22 July

Netflix

ʼn Enkele individu kan pandemonium saai en ʼn nasie in rou dompel – genoeg rede vir hedendaagse veiligheidspolisie om paraat te bly vir die sg. “lone wolf” verskynsel. Op 22 Julie 2011 het die nieu-Nazi Anders Behring Breivik (Anders Danielsen Lie) ongekende chaos in die relatief vreedsame Noorweë  losgelaat: eers met ʼn bomontploffimg by regeringskantore in die middestad van Oslo, kort daarna op die eiland Utoya in Tyrifjorden, waar hy dosyne tieners op ʼn somerskamp koelbloedig afgemaai het. Die dodetal ws 77. Breivik het hom voorgedoen as ʼn polisieman wat die eiland kom beveilig – ʼn ware wolf in skaapsklere. Die Amerikaanse regisseur Paul Greengrass (United 93, The Bourne Ultimatum, Captain Phillips) het sy draaiboek gegrond op Asne Seierstad se boek One of Us: The Story of a Massacre in Norway – And Its Aftermath, en dramatiseer die tragiese gebeure met dokumentêre presisie vanuit verskeie perspektiewe: regeringsamptenare en polisiebeamptes, die slagoffers wat vlug en wegkruip in woude en oor afgronde hang langs die eiland se kus, die bekommerde ouers, asook die sluiper wat elke fase van sy laakbare plan berekend uitvoer. Die eerste helfte van die fliek fokus op die twee aanvalle, die tweede op die afloop, die oorlewendes se trauma en die opspraakwekkende hofsaak wat Breivik vir sy eie verregse retoriek wou kaap. Die eietydse geskiedenis is emblematies van Europese sosiopolitieke tendense soos vreemdelingehaat en nasionalisme wat oorhel na fascisme. Die protagonis is die tiener Viljar Hanssen (Jonas Strand Gravli) wat verskeie skietwonde oorleef het en na ʼn lang, pynlike rehabiltiasie sy aanvaller in die hof as getuie gekonfronteer het. Greengrass se noukeurig gedramatiseerde rekonstruksie van die bloedbad draai nie doekies om nie. Dit dwing die kyker om hartkloppend te kyk in die duister hart van ‘n fanatikus en om die weerlose angs van sy gedoemde slagoffers te ervaar. Anders Danielsen Lie is gepas ʼn booswig – uitdagend, onboetvaardig, aanmatigend. As aangeklaagde beskou hy die staat as die skuldige wat onder kruisverhoor geneem moet word omdat Moslem-immigrante in die land toegelaat is. In Noorweë was die produksie omstrede – sommige waarnemers was oortuig dit kom te gou ná die treurspel, en verstaanbaar genees ʼn gemeenskap se wonde kwalik in ses of sewe jaar. Dis vreemd dat ʼn gevierde rolprentmaker soos Greengrass nie hiermee ook in aanmerking gekom het vir Golden Globes en Oscars nie. 22 July is ʼn donker fliek wat boei en verbyster, dit is spannend en vaartbelyn, geloofwaardig in elke afdeling, oorrompelend en skokkend in sleuteltonele. Wegkyk durf jy nie. En ten slotte moet jy wonder: Waar gaan die volgende “lone wolf” opduik? Schalk Schoombie

 

The Two Popes

Netflix

ʼn Onnutsige dramareeks soos The Young Pope, met Jude Law as ʼn sexy Pous wat die Vatikaan  met sy onvoorspelbare gedrag omkeer  (ʼn opvolgreeks, The New Pope, is op pad), laat jou byvoorbaat wonder hoe krities en/of respekvol die biografliek The Two Popes gaan wees. Was die doel om die sondes van die Rooms-Katolieke Kerk oop te vlek, in die joernalistieke trant van Spotlight? Om die feilbaarheid van die Pous aan die groot klok te hang? Die antwoord is ja en ja, maar dis ook soveel meer. Die fliek fokus op ʼn historiese ontmoeting tussen twee kerklikes, Pous Benedict XVI (Anthony Hopkins) en kardinaal Jorge Mario Bergoglio (Jonathan Pryce), later Benedict se opvolger as Pous Francis. Hulle verskil hemelsbreed in kulturele agtergrond, temperament, ambisie en teologie. Benedict heers soos ʼn wafferse sekulêre monarg, in praalryke paleise, omring deur kuns en knegte – maar hy is wesenlik eng konserwatief. Bergoglio is ʼn pragmatiese introvert wat eenvoud nastreef en sku vir die kalklig is – hy kan hom allermins in die rol van pous indink. Albei koester selfverwyt, enersyds oor ʼn toegesmeerde skandaal, andersyds oor meelopery met ʼn militêre diktatuur. Die kontras en konflik tussen dié twee opponente belig die huidige stand van die Katolieke Kerk en die kompleksiteite van geloof versus godsdiens. Anthony McCarten se geskakeerde draaiboek, gebaseer op sy verhoogstuk van 2017, is ryk aan insigte oor ʼn verborge wêreld van intriges, rituele en politiekery, sonder om die menslikheid, humor en patos van die beleë karakters in te boet. Fernando Meirelles se beweeglike regie neem die kyker agter die sierskerms van kerklike mag, maar ook na die vuil stegies waar die evangelie opofferend bedien word. Terugflitse werp lig op Bergoglio se verlore liefde en twyfelagtige keuses. Pryce en Hopkins, twee veterane van verhoog en film, balanseer mekaar perfek (albei is vir Oscars benoem); formidabel in bedeesde konfrontasies, eksentriek en weerloos agter geslote deure – deurtastende karakterwerk wat elke toneel verhef tot iets onvergeetliks. Pryce se Spaans is vlot, terwyl Hopkins weer sy talent vir klavierspel vertoon. The Two Popes is besielend, onverwags vermaaklik en opwindend, ʼn seldsame kunswerk wat ʼn helder spieël vir die gemeenskap ophou. Dit volg in die diep spore van The Shoes of the Fisherman (1968) met swaargewigte Anthony Quinn (as Pous Kiril I) en Laurence Olivier (as die Russiese premier Kamenev). Sterk aanbeveel. SS

