.

Sy kom op haar voete. Hy is op sy knieë. Sy gryp die flits van die vloer af. Die deur is ongesluit.

Sy roep oor haar skouer: “Ek is jammer, ek het nog geen identifikasie gesien nie.”

Sy hardloop die nag in en skakel die flits af.

Uittreksel:

Die liefdesboek: Christine Ferreira & Marielle de Vos

 Die roos van Saron, ʼn lelieagtige veldblom, lyk anders as die roos soos ons dit vandag ken, maar dit ruik dieselfde. Daar is nie eenstemmigheid oor die vraag of die rooi tulpagtige kliprosie dalk eerder die roos van Saron genoem is nie.

Die gom van hierdie struikagtige plant het afgesmeer aan die skape of bokke se wol en só het die herders agtergekom dat dit buitengewone helende eienskappe het. Die elektromeganiese waarde van roosolie het die hoogste frekwensie van alle olies en beskik oor voordelige eienskappe vir liggaam, siel en gees. Die olie word uit die takkies en die blomblare gekry.

In Jesaja 35:1 lees ons die profeet voorspel dat selfs die woestyn in die toekoms ʼn mooi plek sal wees.Dit sal oortrek wees met die mooiste blomme. Dit sal vol groot, groen bome wees, soos dié wat op die Libanonberge groei. Die wingerde sal net goeie druiwe dra, soos dié van die Karmelberg-omgewing. En die landerye sal selfs vrugbaarder wees as dié van die Saronvlakte.

Die roos van Saron bloei in oorvloed ten spyte van die dor omstandighede. Geen mensehand kan in die woestyn vir die roos water gee nie. Die enigste voorsiening wat dit ontvang, is dit wat God bied – en dit is genoeg. In nederigheid gee God vir die roos van Saron oorvloed.

Jy is God se roos van Saron. Leef jy jóú skoonheid uit? Kry jy alles wat jy nodig het van God? Uit jou swaarkry en deur jou deursettingsvermoë sal jy eienskappe ontwikkel wat asemrowend in sy oë is.

Jesus is natuurlik die volmaakte roos van Saron. Hy is die volmaakte voorbeeld van liefde, die Een wat aan Homself gesterf het – vir ons. Hy het Homself vir ons ontledig. Juis daarom kan ons liggaamlike, geestelike en emosionele genesing by Hom vind.

Is jy nou in ʼn woestyn-tydperk? Jesaja vertel van die oorvloed wat op geen ander plek verkry kan word nie, net by die Here. Deur sy oorvloed kan jy groei ten spyte van jou omstandighede, selfs daar waar geen ander blomme blom nie.

Boeke argief

  • Die chaosteorie en kief interkontinentaliteit
  • Lou-Marié Kruger oor die geweld van armoede
  • Nie meer Nine Inch Nails en Radiohead nie
  • “Vang die storie soos die verbysweef”
  • Resensie: The Café de Move-on Blues
  • Woordfees, koorsdrome en kwarantynleeslys
  • As jy skrywers op die wêreld loslaat
  • Marius Crous: Geen ou wit mans wat kletsrym nie
  • “ôs liewe, ôs su’vive, ôs groei, ôs raak stêkker”
  • Resensie: Alleen onder die maan deur Willem Krog
  • Parys, heimwee, die groen fee, die Vierkleur
  • Vyf vrae aan Bloedsteen se Irna van Zyl
  • Drie vrae aan Christine Ferreira & Marielle de Vos
Lees nou