Downton Abbey

Universal

Rondom Downton Abbey was ek tot op hede onkundig. Bowendien: TV-reekse raak verslawend en die meeste van hulle ontwrig jou tydskedules deur ʼn kykverpligting af te dwing. Maar wat het ons hier? ʼn Vollengte fliek met dieselfde titel. Dit is beslis g’n omnibus nie, maar ʼn nuutgeskrewe, selfstandige, uitgerekte episode vir almal wat sedert seisoen 6 (2015) begin tande kners het vanweë verlange na al die ou bekendes. Die materiaal is wel nuut, maar daar word skaars iets meer oorspronklik as slegs ʼn enkele hooftema toegevoeg tot wat alle Downton Abbey-verslaafdes reeds weet. Dit het intussen 1927 geword. ʼn Besoek deur Koning George V (Simon Jones) en Koningin Mary (Geraldine James) word soos ʼn bliksemstraal uit blou lug aangekondig. Die hele huisraad rondom die plattelandse klooster is in rep en roer – veral ook omdat die koningspaar hulle eie personeel saambring. Die verskille tussen die koninklike protokolle en dié wat in die tog ietwat verloopte abdy heers, is aansienlik. By laasgenoemde ontstaan ligte angsaanvalle wat duskant paniek draai. Selfs afgetrede personeel van Downton Abbey word teruggeroep om te verhoed dat die kastaiings in die vuur beland. Húlle word liefs verswyg om die enkele ligpuntjies rondom ʼn paar nuwe intriges helder te laat skyn. As jy oplettend is, mag jy ontdek dat daar iewers, binne die spel tussen die verskillende maatskaplike stande ʼn sluipmoordaanval aan’t uitbroei is. Helaas bly dié episodetjie ongeloofbaar. Daar is die gewone gekyf tussen kompeterende kombuisprimadonnas en sommige dons wat vloermoere gooi asof dit uit die mode kon raak; genoeg om kykers te amuseer, maar te min om hulle te betower. Behalwe natuurlik vir die ou staatmaker met haar stywe bolip, Maggie Smith as Violet Crawley, wat creepy en vlymskerp is maar weet hoe om sonder aansiens des persoons sarkasme te laat uitborrel. Slegs enkele ander spelers laat hul merk, o.a, Hugh Bonneville, Imelda Staunton, Alan Leech en Elizabeth McGovern, terwyl Jones en James as die koningspaar persoonlikheidsgewys net so vervelig is as hul nasate wat vandag op hul onderskeie trone sit. Niemand stap hier uit met die gedagte dat enige rol ʼn Oscar, Bafta, Golden Globe of Prime Time Emmy verdien. Die tegniese produksiewaardes rys nie na die sterre nie, maar is deeglik en in enkele sekwense selfs inspirerend. Opsommenderwys kan hierdie Downton Abbey so beskryf word: Dit is die produk van ‘n TV-tydperk wat reeds sy verkoopsdatum bereik het. Die kruiperigheid en ontsag wat dwarsdeur die fliek aan die aristokrasie betoon word, sal selfs die meer goedhartige geeste onder die kykers noop om ʼn guillotine op te rig voordat die eindtitels rol. Paul Boekkooi

 