 

Nefta Football Club

Les Valseurs / Frankryk

Met die aanloop tot 2020 se Oscar-prysaand is dit aptytwekkend om soveel van die benoemde prente heeltemal gratis op die internet raak te loop, en te kan kyk. ʼn Mens hoef nie meer te hoop dat Cinema Nouveau die flieks iewers in die verre toekoms gaan vertoon nie. Een van die juwele is die Franse kortfliek Nefta Football Club, (2018) ʼn veelbekroonde17 minute lange stukkie plofstof. Ja, daardie uitknikker-slottoneel is iets wat jy jou nie in jou wildste drome sou kon verbeel het nie! Die prent met Engelse onderskrifte handel oor twee seuntjies, Abdallah en Mohammed, wat saam met hulle maatjies in ʼn Tunisiese dorpie sokker speel. Tydens ʼn uitstappie neffens die Algeriese grens en midde ʼn vurige stryd oor wie die beste sokkerspeler is, ontdek hulle ʼn donkie met oorfone. Op die donkie se rug ontdek hulle egter iets wat albei se lewens handomkeer gaan verander. Meer kan ʼn mens nie verklap nie, anders ontneem dit die voornemende kyker van die fliek se magiese draaie! Die draaiboek lewer sosiale kommentaar, terwyl dit soveel holruggeryde clichés vertrap. Dit word wel as ʼn komedie beskryf, maar is ʼn gestroopte drama wat met ʼn rou, outentieke en kostelike eerlikheid ontplooi. Met die heel laaste panoramiese wyeskerm-toneel voel ʼn mens die storie het net té gou sy einde bereik. Fliekfoendi’s reken dis nie eens nodig om na die ander benoemdes te gaan kyk nie, want hierdie een verdien die Oscar. Nefta Football Club is al met meer as 65 pryse bekroon en is al tydens sowat 100 fliekfeeste vertoon. Die regisseur Yves Piat het eers animasieflieks gemaak, maar is deesdae ook ʼn skrywer en hierdie is sy derde kortfliek. Dit is vroeër vanjaar vir ʼn Oscar benoem in die kategorie Best Live Action Short Film. Knyp maar daardie kwartier af en kyk hierdie gehoorgunsteling sonder verdere verwyl. Kobus Burger

 

