Can You Ever Forgive Me?

Fox Searchlight Pictures

Om te kan skryf soos een van die meesters, om soos hulle te dink, die woorde te kies wat hulle sou kies – hiervan droom selfs gepubliseerde skrywers. Min woordsmede beskik egter oor die woordeskat en stilistiese panache om so iets oortuigend uit te voer. Dit is wat die literêre vervalser Lee Israel vervolmaak het; sy het vele literati geflous met die bedrog (getikte briewe) wat sy in die naam en styl van ontslape skrywers soos Noël Coward en Dorothy Parker gepleeg het. Van dié sonderlinge nabootstalent het sy gespog: “I’m a better Dorothy Parker than Dorothy Parker.” In die biografliek Can You Ever Forgive Me? (die titel verwys na ʼn apologie wat sy as Parker in ʼn vervalsde brief aangebied het) word Israel gespeel deur die baldadige komediant Melissa McCarthy, hier ontdaan van grimering en egoïsme, met ʼn mopkop en in vaal uitrustings, haar brose verslaenheid en verbittering verskans agter sarkasme en bitsigheid – waarskynlik die mins glansryke voorstelling van haar loopbaan. Dis ʼn wiggelspel wat ongeveinsheid en agterbaksheid balanseer met die patos van die vereensaamde stedeling. Sy leef soos ʼn kluisenaar saam met haar siek kat in ʼn stink woonstel, tot ʼn hawelose vriend, Jack Hock (Richard E, Grant), weer in haar lewe aanmeld en ʼn vennoot in haar misdrywe word. Hulle deel ʼn verknogtheid aan die bottel en kleinmisdadigheid. Albei is gay – iets wat net terloops verken word – en terwyl Lee se skreiende mensskuheid haar verhoudings kniehalter, laat die flambojante Jack se kroniese flankeerdery hom in warm water beland. Dié donker komedie, onder die vaardige regiehand van Marielle Heller, bied ʼn rare kykie in die wêreld van elite literêre artifakte, waar versamelaars opdok vir memorabilia van beroemdes – vanuit die siniese perspektief van twee kulkunstenaars. Die Oscarbenoemde draaiboek, gebaseer op Israel se gelyknamige outobiografie, sprankel met ondeunde dialoog. “Caustic wit is my religion,” verklaar sy. In haar verdedigingsbetoog erken sy skuld, maar bieg ook dat sy die vervalsings as haar beste werk beskou. Die elegiese klankbaan met bluesballades vol hunkering smelt saam met die agtergrond van ʼn kil, onromantiese New York. McCarthy en Grant verdien hul Oscar-benoemings vir ontroerende karakterspel en fyn interaksie. Hoekom het Israel dit gedoen? Uit desperaatheid, armoede, frustrasie, en volgens haar hoftoespraak, omdat literêre vervalsing “‘n poort was na ʼn ander wêreld waar mense steeds die geskrewe woord respekteer”. Haar memoires, wat The New York Times beskryf as ʼn “sordid and pretty damned fabulous book”, was ʼn blitsverkoper. Hoe kan ʼn mens haar nie wil vergewe nie? Schalk Schoombie

 