Fiela se kind

Filmfinity Independent

Dalene Matthee se Afrikaanse roman het o.m. vanweë talle vertalings ook deel van wêreldliteratuur geword – reeds voor- en nadat dit in 1999 as Afrikaanse boek van die eeu aangewys is. Die verhaal se milieu, gedeeltelik in die Knysna-bos en in die oorwegend barre Langekloof, plaas twee kerngesinne onregstreeks in konflik met mekaar. Dit is presies dít wat uiteindelik ʼn groter en meermalig negatiewe impak sou hê op die kinders van albei families. Regisseur en draaiboekskrywer Brett Michael Innes se individuele beskouing deur sy kameralens van ʼn scenario met verskeie intriges, fokus eerder op breër visuele kwashale wat terloops asembenemend fraai is, as op gedetailleerde karakterontwikkeling. ʼn Slimmerd het op ʼn keer gesê dat “vergelykings is verfoeilik” en agter die stelling bly skuil deur anoniem te bly. Dié rolprentweergawe van Fiela wat sopas as die gehoor se gunstelingprent by vanjaar se Silwerskermfees aangewys is, verskyn 31 jaar ná Katinka Heyns se (in die mening van talle kenners) tereg geroemde weergawe. In eie reg besit Innes se siening baie meriete. Tussen die natuurskoon enersyds en die merendeels meer intieme interpersoonlike gesprekke onder vier oë andersyds, ontstaan die indruk dat dialoog hier beredeneerd-spaarsamig aangewend word en dat by Innes vernaamlik beelde die verhaal dra. Tog kan ʼn mens geensins kla oor die prestasies van die hoofkarakters nie. In die naamrol van Fiela Komoeti is Zenobia Kloppers die sterk, gedrewe vrou wat sy moet wees, maar as “ma” van die jong vondelingkind Benjamin (Luca Bornman) en later die volwasse een (Wayne Smith) is daar ook oorgenoeg liefdevolle empatie. Fiela se eie kinders se lewens word duidelik ietwat gekortwiek deur die té min tonele waarin húlle spesifieke verhouding met dié aartsmoeder figureer. Wat Drikus Volschenk (Elias) en Cindy Swanepoel (Barta) as die Van Rooyen-ouerpaar in die bos betref, grens hul spel in sommige sekwense helaas baie naby aan stereotipering. Chiara Roodt en Melissa Willering as onderskeidelik die jong en volwasse Nina vul egter hul rolle met oorgawe. Onder die kameerolle is André Stolz as die sensusman, Lange, se kalme maar toegespitste ondervraging van die jong Benjamin ʼn toonbeeld van deurdagte tydsberekening, met François Stemmet as die magistraat totaal gelykwaardig. Die bostonele is ewe imponerend as die vlaktes rondom die majestueuse Outeniqwa-gebergtes. Die Engelstalige regisseur van dié Fiela het met ʼn Silwerskermfees-bepreking erken dat hy die boek leer ken het omdat dit voorgeskryf was op skool toe hy 14 was. Innes se benadering is te versigtig-kosbaar waar dit aards moes wees. Sy Sink (2015) tel vir my (pasop: dis ‘n  proses van vergelyking!) as een van die dosyn beste rolprente ooit in Afrikaans. PB

 

Once Upon a Time… in Hollywood

Columbia Pictures (Sony)                                                                   

Elke Quentin Tarantino-fliek is nuuswaardig. Sommiges méér as ander, terwyl almal op  ʼn spesifieke wyse ʼn artistieke stempel op ons eietydse rolprentkuns afdruk. Sy jongste, met ʼn sprokiesagtige titel, tel onder sy drie bestes. Jagters van weleer sou daarna as “kroonwild” verwys. Tarantino (56), ʼn postmoderne regisseur, het self gesê dat dit sy voorlaaste prent sal wees, maar net soms gebeur dinge anders. Sy liefde vir die bedryf en in besonder verhaalvertelling het daartoe gelei dat Once Upon a Time… in Hollywood sy mees persoonlike en warmste filmkuns tot dusver verteenwoordig. Sypel dit deur dat sy mees onstuimige jare iets van die verlede kan wees? Basies het ons te doen met ʼn eerbetoon aan die Hollywood van weleer. Om presies te wees: tot en met die somer van 1969. Drie hoofkarakters tree prominent na vore: die akteur Rick Dalton (Leonardo DiCaprio) wie se dae van hoogkonjunktuur as ʼn voorste Hollywoodster aan die kwyn is. Vir hom bly oënskynlik slegs skurkagtige byrolle oor. Sy beste vriend is Cliff Booth (Brad Pitt), eens ʼn fiekwaaghals, nou Rick se chauffeur, sy jantjie-van-alles en soms ook raadgewer. Cliff se lewe is stresloos. Hy geniet sy slap brandstofvraat op wiele, sy karavaan en Brandy, sy getroue viervoet-veghond. Rick se nuwe bure is die regisseur Roman Polanski en sy hoogs aantreklike jong vrou Sharon Tate (Margot Robbie). In ʼn ander deel van Los Angeles is Charles Manson besig om jong, opstandige hippies te breinspoel om sy sinistere planne uit te voer. Hierdie afsluiting van ʼn Hollywood-era word uitmuntend, met ʼn omvangryke insae in visuele detail en in uiterste vorms van menslike gedrag en -kommunikasie, uitgebeeld. DiCaprio en Pitt, hier die eerste keer saam in ʼn fliek, dra die lig- (humor, soms swart getint) en skadukante (vrees en bedreiging) volledig uit, terwyl Robbie ʼn ongewoon positiewe uitstraling rondom Tate vestig. Damon Herriman se Manson is terloops nie ʼn praatrol nie. Onder vele puik kamees staan Al Pacino uit as die impressario Marvin Schwarz. Bruce Lee se verskyning is ʼn karikatuuragtige juweeltjie. Voor vanjaar se Cannes Rolprentfees het Tarantino ʼn ernstige versoek gerig dat niks rondom die einde van die fliek uitgelap moet word nie. ʼn Mens vertrou dat ons kykers geredelik daaraan sal voldoen. Once Upon a Time… in Hollywood is die regisseur se meta-rolprent. Die laaste 20 minute of meer uit 161, is onvervalste Tarantino van die boonste rak. ʼn Spieëlspel met verwysings na baie wat ons vooraf aanskou het, is fenomenaal deurdink en maak van hierdie epiloog, hoe grieselig en grillerig ookal, ʼn barshou om te onthou. Dwarsdeur die fliek is dit veral ook die klankbaan wat ʼn leeue-aandeel het om dié era outentiek te laat weerklink. Uiteindelik word dit duidelik dat die kyker hom/haar volledig in ʼn wêreld bevind waar drome, dalk met enkele geluksgodinne, letterlik werklikheid kan word.  PB