Poppie Nongena

Filmfinity / KykNET  

Poppie Nongena is ʼn volksheldin wat opgestaan het teen véél meer omvattende wanpraktyke as slegs brute ongeregtigheid. Haar lewe is verewig en geëer deur een van ons land se grootste vroulike skrywers, Elsa Joubert (97). Sy het die dodelike rigting van dít waarmee die destydse Nasionale Party – hul onmenslike apartheidsbeleid wat tereg deur die internasionale gemeenskap verfoei is – haarskerp en vreesloos in haar dokumentêre roman, Die swerfjare van Poppie Nongena, uitgebeeld. Altesaam 13 vertalings is wêreldwyd versprei en dit is ook vir die verhoog aangepas. In dié medium was dit uiters suksesvol in Suid-Afrika, New York, Chicago, Edinburg, Australië en Kanada. Die tyd het aangestap. Die rolprentmedium het Poppie nadergewink. ʼn TV-reeks is ons genadiglik gespaar. Poppie Nongena wat pas in teaters uitgereik is, gaan die Suid-Afrikaanse psige met hernude krag wakkerskud en hopelik opnuut tot verantwoording roep met Christiaan Olwagen (regisseur en mede draaiboekskrywer) en Saartjie Botha (draaiboekskrywer saam met Olwagen) se siening van gebeure. Dit is ontdaan van enige vorm van manipulerende mooidoenery of valse nostalgie waarin ʼn vorige geslag regisseurs/draaiboekskrywers soms verval het. Dit slaan op die krop van die maag. Wat hier gebeur, is die suiwerste vorm van brute (selfs brutale) eerlikheid wat ons in ʼn lang tyd in ʼn plaaslike rolprent aangetref het. In merendeels kort skote word die kernpunte van Poppie se lewe uitgelig. Die momentum pas perfek by die eb en vloed van die verhaal, met veral laasgenoemde wat in hewige massatonele of konfliksekwense tussen opponerende karakters afspeel. Reeds in die eksposisie leer die kyker vinnig die karakters ken – selfs méér so in hulle optrede as dit wat hulle sê. Die groot rolverdeling is oortuigend gekies. Die aandag is vanselfsprekend sterk op die hoofspelers. In talle korter tonele met byspelers word die  stemming en emosionele verbintenis tussen hulle deurentyd binne ʼn verfrissende konteks uitgebou. Die keuse van Clementine Mosimane in die titelrol was ʼn perfekte ingewing. Sy het ʼn vasberade, weldeurdagte siening om die Poppie wat ons van die boek en teaterproduksies onthou. Gedrewe rede staan sentraal. Dit is tegelyk ʼn ryke én rype karakteruitbeelding. Dié kwaliteit sypel deur tot by die volle spektrum van karakters, waarvan sommiges in massatonele slegs in enkele sekondes ʼn oortuigende merk laat. Binne die Swanepoel-gesin is dit slegs Anna-Mart van der Merwe se Antoinette wat ware empatie ken. Die stugheid van Ian (Dawid Minnaar), die patriarg, en hul dogter, Magriet (Rolanda Marais), tipeer presies die bevoorregte blankes van daardie tyd se houding teenoor anderskleuriges. Chris Gxalaba se uitbeelding van Stone kruip diep onder die vel, Nomsa Nene wat in die 1980s Poppie in talle verhoogproduksies was, se Nene gryp jou emosioneel, terwyl Thembalethu Ntuli as die jong seun Weekend aan ontroering nuwe betekenis gee. Visueel straal Poppie onder die skerpsinnige oog van Olwagen veral ʼn detailryke beeld rondom dié historiese drama uit, met kreatiewe kamerawerk en onlangse bykomende redigering wat veral die spanning verhoog het. Paul Boekkooi

 

Les Misérables                                  

Srab Films / Lyly Films

Lui musiekspel-leunstoelkykers en -luisteraars ken teen dié tyd die titel Les Misérables. Die intellektueles, soms pseudo, weet ook van Victor Hugo, die Franse romansier wat een van sy mees universele werke in 1862 gepubliseer het. Dalk onthou hulle vaagweg wat die vonk in die kruitvat van daardie boek was: ʼn seuntjie steel ʼn brood. Daar heers armoede in die  voorstad van Parys met die naam Montfermeil waar Hugo ʼn groot deel van sy lewe geslyt het. Hou styf vas: ʼn Tydreis laai ons af  by die Montfermeil van 2018. Ladj Ly, ‘n Franse Afrikaan, oorspronklik van Mali, skiet sy eietydse Les Misérables. Daar is maar min mooi prentjies. Sy regstreekse aanleiding daartoe was die opstande van 2005 in Frankryk met wydverspreide brandpunte – ook weer in Montfermeil waar Ly destyds vertoef het. Hy verweef verskeie prominente verhaalelemente in sy draaiboek en wissel dit af met kortskote wat relevante bykomstighede rondom dit alles kragtig belig. Die deurlopende ankerstorie speel af tussen drie polisiemanne in burgerdrag: Daar is Stéphane (Damien Bonnard) wat sy eerste dag in die mag bevind as ʼn rou, naïewe plattelander. Die hoof van die troika is Chris (Alexis Manenti), ʼn alfa-man, boelie, dwarstrekker en aangevuur deur bravade. Laaste is Gwada (Djebril Zonga), die seun van ‘n swart immigrant uit Afrika. Hulle gaan op patrollie met ʼn ongemerkte blitsmotor en is op die hakke van elke vorm van misdadige gedrag. Die vinnige tempo het Ly en sy redigeerder vernuftig van Amerikaanse voorbeelde afgekyk en toegepas. Een ondersoek wat geloods word, is die diefstal van ʼn leeuwelpie wat deur ʼn reisende sirkus aangemeld word. Wat die kyker nog méér beklem is die maatskaplike nood en die wrywing tussen rassegroeperinge. Ook korrupsie en bendebedrywighede staan nie terug nie. Wanneer Chris ʼn jong seun in die oog skiet, probeer hy die daad toesmeer, maar ‘n ander jongeling met ʼn hommeltuig het dit reeds van ʼn afstand gefotografeer. Oorsaak en gevolg in gedragspatrone word ‘n spel binne dié misdadige omgewing. Daar is byvoorbeeld ʼn swart immigrant wat die plaaslike bevolking as hul burgemeester beskou, maar inderwaarheid agteraf niks meer as ʼn dwelmhandelaar is nie. Dié fliek het reeds talle internasionale toekennings ontvang. Dit is onder meer as beste rolprent aangewys by 2019 se Durbanse Internasionale Rolprentfees en het ook die toekenning vir beste draaiboek ingepalm. Ly het helaas as regissseur versuim om sy karakters met meervlakkige eienskappe af te rond. Hulle raak soms karikatuuragtig en verloor individualiteit wat kykers sterker sou boei. As Suid-Afrikaner kry jy die gevoel dat talle situasies parallelle met  plaaslike situasies toon: soos xenofobie en, onvermydelik, rassekwessies. Skouspel, spanning en aksie is vroeg teenwoordig, maar die mees openbarende kernpunte waaroor alles werklik behoort te handel, bly sporadies agterweë. PB