Stan & Ollie

BBC Films

Hoekom bly komiese tweemanskappe universeel so gewild? Veral die sogenaamde “onpaar paar” oftewel Odd Couple-groeperings? Twee diverse geaardhede wat boonop visueel as ʼn koddige teenstelling opgestel word. Lank teenoor kort, netjies teenoor slordig, maer versus mollig, slim teenoor dom, vitterig vs opvlieënd. (In die geval van Dumb and Dumber het die dubbeldosis domheid vir ekstra stuitigheid en platvloerse pret gesorg.) Een van die gewildste grasjaspare was die Hollywood-hansworse Stan Laurel and Oliver Hardy, wat mekaar skynbaar soos vinkel en koljander gepas het. In die biografliek Stan & Ollie (2018) word die legendariese duo se finale teatertoer na Londen in hul skemerjare met sagkense humor en patos verken. ʼn Agterbakse agent, leë sale, swak gesondheid en befondsingsprobleme vir ʼn rolprent het hul laaste samewerking versuur. Boonop kon die komediante se eggenotes mekaar nie verdra nie. Die Amerikaner John C. Reilly (destyds vir ʼn Oscar benoem vir sy Mr Cellophane in Chicago) lewer ʼn volronde vertolking van die gewigtige Ollie, saggeaard en allermins opgeblase, in ʼn indrukwekkende vetpak (“fat suit”) en lae drillende grimering wat die illusie van vetsug vervolmaak. As die kleiner, ratser, skerpsinnige Stan wat deurentyd grappige situasies bedink, lyk die Brit Steve Coogan miskien nie op ʼn haar soos die gevierde nar wat hy speel nie, maar in gebaar en infleksie is hy akkuraat bedraad. Coogan & O’Reilley sou weliswaar hul eie toer as komediepaar kon onderneem. Die geleidelike aftakeling van vertroue en die groeiende afkeer tussen die twee legendes word subtiel gelaai met die tragiek van vervlietende roem en veranderende openbare smaak. In elke klugtige skets wat liefderyk herskep word, draal daar ʼn elegiese noot; hulle is fataal uit voeling, uit die oude doos wat humor betref,  jonges herken hulle nie, en die goue era van slaplag Hollywood-slapstick is vir altyd verby. Nostalgie is lank laas so kneusend hartseer op die silwerdoek verbeeld. Immergroen Laurel & Hardy op hul uitbundige beste het helaas te “groot” geword vir die kleinskerm, vir die benepe, blatante humor van die TV-era. Pink ʼn lagtraan weg. SS

Dialogues des Carmélites

Met Opera in HD

Dié driebedryf-opera deur die Franse komponis Francis Poulenc (1899-1963) laat een van die donkerste episodes rondom die gebeure van die Franse Revolusie in 1789 en daarna herleef. Dit is gegrond op die drama van Georges Bernanos, na ʼn roman van Gertrude von Le Fort. Poulenc self was die librettoskrywer. In Louis Steyn se Afrikaanse Operagids lees die vertaling van die opera se titel as volg: “Dialoë van die Karmeliete”. Ondanks sy nogals ligsinnige uitstraling was Poulenc ʼn gelowige mens. Binne die verhaal van die Karmelietesse (ʼn kloosterorde) wie se lewens in 1794 op die skavot van Parys geëindig het, is Poulenc veral deur die religieuse aspekte en die innerlike konflikte daarvan aangespreek. Teenwoordig is die stryd van die hooffiguur, Blanche (Isabel Leonard), teen haar eie angste, die meer simplistiese Godsvertroue van Constance (Erin Morley), die vertwyfelinge van die ou priores (Karita Matilla) en die onvermoë van haar opvolger (Adrianne Pieczonka) om antwoorde te vind, asook die selfverwyt van Mère Marie (Karen Cargill) wanneer sy as enkeling die guillotine vryspring. Poulenc het dit alles met liefdesoorgawe, vakmanskap en musikale verbeeldingskrag in klanke oorgeplaas. Hy het met monoloë en dialoë ʼn opera geskep waarin daar baie gepraat word, maar darem nooit sonder instrumentale begeleiding nie. Daar is deurgaans genoeg handeling plus ʼn aanvoelbare onderliggende spanning om van dié gegewe boeiende musiekteater te maak. Die Metropolitan Opera se 2019 produksie daarvan plaas die martelaarskap van die nonne sentraal. Daar word geen kunsmatige persoonlike glans rondom die hoof- of bykarakters geskep nie. Die eenvoudige stelle en ekonomie rondom die karakters se beweging plaas die verantwoordelikheid op die sangers se skouers om die onderliggende stemming in elkeen van die twaalf tonele te skep, uit te bou én vol te hou. Die vokale souplesse van al die genoemde sangers weerspieël die stygende lyn wat selfs nie-Franse sangers die afgelope paar dekades met Franse operaproduksies in internasionale operahuise bereik. Baie voordelig vir die Met is dat hul nuwe musiekdirekteur, die Kanadees gebore Yannick Nézet-Séguin, Frans in murg en been is. Sy afdruk op dié werk, vol van  geesvervullende tragiek wat in dié geval gehore (en nou ook fliekgangers) eerder opbeur as morbied laat, is musikaal eweneens openbarend. Die slottoneel, met die nonne een vir een op pad na die skavot, is so spannend as wat dit meevoerend is. Die effek hiervan word versterk deur Poulenc se verbluffende toonsetting van die Salve Regina wat hier die finale ritueel van dié vroue se oorgawe aan God totaal werklik en daardeur ook aangrypend maak. Paul Boekkooi

Laaste twee vertonings: Dinsdag 18 Junie om 18:00 en Woensdag 19 Junie om 11:30 by Cinema Nouveau-teaters landwyd.