 

Anima

Netflix

Radiohead se hoofsanger, Thom Yorke, is bekend om sy vlugvoetige vertrapping van genres, tradisies en konvensies. Die album OK Computer het rockmusiek tot in sy fondamente geskud. Met die hulp van die fliekmaker Paul Thomas Anderson (Phantom Thread, The Master) draai hy nou die musiekvideo op sy kop. Die kortfliek Anima bestaan uit drie snitte (Not the News, Traffic en Dawn Chorus) van Yorke se gelyknamige solo-album wat styvol deur die Belgies-gebore choreograaf Damien Jalet gechoreografeer is. Yorke vertolk én dans die hoofrol – Jan Alleman op ʼn moltrein tussen ʼn mengelmoes van grys mans en vroue wat in hul slaap sit en dommel. En ja, heel Jungiaans is hy op soek na sy innerlike vrou, vertolk deur die Italiaanse aktrise Dajana Roncione. Die 15 minute lange prent herinner sterk aan Wim Wenders se Pina-fliek (2011) – ʼn visuele huldeblyk aan die Duits-visioenêre choreograaf Pina Bausch. Die tonele op die trem en moltrein toon soveel raakpunte met Bausch se choreografie, hoewel Lament se styl tot sy reg kom wanneer Yorke en die dansers steiltes amper roboties moet aandurf. (Dis darem nie Christine and the Queens se Tilted-musiekvideo nie!) Daar is geen dialoog nie, maar Yorke se lirieke laat die nekhare tintel. Die prent lei die kyker deur die slawerny van ʼn vaal bestaan en die man se onbeholpe soeke na intimiteit. Selfs sy pogings om die vrou se swart kosblik terug te besorg, misluk tussen die geroesemoes van die ander werkers. Die slottoneel is roerend, dog voorspelbaar. Hier val Anderson en sy kamera se teer blik op tesame met die meesterlike benutting van sonlig. Die vrou se sirkelomhelsing waarmee sy die man se tuiskoms verwelkom, het dié kyker genoop om die prent dadelik weer van voor af te kyk. Dis ʼn kwartier waarin kontemporêre dans, pop-elektronika en die visie van ʼn dapper rolprentregisseur mekaar vind. Anima is nou wel nie aardskuddend-oorspronklik nie, maar ʼn distopiese musiekfliek wat diep in die onderbewussyn gaan lê.  Kobus Burger

 