 

Wha t Did Jack Do?

Absurda / Netflix

In fabels en animasieprente kan diere praat. En natuurlik in die rolprentregisseur David Lynch se verbeelding! Op 20 Januarie vanjaar – die dag van Lynch se 74ste verjaardag – word ʼn 17 minute lange kortprent op Netflix uitgereik. Die prent is al in 2016 vervaardig, maar in TV-kringe gis dit dat Netflix se uitreiking van dié fliek moontlik die voorloper is van ʼn latere aankondiging dat Lynch ʼn nuwe TV-reeks vir die stroomdiens gaan skep. In What Did Jack Do? is Lynch ʼn polisiespeurder wat ʼn apie, Jack, op ʼn stasie raakloop en ondervra. Jack (wat kan praat) wag al ongemaklik lank vir sy koffie, maar die speurder wil weet wat hy van voëls weet. Volgens die speurder se bronne is Jack glo onlangs in die geselskap van hoenders gesien. Genugtig! Die grinterige prent is ʼn stukkie absurde teater wat met Lynch se eie Eraserhead-prent en selfs Franz Kafka se A Report to An Academy in gesprek tree. (Die aap in Kafka se kortverhaal heet Red Peter en die aap in Lynch se fliek het al ‘n rooi haas gesien!) Die teks is gelaai met dubbelsinnige beeldspraak en geykte metafore. “Why did the chicken cross the road?” En die “chicks” hoef nie noodwendig hoenders te wees nie… Daar is wel ʼn “elephant in the room” en die speurder probeer die spitsvondige apie uitvang. Dat die fliek later in ʼn liedjie eindig met apie Jack wat sing, is geensins ongewoon nie. Binne Lynch se oeuvre – en hier dink ʼn mens veral aan die kultusreeks Twin Peaks en die klassieke Blue Velvet – vorm sang dikwels ʼn integrale deel. Vir die Lynch-oningewyde sal hierdie meer as driekwartier lange gesprek dalk ʼn mors van tyd wees. Maar ʼn mens vermoed die regisseur het in sy eie onderbewussyn en drome gaan delwe. Sou hierdie fliek dalk ʼn tweegesprek tussen aspekte van homself wees? Daar is fliekkenners wat reken dat die stem van die apie ook deur Lynch verskaf is. Dus is hy regisseur en beide karakters; heel Jungiaans. What Did Jack Do? is lagwekkend en tog by tye ʼn serebrale spel met woorde – ‘n postpostmodernistiese blik op die tipiese Amerikaanse “homicide”.  Behalwe dat ʼnapie nou die septer swaai. En ʼn apie op ʼn stoeltjie is veel erger as een op ʼn stokkie. Kyk gerus en hou duime vas Lynch en Netflix skud blad vir iets nuuts. Tussen al die visuele resepmatigheid het ons oë iets dapperder, donkerder en meer absurd nodig.  KB

 