Hereditary

A24

ʼn Handjievol bangmaakflieks kon my nagrus bederf: William Friedkin se The Exorcist (1973), Roman Polanski se The Tenant (1976), Stuart Rosenberg se The Amityville Horror (1979) en Stanley Kubrick se The Shining (1980). In elk is die ergste graad van vrees en afgryse beding deur sielkundige afwykings wat deur ʼn onsigbare mag of bose wesens gedryf word. Voeg daarby die idee van die mens as ʼn hulpelose marionet in die kloue van demoniese besetenheid, en jy kry byvoorbaat die ritteltit. In die trant van dié ikoniese flieks van die 1970s en 1980s kom Hereditary (2018), een van die mees vreesaanjaende onlangse voorbeelde van die gruwelgenre. Waar dit die tradisioneel beskermende vaderfiguur is in The Amityville Horror en The Shining wat geestelik so versteurd raak dat hy sy gesin wil uitwis, is dit in Hereditary die koesterende ma-figuur wat ʼn ekstreme persoonlikheidsverandering ondergaan. (Om te veel te verklap sou die ysingwekkende kinkels ondermyn.) Die jong skrywer-regisseur Ari Aster se debuutprent begin as ʼn disfunksionele familiedrama wat geleidelik transformeer in ʼn bonatuurlike riller. Aster gee erkenning aan gril-elemente uit Brian de Palma se Carrie en Peter Greenaway se The Cook, the Thief, His Wife and Her Lover. Die spilpunt is Annie Graham (Toni Colette), ʼn miniatuurkunstenaar wat ‘n model van die gesinshuis kompleet met figuurtjies van die gesinslede bou. (Dit herinner aan die miniatuur-doolhoffie in The Shining, waarin die skrywer Jack hom verbeel hy sien sy vrou en seun ronddwaal.) Die Graham-gesin rou oor die dood van Annie se geheimsinnige ma, Ellen Leigh. Annie se onvleiende toespraak op die begrafnis is die eerste teken dat daar ʼn groot skroef los is. Sy sien haar ma in die huis rondhang, maar dié is geen gewone spookstorie nie. Aanvanklik fokus die fliek op gesinstrauma in die trant van Robert Redford se Ordinary People (1980), terwyl die tweede helfte in nagmerrie dompel. Die Australiese staatmaker Toni Collette (Muriel’s Wedding) het destyds beïndruk in The Sixth Sense (1999), maar wat sy in Hereditary vermag laat jou hare rys. Die laaste aktrise wat ʼn Oscar vir ʼn sielkundige riller gewen het, was Kathy Bates in Misery (1990). Colette se verswelgende portret van ʼn senubol wat in ʼn poging om haar gesin te red haarself verloor, moes ten minste benoem gewees het, maar nouja, die gruwelgenre bly op die keper by sulke bekronings. Dié skokkende vertolking dien as die sterkste aansporing om die fliek te sien. Die onderskatte Ier Gabriel Byrne is besadigd in die kol as haar besorgde wederhelf, en die immer ontstemmende Ann Dowd vang jou onkant as ʼn skynbaar liewe vriendin. Hereditary speel slinks met jou verwagtinge en vang jou so in wrede lussies, terwyl die sondes van die vaders (en moeders!) lang lelike naels groei. Die finale tonele van die fliek is nie vir sissies nie. Aster is ʼn talent om dop te hou. Hoendervleis gewaarborg. Schalk Schoombie