Never Look Away

Duits-Italiaanse koproduksie

Die titel van dié epiese, Oscar-benoemde Duitse fliek dien as wekroep. In die oorlogjare fluister ʼn jong vrou, Elisabeth, in haar kunssinnige nefie se oor dat hy nooit moet wegkyk nie, want “alles wat waar is bevat skoonheid”. Kurt Barnett gehoorsaam en kyk toe terwyl sy na ʼn Nazi-inrigting weggeboender word as versteurde. Dis die laaste keer wat hy haar sien. Sy word deur ʼn SS-ginekoloog, professor Carl Seeband (Sebatian Koch), oorgegee om te sterf. Aan haar ironiese opdrag meet die ontluikende kunstenaar voortaan al sy ervarings, dit word sy waarmerk vir betrokke kuns. Maar alles wat waar is, is nie altyd mooi nie. Kuns wat op wrede lewenswaarhede fokus, ontluister en verwond, hoewel dit die moontlikheid van katarsis en genesing inhou. In die gang van die verhaal word kuns as die vyand van ideologie uitgebeeld, én omgekeerd. Eers vaar die kurator van die uitstalling Entartete Kunst (Degenerate Art) in Dresden uit teen die “volksvreemde” kuns van Kandinski, Miro en andere. Ná die oorlog, in die kommunistiese Oos-Duitsland, word Sosialistiese Realisme wat die heroïese werkersklas ophemel as die enigste aanvaarbare kunsvorm voorgehou. Moderne kuns word verwerp as selfsugtig – “ich, ich, ich!” Never Look Away volg Kurt (die innemende Tom Schilling) op sy soektog na persoonlike uitdrukking in die verskeurde na-oorlogse Duitsland. Hy raak verlief op Ellie (ʼn passievolle Paula Beer), die dogter van die einste man wat sy tante na haar dood gestuur het. Onbewus hiervan, skilder Kurt ʼn reeks fotorealistiese werke wat die oorlogmisdadiger konfronteer met sy skuld. Die skrywer-regisseur Florian Henckel von Donnersmarck, voorheen ʼn Oscar-wenner vir die meesleurende The Lives of Others, weef hier ʼn ragfyn tapisserie met drade van al die groot universele temas (liefde en verlies in oorlogtyd, identiteit en morele keuses, die skaal wat swaai om reg te laat geskied) en velerlei verwysings na die invloed van kuns. Sy agting vir die estetiese blyk ook uit elke tegniese aspek – die magiese kamerawerk en beligting, Max Richter se subtiele klankbaanmusiek, ryk inkleding – wat die begrip kunsfliek regverdig. Maar dis die narratiewe stukrag wat die kyker salig onbewus van die fliek se lengte (drie ure) laat. Dis een van die allerbeste Europese toevoegings tot die rolprentekuns die afgelope dekade, tematies verrykend én ver-reikend in gelyke maat. Jy kan nooit wegkyk nie. Schalk Schoombie

 

Shoplifters

Fuji Television Network

Die gesin wat saamsteel, bly bymekaar. Dit sou ʼn gepaste prikkel wees vir Shoplifters, met die oorspronklike Japanse titel Shoplifting Family (Manbiki Kazoku). Wat maak ʼn gesin? Dis die vraag wat die skrywer-regisseur Hirokazu Kore-eda (Like Father, Like Son) ʼn dekade lank bepeins het voor hy sy veelvlakkige fliek aangepak het. Teen die agtergrond van die digbevolkte samelewing in Tokio – ʼn plek wat jy eerder met wolkekrabbers, sneltreine en vooruitgang verbind as met beteuterde skuilings, honger en raap-en-skraap-armoede – beraam ʼn nie-biologiese gesin desperate planne om van dag tot dag te oorleef. Osamu, ʼn dagarbeider, verloor sy werk wanneer hy sy enkel verswik. Sy vrou, Nobuyo, werk by ʼn industriële droogskoonmakery, die opgeskote Aki wys meer as been in ʼn metgeselklub, en Hatsue, ʼn bejaarde vrou, hou die pot aan die kook met haar oorlede man se pensioen. Die rats, intelligente seun Shota maak ʼn aanvullende bydrae met sy lang vingers in die gangetjies van kruidenierswinkels; saam met Osamu steel hy veral goedere wat nie verkoop nie, want dit behoort tog aan niemand. Wanneer hulle Yuri, ʼn buurdogtertjie, “bevry” van moontlike mishandeling, kry die gesin meer as net nog ʼn mond om te voed. Hulle bedoel goed, maar fokus die polisie en media se aandag op die “ontvoering”. In dié grys gebied gee gemeenskaplike ondersteuning die skyn van liefdevolle sorg, maar alles begin uitrafel wanneer Osamu ʼn beursie uit ʼn kar steel. Agter die hiperrealistiese interaksies en rituele van die saamgeflansde gesin – dis veral die jong kinders se inlewing wat verbyster – word ʼn paar donker geheime weggesteek. Jy verbeel jou jy kyk na ʼn dokkie (soos in die onthutsende Capernaum), waar die fyn lyn tussen fiksie en werklikheid vervaag. Jy lag en belewe en byt naels, en vra jouself wat jy onder sulke omstandighede sou doen. Shoplifters is bekroon met die Palm d’Or by Cannes en vanjaar vir ʼn Oscar as beste buitelandse rolrent benoem. ʼn Klein, onpretensieuse kunsfliek met ʼn groot hart. SS