1917                                         

DreamWorks

Massiewe oorlogsvoering het reeds vanaf die tyd toe die rolprentbedryf in sy kinderskoene was, deel van wêreldwye gehore se verwysingsraamwerk uitgemaak. Die kragtige invloed van dié medium het geensins getaan nie, maar eerder ontplof. Baie kykers verlustig hulle steeds aan die epiese aard daarvan: aan heldedade én onmenslike wreedheid, aan die feit dat die individu uiteindelik tot ʼn weerlose, miniskule ratjie binne  ʼn meedoënlose oorlogsmasjien gereduseer word. Vergeet ook nie dat menselewens verwoes is ter wille van die verkryging van bose mag nie. 1917 is ʼn Eerste Wêreldoorlog-fliek met integriteit. Clichés kom skaars aan bod. Die verhaal besit ʼn etiese kern. ʼn Jong Britse soldaat Blake (Dean-Charles Chapman) kry opdrag om binne ure ʼn dringende boodskap te kry by ene kolonel MacKenzie (Benedict Cumberbatch), wat op die punt staan om met sy bataljon die Duitse magte aan te val. Wat hy níé weet nie is dat hulle in ʼn hinderlaag gelei gaan word. Blake kies korporaal Schofield (George MacKay) om hom te vergesel. Wat die spanning verhoog is dat ʼn ouer broer van Blake deel is van die honderde soldate wie se lewens deur die Duitse magte se lokval bedreig word. Die twee soldate besef dat daar selfs binne die labirint van die smal loopgrawe van ʼn niemandsland gevare kan skuil. Sam Mendes, 1917 se regisseur en mede-draaiboekskrywer, bou gereeld spanning tot by breekpunt op. Dit beklem op ʼn natuurlike wyse en lyk geensins na ʼn berekende proses nie. Wat in ʼn ondergrondse bunker plaasvind, of ʼn Duitse aanvalsvliegtuig wat meters van hulle neerstort, skiet kort-kort die adrenalienvlakke omhoog. Daar is niks romanties in dié tonele te vinde nie: slegs ʼn deurlopende sfeer rondom realiteite wat die asem wegslaan. Visueel is 1917 eweneens  ʼn meesterwerk. Roger Deacons se soepel kinematografie berus op een ononderbroke kamerskoot wat letterlik die karakters volg. Dit bied ʼn hoë graad van natuurlikheid en betrokkenheid by hul lotgevalle, want die oog volg hul bewegings in detail. Die jong Chapman en Macay as hoofrolspelers se karakters groei aansienlik binne die twee dae wat ons hulle in die noorde van Frankryk se slagvelde volg. Wat van Mendes ʼn sterk kandidaat maak om met 1917 in talle kategorieë in komende rolprenttoekennings skoonskip te maak, is die wyse waarop hy elke emosie rondom oorlog – plus die brute werklikheid! – in elke aspek van sy rolprentkuns manifesteer. Dit is egter veral sy subtiele verwysings na die immoraliteit daarvan wat die kyker tref. Maar ágter die boodskap is daar, wonderbaarlik, geen vingerwysing nie. Die beelde praat. PB

 

Judy

BBC Films / Pathe UK

“Elke keer wanneer ek tert eet, het dit geblyk dat ek wéér met ʼn ánder idioot getrou het.” Dit is net één van honderde uitsprake watJudy Garland (1922-1969) oor ʼn leeftyd waarin sy intuïtief, maar met g’n wag voor haar mond haar gedagtes laat uitborrel het. Ander kere kón sy nederig en dankbaar wees: “Gehore het my lewendig gehou,” het sy vir die Britse resensent Tony Palmer vertel. Maar, soos haar geskiedenis leer, helaas nie vir lank nie. Dit was ook hý wat vir The Guardian een van haar laaste optredes in Londen se Talk of the Town beskryf het. Enersyds hartroerend eerlik en met ʼn emosioneel gelaaide pendulum wat gevaarlik swaai van brute, ongebreidelde bewondering. Andersyds ook met ʼn sterk veroordeling van haar destruktiewe keuses rondom ʼn kronies selfgesentreerde lewensuitkyk, met helaas ook talle waarneembare en steeds terugkerende vergrype wat aan die patetiese grens. Talle persone uit haar binnekring het vermeld dat elkeen van haar vyf eggenotes op hul eie manier probeer het om haar van onkeerbare tragedie te red. Maar sing met uitdrukkingskrag kón sy. Judy, die jongste filmografie oor Garland met die Brit Rupert Goold in die regisseurstoel, is losweg gegrond op die verhoogwerk End of the Rainbow deur sy landgenoot Peter Quilter. Dié stuk is intussen ook wyd vertaal en internasionaal deur verskeie geselskappe opgevoer. Goold plaas die klem volledig op die bloeiende (figuurlik óf letterlik) en laaste laatsomer van haar lewe. Die 1960s word visueel en met eweveel atmosfeer deur Goold só detailryk herskep dat niemand hoef te twyfel aan die egtheid daarvan nie. In kontras daarmee is sekere aspekte van die verhaalgegewe helaas ietwat meer berekend-voorspelbaar ingeklee. Maar gelukkig is daar darem ook Renée Zellweger in die naamrol – ʼn karakteruitbeelding wat innerlik en uiterlik met ʼn natuurlikheid deur dié gerypte aktrise deurgrond word. Dit is iets wat jou letterlik van tyd tot tyd totaal verstom. Dat sy eens bekend was vir haar Bridget Jones-flieks wat internasionaal die chick-fliek as sosiale modeverskynsel gevestig het, is nou bykans vergete. Hier lewer sy ʼn kragtoer wat tussen innerlike wroeging, verwerping en tekens van gebrekkige selfwaarde wankel. As kind was ʼn skemerkelkie met ʼn halfdosyn pille vir Judy iets alledaags. Ook ʼn smeulende sigaret. Later het drank oorgeneem.  Goold zoem in op Judy se pyn en kwesbaarheid, haar tekortkominge as enkelma en die gereelde tekens van onvoorbereidheid wat sommige van haar optredes begin kenmerk het. Met kragtige terugflitse word die kyker se bewussyn verskerp met beelde uit The Wizard of Oz. Onder verbete Garland-aanbidders is daar diegene wat dit onvergeeflik vind dat haar stem nie vir Judy oorgeklank is nie. Feit is: Zellweger het ʼn moeilike taak aangepak deur self te sing. Dat sy wél slaag, plaas haar midde-in haar karakter. Boonop is die moontlikheid van swak lipsinchronisasie hierdeur vermy. PB

