Michael Meyersfeld se Emma I, deel van Notional in Parkhurst, Johannesburg.

Suggestie voer die botoon

 deur Johan Myburg

Dit was die Engelse kunskritikus John Berger wat gesê het “we never look at just one thing: We are always looking at the relation between things and ourselves”. Dié opvatting kry kwalik klaarder gestalte as in die werk van die fotograaf Michael Meyersfeld. Sy jongste uitstalling, Notional, is tot 16 November te sien in The Henry George-galery in Parkhurst, Johannesburg.

Sy vroeëre werk met ʼn sterk narratiewe onderbou het Meyersfeld se voorkeur vir noukeurige beplanning benadruk. Dit was die “staged” element (veral in uitstallings soos Staged Life) van ʼn tafereel waarmee hy die verhouding tussen die objek en die kyker, en dan die reaksie van die kyker, so netjies vasgevang het. Gaandeweg het die representatiewe aspek, onmiddellik herkenbare tonele en gebeure, begin plek maak vir ʼn meer intuïtiewe aanpak. En het sy werk nader aan abstraksie begin beweeg – met minder nadruk op “verstaan” en meer op “voel” of “ervaar”. Hiervan het veral die uitstalling Accessing the Encoded in Julie verlede jaar getuig.

In die meesterlike versameling swart-wit foto’s in Notional is die oogmerk nie die onmiddellik herkenbare nie, maar eerder die grein, lig, kontras en dubbelsinnigheid. Dit is suggestie wat botoon voer (soos “notional” aandui) en wat die kyker noop om die verhouding tussen “jouself” en die “ding” (soos Berger sê) te ondersoek, die persoonlike wêreld van ervaring en dalk geheue of herinnering.

Met sy nabyskote elimineer Meyersfeld as’t ware die konteks (waarna ons so naarstiglik soek vir “betekenis”), bied ʼn glimp van die geheel aan en noop die kyker om te fokus op die sensuele vloei van lyn en tekstuur (vergelyk Emma I). Sonder om noodwendig te “verstaan”.

Dié jongste foto’s verg ʼn ander oog, een wat nie verlei is om te verstaan nie, maar een wat wakker is vir suggestie, en vir die gesprek wat tussen die individuele werke tot stand kom.

Met die titels van die werk flirteer Meyersfeld verder met interpretasie – aan die een kant begrond hy die werk in ʼn vorm van betekenis (wat titels immer doen), maar aan die ander kant is die titels so vlugtig dat ʼn finale greep buite bereik bly.

Waarmee die kyker gelaat word, is die stilte van die werk. En ʼn mens in staat stel om te reageer op die verhouding tussen jouself en die kuns.

  • The Henry George-galery is by Sesde Straat 45, Parkhurst.

Vooraansig van Javett UP. Heel regs is die bruggedeelte oor Lynwoodweg sigbaar. Foto: Alet Pretorius, met vergunning van die Javett-Stigting

Private kunsmuseums neem oor by sukkelende openbare instellings

deur Johan Myburg

In ʼn land waarin openbare kunsmuseums – wat deur die staat óf deur stadsrade onderhou behoort te word, maar inderwaarheid verwaarloos word – al hoe meer sukkel om kop bo water te hou, kom die een na die ander private kunsmuseum/kunsgalery tot stand. Die voordeel van dié nuwe museums/galerye is dat die publiek, in die afwesigheid van dié openbare instellings wat hul verantwoordelikheid versaak, wel toegang kry tot kuns van goeie gehalte.

Die eerste van dié soort instellings in die jongste tyd is Kaapstad se Zeitz- museum vir kontemporêre kuns van Afrika (Mocaa) wat met finansiering van die Duitse sakeman Jochen Zeits opgerig is. Daarna het die Norval-stigting by Steenberg tot stand gekom, met finansiering van die eiendomsmagnaat Louis Norval.

Pretoria het onlangs in dié geledere aangesluit met die opening van Javett UP, ʼn kunstesentrum op die Tukkie-kampus wat ten dele opgerig is met finansiering van die Johannesburgse sakeman Michael Javett.