 

Midsommar

B-Reel Films/Square Peg/A24

Dié rolprent deur Ari Aster, regisseur van die veelbesproke Hereditary, is veronderstel om gedurende sonskyndae af te speel. ʼn Mens vereenselwig Swede nie met ewige sonskyn nie, maar ʼn midsomerfees moet tog sonskyn hê! Tog kwets dié sonskyn die kyker. Dit brand waar dit skyn. Die fliek gaan oor emosionele suiwering en heling, maar betrap jou onverwags. Dis asof jy onder hipnose geplaas word en stadig afdaal tot in die donkerste onderbewussyn, waar jy gevange gehou word. Midsommar wikkel en woel aan jou ergste vrese – veral dié wat jy nie weet jy het nie. Van meet af, in lang, soms verafstandelike kameraskote met ongewone komposisies, word die kyker ontsenu. Dit berei jou voor op ʼn rolprentreis, soos in Nicolas Roeg se Don’t Look Now (1974). Jy is ʼn gevangene van ʼn filmgeletterde brein wat die uiterstes van rolprentgrense oorsteek en dan nog verder gaan. Aster mislei jou aanvanklik deur jou gerus te stel, maar eers nadat die heldin, knap vertolk deur Florence Pugh, probeer herstel ná haar ouers se dood. Saam met vriende besoek sy Swede se Midsomer-fees, waar ʼn sekte mekaar paai, “suiwer” en offers aan die lewe bring. Maar om die offer behoorlik uit te voer, moet die dood intree. Kort nadat Dani en haar skugter kêrel (ʼn ontsenuende onderspeelde Jack Reynor) saam met vriende in die afgeleë kommune aankom, word die kyker byna verblind deur wit lig. Almal behalwe die buitestaanders is in wit geklee en voer rituele danse uit. Dit is ʼn kliniese verbleikingsproses wat deursyfer tot diep in die onderbewuste. Dit raak duidelik dat dié groep begeesterd, versteurd, obsessief en gebreinspoel is. Hulle funksioneer soos ‘n wit masjien wat hulself in die sonskyn baai om die donkerte te paai. Tot die son sak. Meer wil jy nie verklap nie, behalwe dat die film ʼn verlammende, hipnotiese invloed uitoefen. Dit begin as ʼn reis deur ʼn psige waarin hartseer en verlies verwerk word. Maar genesing beteken noodwendig persoonlike opoffering en ʼn afskud van die ou self. Wedergeborenes verskyn soos skoenlappers uit die proses deur hul ou velle af te skud en in vrolike gedaante uit te wriemel. Maar die letsels van ʼn vorige lewe bly. Skielik verskyn ʼn nuwe, suiwer gestalte wat immer glimlag, maar met die grynslag van ʼn doodskop. Wees gewaarsku: die rituele en danse is bedwelmend effektief en ontstellend. Selfs die harde asemhaling van die dansers, gekontrasteer met soepel bewegings, voer jou mee. Die harde Sweedse dialek waarin opdragte gegee word, tref jou tussen die oë. Dié kombinasie van style (onderspeelde spel teenoor emosionele, soms histrioniese uitbarstings) en die idilliese omgewing waarin ʼn verblindende son skyn, verlam die kyker. Eksplisiete seks (dalk die raarste sekstoneel op film), naaktheid, uiterste gruwels en emosionele en visuele manipulering teen die agtergrond van kultusrituele, is angswekkend en beklemmend. Die rolprent is goed, selfs uitstekend. Maar jy het lugsakke nodig teen die impak, soos wanneer ʼn motorongeluk in stadige beweging plaasvind en die kyker midde-in die geweld probeer asemhaal. Leon van Nierop

 

Can You Ever Forgive Me?

