Small great things

deur Jodi Picoult, Hodder & Stoughton, 2017

The miracle happened on West 74th Street, in the home where Mama worked. It was a big brownstone encircled by wrought-iron fence, and overlooking either side of the ornate door were gargoyles, their granite faces carved from my nightmares. They terrified me, so I didn’t mind the fact that we always entered through the less-impressive side door, whose keys Mama kept on a ribbon in her purse.

Blessed by Bosasa

deur Adriaan Basson, Jonathan Ball Publishers, 2019

When the Italian chef-turned-fixer Angelo Agrizzi started spilling the beans on Bosasa in January 2019, I’d been investigating the company for 13 years. What had started out in 2006 as just another story about prison-tender irregularities had grown into the biggest threat to President Cyril Ramaphosa’s ‘new dawn’, which was built on promises of clean governance and anti-corruption arrests.

You were made for this

deur Michelle Sacks

If you saw us you’d probably hate us. We look like the cast of an insurance commercial: shiny, happy us. The perfect little family, living the perfect little life. Wasn’t that another perfect day? is what we always say at the end of days like these. A confirmation. A promise. A warding-off of any days that might be anything less. But most are prefect here in Sweden, many more than I can count.

Pruimtwak en skaduboksers

deur Danie Marais, Tafelberg, 2015

Hoe gaan my kinders dit ooit eendag regkry om my te skok? het ek nou en dan gewonder toe ek as vyftienjarige Vrydagmiddae in Pretoria bus gery het na die skemerdonker platebiblioteek in Sunnyside se Nedbank-plaza.

Something out there

deur Nadine Gordimer, Ravan Press, 1984

You can only count the days if you are waiting to have a baby or you are in prison. I’ve had my child but I’m counting the days since he’s been in this house.

Boomkastele

deur Schalk Schoombie, Human & Rousseau, 2015

Die navorser blaai stadig deur sy koerant. Vandat hy afgetree het: ’n oggendritueel saam met sy tweede espressobekertjie filterkoffie (te veel koffie gee hom gal). Met geoefende oog spoedlees hy opskrifte en onderskrifte, eerste en laaste paragrawe, hier en daar ’n greep, feit, uitlating of brokkie statistiek om ’n taamlik volledige beeld van belangrike stories saam te flans. Dis ’n gekonsentreerde, onderbewustelike dog luilekker siftingsproses wat sy brein daagliks uitdaag, oefen, wakker skok. Laslappienuus. Hy weet nie waarvoor hy soek nie, dis lukraak, amper ’n speletjie, maar hy weet wanneer hy dit vind.

Ek kom terug

deur Adriaan van Dis, Protea 2014

Ons staan teenoor mekaar, ek en my ma. Sy aan die een kant van die kis, ek aan die ander kant. Ons ruk aan die handvatsels. Sy het pantoffel aan en ek skoene. Sy gly en ek gryp haar vas. Gewen.

Buys

deur Willem Anker, Kwêla, 2014

Kom en zie! Die koggelman op die rots, rysmier in die bek. Sy kake begin maal. Hy bespied die gewes, al langs die kloof af. Sy byt val stil, sy oogballe rol. Die kleur van sy kop en voorpote wys hy is gereed vir paar. Hy toon sy rooibruin rug en kraag. Hy kyk op, draai sy kop na regs. Sy blou nekvel span.

Sewe-en-veertig

deur Irma Venter, Human & Rousseau, 2019

Die klank draf deur my onderbewussyn. Dring deur die swart wolk van slaap. Kom staan voor my en skree, skril en aanhoudend, soos daai kaalvoet natneuskinders in Checkers wie se ma’s nie vir hulle lekkergoed wil koop nie.

look at me,  recollections of a childhood

deur Nataniël, Human & Rousseau, 2019

What should your earliest memory be? What do you remember as your very first scene? Is it you  in the chicken run in Wellington? You are sitting on the ground among the chickens, your mouth is wide open, Grandfather is holding something out to you, a pebble or an earthworm, and you are planning on eating it – you eat everything. No, that’s the photo in Mother’s album, the family still laughs about it. Is it you swinging on the garden gate, a floppy hat on your head? That was during a visit to the Langkloof, at your cousin Magdel’s home. No, that’s another black-and-white photo from the album. Is it you and your blow-up dog, with all the boys from the children’s home in Riebeeck East? No, another photo, examined a thousand times.

Werfsonde

deur Kleinboer, Umuzi, 2012

My vrou Lungi bid soms na sy in die bed geklim het. Sy sit met haar bene gekruis onder die komberse, haar oë toe. Sy buig haar kop vooroor, hou haar hande spits voor haar regop bolyf. Sy bid nie hardop nie. Dit duur slegs ’n halfminuut of so. Sy het ’n Zoeloe-inisiasiemerk (’n kepie wat in haar vel gesny is toe sy ’n baba was) op haar voorkop en twee op elke wang, vertikaal, klein. Ook ’n ry kepies om elk van haar polse.