Wat al drie mans gemeen het, is dat hulle benewens suksesvolle sakelui en ywerige kunsversamelaars ook hulle name aan die drie instellings onderskeidelik gekoppel het, en die deur oopmaak vir kritiek dat dit ydelheidsprojekte sou kon wees. Dié kritiek kan alleen oorleef word deur dít wat dié instellings aan die einde van die dag vermag.

In die geval van Javett UP wat direk aan ʼn tersiêre instelling gekoppel is (anders as die ander twee) is dit Christopher Till, direkteur, se oogmerk om dié plek meer die gevoel van ʼn kunstesentrum te gee as ʼn museum. Boonop ʼn kunstesentrum ín en vír Afrika.

Opleiding is deel van Till se visie; op só ʼn manier dat Javett UP ʼn vastrapplek in Afrika word, met die oog op opleiding en bewaring, maar meer nog, met die oog op ʼn gesofistikeerde (opleiding)sentrum vir restourasie van kunswerke.

Wat ʼn mens moet doen is om dié én openbare kunsmuseums te besoek. Sonder die steun van die publiek gaan nóg die een nóg die ander werklik slaag.

Detail van The Baker and his Daughter, ʼn tekening in pastel op piesangveselpapier op bord (158 x 93 cm) van Helena Hugo

Veiling ná aanval op Helena Hugo

deur Johan Myburg

Kunsvereniging Pretoria bied Maandag 30 September ʼn veiling aan van kunswerke deur Helena Hugo om dié kunstenaar se mediese uitgawe te help vereffen. Hugo is op 5 September in haar huis in Pretoria aangeval en is met harsingskudding, ʼn gebreekte kakebeen, neus, tande en oogbank in die Eugène Marais-hospitaal se intensiewesorgeenheid opgeneem. Sy sterk tans aan.

Hoewel sy ʼn hospitaalplan het, is sy verantwoordelik vir die uitgawes wat nie deur dié plan gedek word nie – ʼn aansienlike bedrag. Vir dié doel die kunsveiling wat ook van haar gesogte pastelwerke insluit.

Hugo het visuele kunste aan die Universiteit van Pretoria gestudeer en in 1997 haar eerste solo-uitstalling in Pretoria aangebied. Daarna het deelname aan verskeie groepuitstallings gevolg asook solo-uitstallings. In 2011 was sy die feeskunstenaar op die KKNK in Oudtshoorn met die uitstalling Portret.

Met dié versameling pastelportrette het sy veral “gewone mense” en werkers asook die band tussen mens (werker) en masjien ondersoek. Of dit nou mens en stootskraper is of mens en suikerrietland, die hegte konneksie tussen werker en werk beeld sy so intiem uit dat die identifisering met die werk duidelik blyk. ʼn Mens verbeel jou half die werkers neem trekke van die werktuie aan.

Hugo gee dié mense weer met deernis – sonder om dit apologeties of verduidelikend te doen.

Dikwels is dit juis die “misgekykte mense” wat sy skilder (in olie op bord) of teken (met pastel op bord). Of dit nou tekeninge van straatwerkers is of ’n boer wat trots in sy mielieland staan, in elk van dié portrette straal daar ʼn soort trots uit die houding of uit die oë.

In 2012 het sy ʼn tyd in Parys, Frankryk, deurgebring nadat sy die Bettie Cilliers-Barnard-prys ontvang het. In 2014 was sy die wenner in die kompetisie van die Collection Beaux-Arts Réaliste et Impressionniste in Montréal.

“Ek dink ek hét ʼn bietjie van ʼn obsessie met detail,” het Hugo al oor haar werk opgemerk. “Ek vorm inderdaad ’n verhouding met die portret waarmee ek besig is. Dit is baie keer die plooie rondom die oë of die tekstuur van die vel wat my interesseer.”

  • Die veiling begin om 19:00 en die afslaer is Michael Bernardi van Bernardi Auctioneers.
  • Die werk van besigtig word by Kunsvereniging Pretoria (Mackiestraat 173, Nieu-Muckleneuk) van 26 tot 28 September (Donderdag 10:00-18:00, Vrydag 10:00-20:00 en Saterdag 10:00-13:00). Navrae: 012 346 3100.