Capernaum

Arabiese koproduksie

Tydens die Lebanese rolprent Capernaum, ook bekend as Cafarnaúm of Capharnaüm  (Arabies: کفرناحوم‎, wat chaos beteken) wou ek die hele tyd uitloop. Ek het die vriend wat my saamgesleep het se oog probeer vang, maar sy oë was vasgenael op die skerm. Die storie begin in die hof, waar ’n kind sy ouers dagvaar – “omdat ek gebore is”, sê hy vir die regter. En dan flits die gebeure terug na hom en sy ouers en tros susters en hul lewe van kinderarbeid, uitgelewer aan die slinkse genade van ’n landlord wat die oudste sussie met lekkers die hof maak. Ek kan nie kyk na kinders wat swaarkry nie. Maar die 12-jarige hoofkarakter Zain (gespeel deur Zain Al Rafeea) is ’n mannetjie wat planne maak al dink jy telkens, nou is dit te erg, nou moet sy omstandighede hom onderkry. Veral toe ’n Ethiopiese vlugteling hom onder haar vlerk neem en hy op sy beurt na haar babaseun begin omsien. Die fliek speel af in die agterbuurte van Beiroet en die vroueregisseur, Nadine Labaki, se hand stuur die draaiboek so meedoënloos soos ’n dokumentêr. Dis briljant, bloedeerlik, maar nooit sentimenteel nie. Sy spaar jou niks. Jy word vasgevang in ’n realisme waarvan daar ewe min ontsnapkans vir die karakters as vir die kyker is. Om die waarheid te sê, hulle is eintlik nooit karakters nie, en jy is in die strate saam met hulle. Wanneer die einde eindelik aanbreek, wag jy vir die “Gebaseer op ware gebeure”. Dis nie daar nie, maar die vernietigende is dat jy weet dis elke dag van die jaar die werklikheid van miljoene kinders die wêreld oor. In 2018 by Cannes het die fliek om die Palm d’Or meegeding en die Jurieprys gekry. Hy het ook ’n Oscar-benoeming in die sak. As dit nie een van die beste rolprente van die jaar is nie, is dit van die uitmergelendste. Carié Maas

Long Shot

Empire Entertainment

Met ons eie politiek so onstabiel soos ʼn seismograaf  wat dans, is dit verruklik ontspannend om ʼn Amerikaanse fliek te sien wat ondubbelsinnig en met ʼn satiriese en by tye selfs ʼn onverbloemde siniese knipoog die VSA se linkse politiek onder die loep neem. Is so iets ooit moontlik? Kan Amerikaners nog vir hulself lag met so ʼn  onnadenkend-impulsiewe, Twitterverslaafde stormram van ʼn president aan bewind? Kennelik tog wel… Long Shot raak sy teikens telkens presies in die kol omdat dit – buiten die deurlopende daaglikse  politieke werklikhede – eintlik ʼn eietydse sprokie is, met die onaantasbare, soms skynheilige goedheid van sommige karakters wat dan kontrasteer met húlle wat gluiperig en grimmig die bose verteenwoordig. En nou, liewe leser, het jy rééds tot hier gevorder en is jy vir my vies omdat ek nog nie die naam van Charlize Theron genoem het nie? Wees rustig. Sy ís die prinses in die verhaal en werklik baie mooier en elegant as wat selfs die beste kinderboekillustreerder haar sou kon uitbeeld. Ter stawing: Sy oortuig die kyker van meet af aan in die rol van Charlotte Field, ʼn vrou in haar middel-dertigerjare wat haar pad oopveg om die volgende Amerikaanse presidentskandidaat te word. Met haar diepe kennis en vegtersgees rondom aardverwarming en talle ander universele brandpunte, reis sy na verskillende bestemmings met Air Force One, die president se ampsvliegtuig. Haar regterhand en spoedskrywer wat haar toesprake moet voorberei en die media ingelig hou, is die joernalis Fred Flarsky (Seth Rogen). Hy is darem nie naastenby ʼn volkome ploert nie, maar ondergaan blitsvinnig ʼn vakleerlingskap én kosmetiese transformasie om aan Field se eise te voldoen. Terloops: Jare tevore het Charlotte en Fred mekaar as vroeë tieners ontmoet, maar dié stertjie aan die sprokie moet die kyker liefs self ontdek. Jonathan Levine, Long Shot se jong regisseur, ken sy vak en is professioneel en uitdagend om alles rondom die politieke werklikhede en die verskeie protokolle wat daaromheen gevleg is deurentyd met ʼn ideale tempo oor te dra, al regverdig die inhoud van die fliek nie heeltemal sy lengte van 125 minute nie.  Sentraal word hier ʼn tipiese romkom hanteer, maar dit is juis die tye wanneer die verhaallyn daarvan afdwaal, dat daar méér kragvoedsel in Long Shot ontdek word. Oor tyd ontwikkel daar ʼn samebindende gloed asook natuurlikheid in die spel tussen Theron en Rogen. Die ondersteunende spelers is ook volmaak beset. Opsommend: Talle kykers sal Charlize Theron ewe patrioties wil omarm, maar ander sal besef dat Long Shot eintlik loslittige vermaak is vir almal wat van die politiek (hopelik al laggende) wil wegvlug. Paul Boekkooi