Fox Searchlight Pictures

Om te kan skryf soos een van die meesters, om soos hulle te dink, die woorde te kies wat hulle sou kies – hiervan droom selfs gepubliseerde skrywers. Min woordsmede beskik egter oor die woordeskat en stilistiese panache om so iets oortuigend uit te voer. Dit is wat die literêre vervalser Lee Israel vervolmaak het; sy het vele literati geflous met die bedrog (getikte briewe) wat sy in die naam en styl van ontslape skrywers soos Noël Coward en Dorothy Parker gepleeg het. Van dié sonderlinge nabootstalent het sy gespog: “I’m a better Dorothy Parker than Dorothy Parker.” In die biografliek Can You Ever Forgive Me? (die titel verwys na ʼn apologie wat sy as Parker in ʼn vervalsde brief aangebied het) word Israel gespeel deur die baldadige komediant Melissa McCarthy, hier ontdaan van grimering en egoïsme, met ʼn mopkop en in vaal uitrustings, haar brose verslaenheid en verbittering verskans agter sarkasme en bitsigheid – waarskynlik die mins glansryke voorstelling van haar loopbaan. Dis ʼn wiggelspel wat ongeveinsheid en agterbaksheid balanseer met die patos van die vereensaamde stedeling. Sy leef soos ʼn kluisenaar saam met haar siek kat in ʼn stink woonstel, tot ʼn hawelose vriend, Jack Hock (Richard E, Grant), weer in haar lewe aanmeld en ʼn vennoot in haar misdrywe word. Hulle deel ʼn verknogtheid aan die bottel en kleinmisdadigheid. Albei is gay – iets wat net terloops verken word – en terwyl Lee se skreiende mensskuheid haar verhoudings kniehalter, laat die flambojante Jack se kroniese flankeerdery hom in warm water beland. Dié donker komedie, onder die vaardige regiehand van Marielle Heller, bied ʼn rare kykie in die wêreld van elite literêre artifakte, waar versamelaars opdok vir memorabilia van beroemdes – vanuit die siniese perspektief van twee kulkunstenaars. Die Oscarbenoemde draaiboek, gebaseer op Israel se gelyknamige outobiografie, sprankel met ondeunde dialoog. “Caustic wit is my religion,” verklaar sy. In haar verdedigingsbetoog erken sy skuld, maar bieg ook dat sy die vervalsings as haar beste werk beskou. Die elegiese klankbaan met bluesballades vol hunkering smelt saam met die agtergrond van ʼn kil, onromantiese New York. McCarthy en Grant verdien hul Oscar-benoemings vir ontroerende karakterspel en fyn interaksie. Hoekom het Israel dit gedoen? Uit desperaatheid, armoede, frustrasie, en volgens haar hoftoespraak, omdat literêre vervalsing “‘n poort was na ʼn ander wêreld waar mense steeds die geskrewe woord respekteer”. Haar memoires, wat The New York Times beskryf as ʼn “sordid and pretty damned fabulous book”, was ʼn blitsverkoper. Hoe kan ʼn mens haar nie wil vergewe nie? Schalk Schoombie

 