Hanneli Rupert en Roelof van Wyk by die bekendstelling van die Social Impact-prys in Johannesburg.

Nuwe kunsprys bevoordeel gemeenskappe

deur Johan Myburg

In ʼn wêreld waarin die kunstenaar al minder sy dae in sy ateljee slyt, die galery nie meer mure het en die fokus nie altyd op die verhandelbaarheid van kuns is nie, is daar nou ʼn kunsprys vir kuns wat buite die geykte parameters bedryf word.

Die Rupert-museum in Stellenbosch, met die rugsteun van die Rupert-stigting, het vroeër vandeesweek ʼn prys aangekondig wat fokus op kuns (met ʼn skopus veel wyer as net die visuele kunste) wat ʼn direkte en meetbare effek op individue en gemeenskappe het. Die prys staan bekend as die Social Impact-prys.

By die bekendstelling van die prys het Hanneli Rupert, uitvoerende voorsitter van die prys, gesê die oogmerk met die prys is “om ʼn bydrae te lewer tot die inspirerende gemeenskappe in Suid-Afrika en die res van die wêreld wat kreatiwiteit inspan om sosiale kwessies mee hok te slaan”.

Die naam van die Amerikaner Theaster Gates, die man wat aanvanklik roem verwerf het as keramiekkunstenaar, kom onmiddellik op as iemand wat benewens kunstenaar ook kultuurwerker en aktivis is en met sy Rebuild Foundation met kulturele programme vorendag kom in arm woonbuurte.

In een van sy projekte het Gates in Chicago se South Side verskeie geboue omskep in kulturele sentrums. ʼn Woonhuis het ʼn leeskamer met meer as 14 000 boeke geword; ʼn lekkergoedwinkel het die Listening House geword, geskik vir gemeenskapsbyeenkomste; en ʼn gebou wat voorheen vir ʼn bank gebruik is, het die setel geword van besoekers op ʼn kunstenaarsverblyf.

Dit is soortgelyke kreatiewe projekte in Graaff-Reinet, die dorp wat gekies is as begunstigde van al die projekte en waarna Rupert verwys as “ʼn museum sonder mure”, wat die organiseerders van die prys in gedagte het.

Roelof van Wyk, direkteur van die prys, het benadruk dat benewens kunstenaars ook argitekte en ingenieurs, omgewingskundiges, kortom alle kreatiewe individue en groepe wat onderlê is in gemeenskapsgebaseerde projekte – en wat ʼn betekenisvolle bydrae kan lewer tot die gemeenskap van Graaf-Reinet – in aanmerking kan kom vir die prys.

  • Voorleggings met die oog op die 2020-prys moet die organiseerders voor 15 Desember bereik. Inligting is beskikbaar by socialimpactartsprize.com

Oliver Mayhew, Suspension of Disbelief, 2019, AI-gegenereerde beeld op papier (26 x 24 cm)

As AI die geskiedenis begin vertel

deur Johan Myburg

Met die aanbreek van die lente het Oliver Mayhew ʼn versameling werke byeengebring onder die titel Autumn Leaves, ʼn uitstalling wat spruit uit beeldmateriaal uit die hoogsomer van apartheid. Dié uitstalling is nog tot Sondag 15 September te sien in Maboneng, Johannesburg.

Sy oogmerk met dié uitstalling is onder meer om te probeer vasstel of die verlede begin het om sy herfsblare af te skud.

Mayhew het ná sy kunsstudie aan die Universiteit van Pretoria hom aanvanklik toegelê op grafiese drukwerk (veral linosnee) en hom mettertyd begin verdiep in nuwe media met kennis en ervaring wat hy gaandeweg self opgebou het. Dié jongste uitstalling slaan as’t ware ʼn brug tussen digitale en artifisiële intelligensie (AI) vorms van uitdrukking en tradisionele kunsvorms.