 

Marriage Story

Netflix

Die sinopsis maak jou nie juis lus om sowat twee ure aan ‘n gewroeg af te staan nie. Dis tog die antitese van ʼn liefdesverhaal, ʼn soort anti-romanse wat fokus op ʼn getroude paar se verbrokkelende huwelik en egskeiding. Daar is ʼn verwoede stryd om die toesig van ʼn jong seun wat herinner aan Kramer vs Kramer met Dustin Hoffman en Meryl Streep. Verwag dus die gebruiklike wrywing, rusies, verwyte, egbreuk, misverstande en trane. Hoekom sou enige gestresde moderne fliekganger op soek na ontvlugting hierna gaan kyk? Maar wag, is dit ʼn proeslag, ʼn histeriese lagbui wat daar opklink? Is dit dan ʼn galgekomedie? In vandag se spoeg-en-plak genre-speletjies sou mens na Marriage Story kon verwys as ʼn “dramedie”. Want erken maar: ander se swaarskry en vetes kan die lagspiere onverwags prikkel, en niemand spring schadenfreude vry nie. Enigeen wat al lewensmaats in die openbaar sien baklei het, met die nodige afstand en onkunde oor spesifieke omstandighede, sal weet dit kan ʼn ongemaklike dog vreemd vermaaklike situasie wees. Wat bydra tot die intense, histrioniese uitbarstings wat hier woed, is die  agtergrond van eksperimentele teater in New York gekontrasteer met die Hollywood-worsmasjien; die arena waar die begaafde regisseur Charlie Barber (Adam Driver) en die talentvolle aktrise Nicole Barber (Scarlett Johansson) erkenning en roem jaag. Hulle is steeds lief vir mekaar, maar klein jakkalsies brand die wingerd knaend af. Ontrouheid, professionele jaloesie, selfsug en agterdog kalwe hul huwelik alkant weg. Nicole meen haar loopbaan moet gedurig die knie buig voor haar man se goue prestasies. Daar is boonop inmenging “van buite”; van haar ma en suster wat lam in die knieë oor Charlie raak (twee verruklike, snaakse kamees deur Julie Hagerty en Merritt Wever) en die gekonkel van prokureurs wat hul kliënte teen mekaar opsweep: Ray Liotta en Alan Alda as gierige regslui wat Charlie van die wal in die sloot help, en die fabelagtige Laura Dern as ʼn skynbaar simpatieke prokureur met ʼn  verskuilde agenda. (Dern is pas bekroon met ʼn Golden Globe vir haar skitterspel.) Daar is bekgevegte en kompromieë, passie wat weer opvlam, en heelparty haarrysende keerpunte. Johansson was selde beter as ʼn besluitelose vrou wat deur ambisie en huishoudelike plig verskeur word, terwyl Driver jou laat dobber tussen slaplag en empatie. Sy effens wanklankige weergawe van die treffer Being Alive uit Stephen Sondheim se Company, ʼn musiekspel oor ʼn alleenloper tussen getroude vriende, lewer bittersoet kommentaar op selfverwesenliking. Noah Baumbach se innoverende draaiboek en fyn regie verdryf enige vrese dat jy alles oor die onderwerp al gesien het. Daar is tonele in dié fliek wat tegelyk uiters bekend voel en tog vars en anders opval. Die huwelik bly immers ʼn kronkelpad wat net met groot toewyding, ontsag en verbeelding aangepak kan word. O ja, en dit is ten slotte wel ʼn liefdesverhaal. Hier kom ʼn Oscar of twee. Schalk Schoombie

 