Stan & Ollie

BBC Films

Hoekom bly komiese tweemanskappe universeel so gewild? Veral die sogenaamde “onpaar paar” oftewel Odd Couple-groeperings? Twee diverse geaardhede wat boonop visueel as ʼn koddige teenstelling opgestel word. Lank teenoor kort, netjies teenoor slordig, maer versus mollig, slim teenoor dom, vitterig vs opvlieënd. (In die geval van Dumb and Dumber het die dubbeldosis domheid vir ekstra stuitigheid en platvloerse pret gesorg.) Een van die gewildste grasjaspare was die Hollywood-hansworse Stan Laurel and Oliver Hardy, wat mekaar skynbaar soos vinkel en koljander gepas het. In die biografliek Stan & Ollie (2018) word die legendariese duo se finale teatertoer na Londen in hul skemerjare met sagkense humor en patos verken. ʼn Agterbakse agent, leë sale, swak gesondheid en befondsingsprobleme vir ʼn rolprent het hul laaste samewerking versuur. Boonop kon die komediante se eggenotes mekaar nie verdra nie. Die Amerikaner John C. Reilly (destyds vir ʼn Oscar benoem vir sy Mr Cellophane in Chicago) lewer ʼn volronde vertolking van die gewigtige Ollie, saggeaard en allermins opgeblase, in ʼn indrukwekkende vetpak (“fat suit”) en lae drillende grimering wat die illusie van vetsug vervolmaak. As die kleiner, ratser, skerpsinnige Stan wat deurentyd grappige situasies bedink, lyk die Brit Steve Coogan miskien nie op ʼn haar soos die gevierde nar wat hy speel nie, maar in gebaar en infleksie is hy akkuraat bedraad. Coogan & O’Reilley sou weliswaar hul eie toer as komediepaar kon onderneem. Die geleidelike aftakeling van vertroue en die groeiende afkeer tussen die twee legendes word subtiel gelaai met die tragiek van vervlietende roem en veranderende openbare smaak. In elke klugtige skets wat liefderyk herskep word, draal daar ʼn elegiese noot; hulle is fataal uit voeling, uit die oude doos wat humor betref,  jonges herken hulle nie, en die goue era van slaplag Hollywood-slapstick is vir altyd verby. Nostalgie is lank laas so kneusend hartseer op die silwerdoek verbeeld. Immergroen Laurel & Hardy op hul uitbundige beste het helaas te “groot” geword vir die kleinskerm, vir die benepe, blatante humor van die TV-era. Pink ʼn lagtraan weg. SS

Dialogues des Carmélites

Met Opera in HD

Dié driebedryf-opera deur die Franse komponis Francis Poulenc (1899-1963) laat een van die donkerste episodes rondom die gebeure van die Franse Revolusie in 1789 en daarna herleef. Dit is gegrond op die drama van Georges Bernanos, na ʼn roman van Gertrude von Le Fort. Poulenc self was die librettoskrywer. In Louis Steyn se Afrikaanse Operagids lees die vertaling van die opera se titel as volg: “Dialoë van die Karmeliete”. Ondanks sy nogals ligsinnige uitstraling was Poulenc ʼn gelowige mens. Binne die verhaal van die Karmelietesse (ʼn kloosterorde) wie se lewens in 1794 op die skavot van Parys geëindig het, is Poulenc veral deur die religieuse aspekte en die innerlike konflikte daarvan aangespreek. Teenwoordig is die stryd van die hooffiguur, Blanche (Isabel Leonard), teen haar eie angste, die meer simplistiese Godsvertroue van Constance (Erin Morley), die vertwyfelinge van die ou priores (Karita Matilla) en die onvermoë van haar opvolger (Adrianne Pieczonka) om antwoorde te vind, asook die selfverwyt van Mère Marie (Karen Cargill) wanneer sy as enkeling die guillotine vryspring. Poulenc het dit alles met liefdesoorgawe, vakmanskap en musikale verbeeldingskrag in klanke oorgeplaas. Hy het met monoloë en dialoë ʼn opera geskep waarin daar baie gepraat word, maar darem nooit sonder instrumentale begeleiding nie. Daar is deurgaans genoeg handeling plus ʼn aanvoelbare onderliggende spanning om van dié gegewe boeiende musiekteater te maak. Die Metropolitan Opera se 2019 produksie daarvan plaas die martelaarskap van die nonne sentraal. Daar word geen kunsmatige persoonlike glans rondom die hoof- of bykarakters geskep nie. Die eenvoudige stelle en ekonomie rondom die karakters se beweging plaas die verantwoordelikheid op die sangers se skouers om die onderliggende stemming in elkeen van die twaalf tonele te skep, uit te bou én vol te hou. Die vokale souplesse van al die genoemde sangers weerspieël die stygende lyn wat selfs nie-Franse sangers die afgelope paar dekades met Franse operaproduksies in internasionale operahuise bereik. Baie voordelig vir die Met is dat hul nuwe musiekdirekteur, die Kanadees gebore Yannick Nézet-Séguin, Frans in murg en been is. Sy afdruk op dié werk, vol van  geesvervullende tragiek wat in dié geval gehore (en nou ook fliekgangers) eerder opbeur as morbied laat, is musikaal eweneens openbarend. Die slottoneel, met die nonne een vir een op pad na die skavot, is so spannend as wat dit meevoerend is. Die effek hiervan word versterk deur Poulenc se verbluffende toonsetting van die Salve Regina wat hier die finale ritueel van dié vroue se oorgawe aan God totaal werklik en daardeur ook aangrypend maak. Paul Boekkooi

Laaste twee vertonings: Dinsdag 18 Junie om 18:00 en Woensdag 19 Junie om 11:30 by Cinema Nouveau-teaters landwyd.