Sy vorige projekte sluit in Post Apartment, aangevulde werklikheids-app, “Outmeant”, poskaarte en OBS-bord; What is mine, isn’t mine, is mine, virtuele kopstuk, Lyrebird Realistic Voice Cloning, FakeAPP, GAN; Body-film: Mapantsula, gemengde werklikheids-app, “Body Film”, Oliver Schmidt se rolprent Mapantsula; en Un-Pop, aangevulde werklikheids-app, 3D model van blikkies Rhodes- tamatie-en-uie-mengsel.

In Autumn Leaves het hy AI-tegnologie ingespan en daarmee saam visuele materiaal uit die apartheidsverlede asook foto’s van twee blommende bome: die Chinese Ailanthus altissima (bekend as hemelboom) en Nuxia floribunda (die inheemse watervlier). Die twee bome lyk nogal op mekaar. Die hemelboom groei soos sy naam aandui vinnig en hoog, terwyl die vlier onder goeie omstandighede maar een meter per jaar groei.

Die beelde is volledig met AI gegenereer en Mayhew is net so verbaas as die kyker om die eindproduk – ʼn herskrywing van die geskiedenis met behulp van voorstellings uit die apartheidsjare deur die strukturele en komposisionele perspektief van die twee bome – te sien.

  • Die uitstalling is te sien in Studio 22 in Arts on Main in Maboneng. Daar is Woensdag (11 September) om 17:00 ʼn rondleiding deur die kunstenaar.

Ratels en buffels wat bly spook

deur Johan Myburg

As jy ʼn wakker ervaring gehad het van die 1980’s in Suid-Afrika, kan die woord “noodtoestand” kwalik neutraal wees. Dit het onder meer beteken dat die staat al sy mag drakonies kon mobiliseer om wet en orde te handhaaf – wat op sy beurt die spanning tussen alles wat “ons” was en alles wat “hulle” was op ʼn spits gedryf het. Dié toestand waarin die nood hoog was is meer as 30 jaar later die impetus vir Johann van der Schijff se solo-uitstalling, Noodtoestand/State of Emergency, in Lizamore & Associates in Johannesburg.

Dit was die tyd toe konvooie deur land geratel het en Casspirs nie vriendelike spokies was nie.

Dit is hierdie gedreun van voertuie (en Mirages as jy in Pretoria gewoon het) wat Van der Schijff weer aktiveer in ʼn uitstalling wat bestaan uit miniatuur weergawes in brons van buffels en ratels uit ʼn oorlog in ʼn bos. Dié oorlogsmasjinerie word miniatuur bronsspeelgoed wat laer trek in die middel van die galeryvloer.

Daarby betrek hy ook in topografiese kaarte sy familiegeskiedenis en karteer hy waar hy homself tans bevind: ambivalent, middeljarig en melancholies. Hou in gedagte dat die noodtoestand vir Van der Schijff ook meer is as ʼn eksterne (en historiese) gegewe. Hier is ook sprake van ʼn persoonlike noodtoestand in talle gedaantes.

Maar dit is waarskynlik die eksterne ambivalensie (of selfs digotomie) wat uit die uitstalling blyk wat die kyker die meeste tref, aangevuur deur Van der Schijff se bewondering vir die militêre vernuf en die slaankrag van die eertydse staat aan die een kant en die aversie in geïnstitusionaliseerde geweld aan die ander kant.

In dié opsig vertolk die kunstenaar sy rol as tarter, as hofnar en les bes as destabiliseerder van alles wat op die oog af gaaf en vreedsaam lyk.

Hoe doen hulle dit? Box

Toeval en ʼn spel van verrassings

deur Schalk Schoombie

Bo: Michelle Nigrini, kunstenaar van Rosendal; Winters wat verby is, gemengde media

Wat behels jou nuwe werk?