The Irishman

Netflix

Kan ʼn professionele huurmoordenaar ʼn gewete ontwikkel? Dit is die morele kernvraag wat regisseur Martin Scorsese in sy magnum opus van meer as drie ure, The Irishman, verken – ʼn tema wat minder prominent in sy ander rapokkersages Goodfellas, Casino en The Departed figureer. Gebaseer op ʼn ware verhaal, I Heard You Paint Houses (kodetaal vir “ek hoor jy vermoor mense”) deur Charles Brandt, dra die fliek Sorsese se onmiskenbare stempel: ʼn epiese tafereel, eksieperfeksie periode-inkleding oor drie dekades van die 1950s tot die 1970s, ʼn ryk visuele woordekat en kamerastyl wat vlytig verpak word deur sy veelbekroonde redigeermeester Thelma Schoonmaker; en sentraal, die hegte samespel van swaargewigte soos Robert de Niro (in die titelrol van die vragmotorbestuurder-cum-huurmoordenaar Frank Sheeran), Joe Pesci (misdaadbaas Russell Bufalino) en Al Pacino (opruiende Teamsters-baas Jimmy Hoffa). Dié formidabele kombinasie van hoë-oktaan talent en Scorsese se onwrikbare filmiese visie kulmineer in ʼn onbetwisbaar grootse prestasie wat The Irishman opstel as Oscar-voorloper terwyl dit die kroon span op Scorsese se briljante loopbaan as regisseur, skrywer, vervaardiger en bewaker van die Hollywood-nalatenskap. Dit loon die moeite om vooraf ʼn bietjie op te lees oor die omstrede figure uit die Amerikaanse onderwêreld en politiek van die 1960s, wat help om lig te werp op die fasette, narratiewe en verwysings in diê komplekse fliek. In sy ryp jare vestig Scorsese ons aandag op oud word. Want selfs wiseguys word grys en seniel, hoewel nie juis wyser of minder moorddadig nie. Die ontrimpeling (de-aging) van bejaarde spelers soos De Niro, Pesci en Pacino is gangbaar en mag selfs ʼn Oscar-benoeming vir spesiale effekte losslaan. Plooie verdwyn en ou vel raak weer glad, maar soms verraai die bonkige houdings en stokkerige bewegings dat die spelers al lank in die tand is. Sulke foefies oortuig minder as wat dinamiese jong spelers sou vermag – onthou De Niro as die energieke Italiaanse immigrant in The Godfather Part 2. Tog is hy magneties in elke toneel en skep ‘n antiheld met verskeurde lojaliteite wat ʼn immorele beroep kies om sy familie te onderhou, ʼn keuse wat sy dogter Peggy (Anna Paquin) van hom vervreem. Scorsese dompel die kyker diep in ʼn skemerwêreld van georganiseerde misdaad en politiek (hier uitgebeeld as verwisselbaar) en terloopse geweldm waar vertrouensbreuk met ‘n skoot of wurgriem beslis word, en waar vriendskappe met ʼn Judaskus verseël word. Frank Sheeran se Ierse herkoms in Mafia-geledere merk hom as buitestaander en onderdaan, wat hom perfek toerus as moordenaar, maar ook immer op die keper uitstoot. The Irishman is ʼn geskakeerde meesterstuk wat in dieselfde asem as  Francis Ford Coppola se Godfather-trilogie (1970s) en die TV-reeks The Sopranos (1990s) genoem kan word. SS

 

Jumanji: The Next Level

Columbia/Sony

Die derde Jumanji met die belowende bytitel The Next Level is avontuurlik, humoristies en karaktergedrewe, alhoewel nie alle lewende wesens hier noodgedwonge in dieselfde avatar teruggeplaas gaan word waarin hulle in die twee vorige flieks was nie. Daar is ook ʼn paar nuwe karakters bygevoeg, soos die veteran-akteurs Danny DeVito en Danny Glover wat aansienlik daartoe bydra dat ʼn nuwe inspuiting van humor die verhaal binnedring. Spencer (Alex Wolff) en sy mengelmoes van vriende word teruggesuig in die gevaarlike Jumanji-videospeletjie ter voorbereiding vir ʼn volgende hoogspanningsavontuur. Hulle eindig in die gespierde liggame van onderskeidelik Dwayne “The Rock” Johnson en Kevin Hart se videospeletjiekarakters. Daar is donker getinte geweld, maar dit bereik selde die vlak waar dit senutergend raak. ʼn Heroïese peil word van tyd tot tyd bereik deurdat hoë vlakke van kommunikasie, empatie, moed en spanwerk behaal word wat positiewe seine na jong kykers deurstuur.  Die avonturiers op stel word aangevul deur Jack Black en Karin Gillan wat in van die twee vorige Jumanji-flieks was. Die verhaal is op ‘n magdom argetipes – selfs uit die antieke Oudheid – gegrond. Soos dit ontwikkel, sal ʼn hele paar ander universele simbole hulle laat geld. Vir sommige jonger kykers sal die feit dat ekspedisies op eksotiese plekke deur reuse bobbejane, volstruise, hiënas en ander gediertes aangeval word, sorg dat hulle kortliks die skrik op die lyf gejaag word.  Moenie vergeet dat al die karakters hulself deurlopend in ʼn videospeletjie bevind. Wat Jumanji: The Next Level veral minder vergeetbaar maak, is sy uitdagende, verbeeldingryke fantasie en spontane humor wat nooit ʼn greintjie kunsmatigheid bevat nie. Ná die derde aflewering wat vars aandoen, toon dié franchise dalk die potensiaal om te bly verras. PB