Kyk uit vir hierdie nuwe flieks:

The Good Liar

The Current War

The White Crow

Ford v Ferrari

The Goldfinch

Downton Abbey: The Movie

Joker

Die Labia word 70

deur Mariana Malan

Almal was daar. Destyds se lefties en losers, elkeen wat na iets anders gesoek het en dit in die alternatiewe teaters en veral in die klein teater in Oranjestraat, Kaapstad gevind het.

Die Labia-teater was op Sondag 19 Mei 70 jaar oud. Dit was ʼn viering van fliekvlooie wat oor meer as vyf dekades hier saamgekom het. Hier het verskeie mense se blywende liefdesverhouding met rolprente begin. Uit verskeie monde het jy verneem van die eerste keer wat iemand ʼn Europese rolprent gesien het, van regisseurs met musikale name, wie se idees jou kop en jou hart oopgemaak het vir ʼn kunsvorm wat verslawend kan wees.

Die Labia is ʼn unieke plek. Waar anders kry jy ʼn bestuurder wat tussen die fliekgangers rondloop en geselsies aanknoop en jou op jou naam ken?  Op jou beurt ken jy die kaartjieverkoper, die plekaanwysers, die man wat sorg dat die rolprent betyds begin. Die destydse balsaal van die Italiaanse ambassade in Kaapstad is sedert 1949 gebruik as teater en soms vir ʼn fliekvertoning, Mettertyd is net rolprente vertoon, en nie sommer alledaagse filmpies nie. Trevor Steele Taylor en sy groep eendersdenkendes het sedert 1975 begin om sowat tien rolprente per week hier te wys. Van 10:00 tot 22:00 kon jy die een na die ander klein juweel kyk. Soms het dit rof gegaan met die Suidoosterwind wat in ʼn skoorsteen afswiep en die projektors ontwrig. Soms moes Taylor pa staan vir die keuse van rolprent wat gewys is. Hy is selfs by geleentheid in hegtenis geneem oor sulke keuses.

“Ons was hippies en ons het hierdie vreemde seleksie van films gewys. Sommige mense kon nie verstaan wat ons doen nie. Ander het dit totaal verstaan, omhels en verslaaf geraak,” vertel Taylor. Hy was onder meer destyds rolprentresensent vir ʼn Engelstalige koerant in Kaapstad, stigter van die Kaapstadse Internasionale Rolprentfees en kurator van die rolprentfees by die Grahamstad Nasionale Kunstefees.

Ludi Kraus is al meer as 40 jaar aan die stuur by die Labia. Destyds was daar een teater en oor die jare het nog drie bygekom. Kraus het as tiener verlief geraak op rolprente en ten spyte van sy opleiding as regsgeleerde was die lokaas van rolprente te sterk. Hy vertel dat hy onder meer Robert Altman se Nashville elf keer gesien het. Kraus wil die gees van die Labia lewendig te hou. Al word daar deesdae ook kommersiële rolprente vertoon, sorg hy dat die besonderse en die alternatiewe steeds ʼn plek het. “Ek wil die liefde vir rolprente lewendig hou,” sê hy. “Ek wil mense opvoed en uitdaag.”

Cinema Paradiso en The Grand Budapest Hotel was twee van die groot treffers totdat Bohemain Rhapsody 28 000 fliekgangers gelok het.

Die Labia is vandag nog net so koel soos destyds. Dis die plek waar jy saam met gehore van alle ouderdomme kan uithang en boonop kos die kaartjies soveel goedkoper as by ʼn kommersiële teater waar die plekaanwysers seker nog nooit van Fellini, Hertzog of Almodovar gehoor het

Kyk uit vir hierdie nuwe flieks:

Grey Gardens

Shadow

Rocketman