Ek het nog nooit regtig figure as tema wou ondersoek nie. Die idee het posgevat toe ek verlede jaar gewerk het vir ʼn groepsuitstalling by die Tina Skukan galery genaamd Hoek van my heelal.  Ek was nogal in ʼn hoek want ek het soveel van my heelal alreeds geskilder. Vriend Diek sê toe dat die duisende fotos op my selfoon wat geneem en nooit weer gesien word nie, ʼn goeie vertrekpunt kan wees. Dit was aanvanklik ʼn lekker nuwe uitdaging om die gist oftewel gees van die oomblik vas te vang, maar die teken van ʼn bepaalde foto met voorgeskrewe komposisie ensomeer was vir my te beperkend. Dit het aanleiding gegee tot die samevoeging van figure uit verskilllende foto’s van dieselfde gebeurtenis.

Dis vir my stimulerend want ek kan kies of ek met ʼn blerts verf of ʼn meer beskrywende lyn die gevoel van die dag, die oomblik, die geleentheid wil laat herleef. Hoewel die figure nie lewensgetrou weergegee word nie, herken ek die persone aan die houding. Dit kulmineer uiteindelik in ʼn collage van houdings. Dit maak die eindproduk  eerder ʼn spel van verrassings waarin die element van toeval ʼn baie groot rol speel.

Hoe verskil dit van jou ander werk? Is dit portretkuns? Groepkuns?

Die verskil lê grootliks in die tema, maar deesdae teken ek meer en kombineer dit met groot vlakke nat verf. Ek gebruik minder kwas en verf en eksperimenteer eerder met alternatiewe voorwerpe soos handgemaakte kwasse wat ek maak van takkies, blare, grasse, ou besems, stukkies materiaal. Verder gebruik ek houtskool, ink, waterverf, potlode, industriële verwe, sand, gom. Als met baie water gemeng sodat dit kan loop en nuwe onbeplande areas en merke genereer. Die spesifieke palet word ook my “notaboek” vir die betrokke tyd wat ek daarop werk, so daar is altyd lukrake skryfsels, nommers, adresse, diagramme, aanhalings, idees in die agtergrond van baie van my werk.

Wat is die invloede uit jou omgewing?

Ek woon nou al 15 jaar in die Oos-Vrystaatse dorpie Rosendal. Die skuif van Pretoria na die platteland was ingrypend en baie dinge het verander in my werk. Ek het hoofsaaklik op die landskap en strukture gefokus – dit was soos ʼn kompas. Aanvanklik styf en ondersoekend en later los en amper abstrak. Die plattelandse lewe is finansieël en emosioneel ideaal vir ʼn voltydse kunstenaar. Die vrede en vryheid hier laat mens toe om meer te sien en jouself beter te hoor.

Sou jy jou werk beskryf as abstrak?

Die rol van toeval bly ʼn element in my werk – ek het geen vooropgestelde “eindproduk” in gedagte nie – die aanvanklike stimuli (soos kiekies) bly slegs die vertrekpunt. Daar is nie ʼn pre-destined outcome nie. My proses is spontaan en hoogs reaktief. ʼn Kombinasie van abstrakte ekspressionisme wat berus op mark-making, kwashale, verfspatsels. Dit dui op die distorsie van herkenbare objekte om ʼn sekere stemming of gevoel te skep. Ek skep chaos wat ek later orden.

Ek maak altyd gebuik van gemengde media

Kunstenaars wat jou blywend beindruk?

Jackson Pollock  het ek in 1985 ontdek en sy invloed is seker die blywendste. Spore van sy spattegniek is vandag nog in my werk te sien.

Ook Monet, Matisse, Kandinski, Cy Twombly, en die kunsteorieë van Clive Bell, Francis Bacon, John Berger, Arthur Koestler, Johannes Itten.

Clive Bell se uitlating hang ek vandag nog aan: “The representative element in a work of art may or may not be harmful, but it is always irrelevant. For to appreciate a work of art, we must bring with us nothing from life, no knowledge of its affairs and ideas, no familiarity with its emotions.”

Die denker, gemengde media, Michele Nigrini

Kuns argief

  • Landskappe as heerlike spieëls van onthou
  • Die moontlikheid van oorlewing
  • Protes gee museum gas oor portretprys
  • In gesprek oor landskap
  • Beurtkrag inspirasie vir Sasol-wenwerk
Lees nou