Kyk uit vir hierdie nuwe flieks:

The Laundromat

Once Upon a Time… in Hollywood

Anima onder die soeklig

Poppie Nongena seëvier op Silwerskerm

 deur Mariana Malan

Beste aktrise: Clementine Mosimane vir die titelrol in Poppie Nongena. Foto: Melanie

Die son het Sondag wggekruip na vier dae se helder skyn, asof die ster van die kykNET Silwerskerfees alleen moes kans kry om te skitter.

Dié ereplek behoort aan Poppie Nongena met 12 toekennings (die meeste nog wat een ʼn rolprent by die fees gewen het) vir o.a. beste speelfilm, beste draaiboek (Christiaan Olwagen en Saartjie Botha), beste regisseur (Olwagen), beste aktrise (Clementine Mosimane), beste manlike byspeler (Chris Gxalaba) en beste vroulike byspeler (Nomsa Nene).

Die 9de kykNET Silwerskermfees is van 21 tot  24 Augustus Kampsbaai in Kaapstad gehou. Oor die afgelope nege jaar het die fees meer as 160 kort- en speelfilms opgelewer waarvan verskeie internasionale erkenning gekry het.

Die fees het oor die afgelope jare so gewild geraak dat daar nou al amper vuisgeslaan word oor kaartjies en di’e wat nie genooi word nie sien dit as ʼn persoonlike belediging. Wie uitgesluit is, is ʼn raaisel, want dit het gelyk of al wat belangrik, bekend, beeldskoon en talentvol in die plaaslike rolprentbedryf oor die vier dae ʼn draai gemaak het.

Die splinternuwe Fiela se kind , een van die gewildste verhale in Afrikaans, is deur die gehoor  as gewildste rolprent aangewys. Nog ʼn verwerking van een van Dalene Matthee se romans. Toorbos, het met eenvoud en hart bekoor. Karakters wat diep in kykers se harte gekruip het, is die eenvoudige Botha’tjie (Ivan Abrahams) en die boskind Karoliena Kapp (Elani Dekker).

Flatland het verras met sy ongewone verhaal van vroue met murg in hul pype wat oorleef ten spyte van wat mans aan hulle doen. Griekwastad het die aaklige werklikheid van gebeure in dié dorp sonder sensasie na die skerm gebring. Die volksverhaal Racheltjie de Beer is uit ʼn buitengewone hoek vertel met ʼn onvergeetlike stormtoneel.

Verskeie dokumentêre prente het gesorg vir nostalgie en insig, alnal van hoogstaande gehalte. Om enkeles te noem, was daar een oor Dalene Matthee, die ontstaan die die Ruimte-teater (The Space) in Kaapstad, die opgang van die enigmatiese James Phillips wat beskou word as die pionier van die Voëlvry-beweging, die aaklige werklikheid van renosterstopery en die laaste ampsjaar van die voormalige openbare beskermer, Thuli Madonsela.

Die wenner van die afdeling vir kortfilms is die aweregse kamma-dokkie oor die opvoering van Oedipus (Oedipus: Die Musical – ʼn Dokumentêr) in die destydse Nico Malan-skouburg. Met swart humor op sy beste kom die dramatiese en akteurs met groot ego’s bedremmeld daarvan af.

Die fees is weer in The Bay Hotel in Kampsbaai gehou en vanjaar ook in die Theatre on the Bay. Dit het meer geleentheid vir die publiek gebied om die vertonings by te woon.

Tobie Cronjé is vereer as vanjaar se Silwerskermlegende vir sy besondere bydrae tot die filmbedryf,

Kyk uit vir hierdie nuwe flieks:

Cats

The Current War

The White Crow

Ford v Ferrari

The Goldfinch

Downton Abbey: The Movie