 

Present Laughter

National Theatre Live

Noël Coward (1899-1973) was as dramaturg, akteur, regisseur, komponis en sanger ʼn stamboekvoorbeeld van ʼn multi-talentvolle individu in die Britse teatergeskiedenis van die middel- 20ste eeu. Ook ʼn legende wie se statuur geensins slegs tot Engelssprekende lande beperk was nie. Time, terwyl Coward nog geleef het, beskryf sy spesifieke kwaliteite as synde geleë in “…a sense of personal style, a combination of cheek and chic, pose and poise”. Dié verfilmde produksie van sy Present Laughter (voltooi in 1942) wat die afgelope somermaande in die Old Vic-Teater in Londen op die planke was, het ʼn vernuwende beskouing op sy werk na vore gebring. So ʼn benadering het pluspunte, maar verloor helaas ook iets rondom die tydsgewrig en sjarme waarbinne dié stuk ontstaan het. Anders as die meeste komedie-klugte van dié tyd en later, draai die spil hier om ʼn enkeling: die Ierse akteur Andrew Scott in die rol van die getroude Garry Essendine. Hy sien homself as die middelpunt van die teaterheelal. Hy’t lankal weggedoen met ʼn negatiewe selfbeeld. Sy testosteroongedrewe luste borrel oor en voldoen aan ekstreme vorms van hitsigheid. Die arme man wat soveel van rondspeel hou, word met laserskerp oë dopgehou deur sy vrou, Liz – sterk en deels subtiel uitgebeeld deur Indira Varma. Garry se onversadigbare drang na aandag ontwyk selfs niemand wat met die geringste vorms van narcisme te doen het nie. Dan is daar sy sekretaresse, Monica (Sophie Thompson), wat ver anderkant donkiejare sy dagboek op datum hou, maar lankal geleer het wie om van Garry af weg te hou. Opvallend in dié produksie is dat daar by tye tot drie biseksuele paartjies op die verhoog paradeer – iets wat nie deur Coward bedink is nie, maar in ons tyd die potensiaal het om groter gehore te lok. Moontlik het dit iets te make met die vryheid wat die regisseur Matthew Warchus homself toegeëien het. Die tempo waarin die stuk gespeel word, is gepas. By belangrike onderdele van die teks word dit ietwat teruggehou sodat dit kan insink. Daar is helaas ook ander waar talle karakters tegelyk op die verhoog is. Dit is wanneer die dialoë onnodig uitrafel in skreeugevegte wat van die subtiele Coward-infleksies verlore laat gaan. Oorkoepelend  bly daar heelwat oor wat genotvol is in dié opvoering, soos die Britse verhoogtradisies wat bly vootrleef. Die stel is aantreklik, maar vorm nie ten volle ʼn ideale eenheid wat ‘n mens van dié stuk uit die art deco periode sou verwag het nie. PB

  • Laaste vertonings: Woensdag 18 Desember en Donderdag 19 Desember 19:30 in Cinema Nouveau-teaters.
Kyk uit vir hierdie nuwe flieks:

1917

Judy

Top 10: Leon van Nierop se beste flieks van 2019
  1. Pain and Glory (Pedro Almodóvar)
  2. Parasite (Joon Ho Bong)
  3. Joker (Todd Phillips)
  4. Midsommar (Ari Aster)
  5. Capernaum (Christine Labaki)
  6. Roma (Alfonso Cuarón)
  7. The Favourite (Yorgos Lanthimos)
  8. Eighth Grade (Bo Burnham)
  9. Green Book (Peter Farrelly)
  10. US (Jordan Peel)
Top 10: Paul Boekkooi se beste flieks van 2019
  1. Cold War
  2. Parasite
  3. Joker
  4. Pain and Glory
  5. Dialogues des Carmélites (Met Opera)
  6. My Extraordinary Summer With Tess
  7. Once Upon a Time… In Hollywood
  8. Les Misérables
  9. Die seemeeu
  10. Roma
Top 10: Kobus Burger se beste flieks van 2019
  1. Parasite
  2. Pain and Glory
  3. Hail Satan?
  4. The Farewell
  5. Can You Ever Forgive Me?
  6. Anima
  7. Luce
  8. The Great Hack
  9. Amazing Grace
  10. Clive Davis: The Soundtrack of Our Live
Top 10: Schalk Schoombie se beste flieks van 2019
  1. Roma
  2. Never Look Away
  3. Parasite
  4. Can You Ever Forgive Me?
  5. Free Solo
  6. Shoplifters
  7. The Wife
  8. Pain and Glory
  9. The Favourite
  10. Joker
Kyk uit vir hierdie nuwe flieks:

The Laundromat

Once Upon a Time… in Hollywood

Anima onder die soeklig

Cats

The Current War

Ford v Ferrari

The Goldfinch