Alles mooi weer

deur Karin Cronje, Genugtig, 2008

Knap gedaan, Dame. Hier hardloop jy, aangepor deur die radio-omroeper se ontsteltenis, in jou geel uitrusting, op jou geel wankelende hofskoene, langs die hoofpad.

Die wonderwese

deur Carina Stander, Protea, 2019

Die lied was ’n bergstroom. Helder het die lied oor die spoelklippe gevloei, oor die onderwaterwêreld van lugborrels, blaarreste, wortelveseltjies en verstrengelde takkies. Die lied het die kind bereik waar hy sy blaarboot stroomaf laat vaar, al vinniger en vinniger in die rigting van die oseaan. Die kind wou die blaarboot keer om in die see te beland, want binne-in was drie kosbare paddavissies toegevou. Hy het al langs die oewer gehardloop, verby die swaels se modderneste, gebars deur die biesies waar die blougroen naaldekokers vlieg en in die water geplas, maar hy was te laat – die blaarboot het klaar omgekantel en die paddavissies het weggewriemel. Sy voet het op ’n spoelklip gegly, karplaks het hy in die stroom neergeslaan.

Kammaland

deur Annelie Botes, Penguin, 2019

In die fris Oktoberlug gly die bottelgroen boot met die goudkleurige patryspoortraampies teen ’n slakkegang weg van die vasmeerplek by Lower Heyford. Die epiese reis het begin.

’n Ander tongval

deur Antjie Krog, Tafelberg 2005

Die skoot klap. Hulle kom om die draai gesny. Tussen die wit seuns uit skuif ’n swart kind, regop, sy vingerpunte met elke haal moeiteloos na bo. In die pylvak is hy los voor met die soort boeiende grasie wat top-atlete kenmerk. Die pawiljoenskare is op hulle voete. Die swart skole juig en hardloop tot teen die relings. Die wit ouers skree, iemand gooi sy hoed in die lug en ’n wit baanbeampte buig eintlik vorentoe soos hy die kind aangil.

Nadraai

deur Jaco Kirsten, Tafelberg, 2019

Iewers aan die bokant van ʼn steil skihelling in die Italiaanse Alpe staan ʼn middeljarige man en kyk na die wit vallei onder hom. Sy donker stoppelbaard is silwergrys op sy ken en kakebeen, Hy dra ʼn swart skibroek en rooi baadjie, donker handskoene, swart skihelm en skibril met spieëllense waarin die berglandskap waarteen hy skaars ʼn spikkel is, weerkaats word.

Die slaghuis

deur Cas Wepener, Protea 2019

Nnnnnnjjjjjjiiiiiiiiiiii, sing die saaglem wat al in die lengte deur die werwels van die rugstring gly. Marietta drink elke beweging en elke geluid van die slaghuis in. Wanneer die blokman die twee helftes van die karkas wat op die band loop na sy lyf terugbring, is die skril geluid weg. Die een helfte laat hy links van hom op die blok lê. Hy neem die ander helfte stewig met sy groot hande vas en saag dit in drie dele op. Die masjien se klank is nou, terwyl geen been aan die lem raak nie, dieper – ’n wwwwrrrr. Marietta Bergh, eggenote van oudbrigadier Karel Bergh, eertydse lid van ’n spesiale eenheid van die Suid-Afrikaanse Polisie, verkies die hoër klank. Dit is vir haar soos mooi musiek, die marsmusiek van ’n orkes met die blokman as tamboermajoor.

’n Duisend stories oor Johannesburg

deur Harry Kalmer, Queillerie, 2014

Die eerste keer dat sy ’n kamera gesien het, het sy nog al twee haar oë gehad. Dit was ’n groot houtkis op vier pote. Die man agter die kamera het sy kop onder ’n stuk swart lap ingesteek, met sy hand om die groot houtkis gevat, ’n koperdekseltjie van die lensoog gehaal en met sy vingers gewys dat hulle daarna moet kyk. Sy en haar vier kinders moes lank stilstaan voor die tent waar hulle gewoon het. Totdat die man gesê het hulle kan maar beweeg.

WondeRsmid

deur Jessica Townsend, vertaal deur Jaco Jacobs, Human & Rousseau, 2019

Morrigan wip van die Sambreelspoor af. Haar tande klapper en haar hande is gevries om die handvatsel van haar oliekleedsambreel. Die wind het haar hare behoorlik deurmekaargeklits. Sy doen haar bes om dit plat te stryk terwyl sy haar beskermheer probeer inhaal. Hy is klaar ʼn hele paar treë voor haar uit, haastig op pad deur die raserige, bedrywige hoofstad van die Boheemse distrik.

My naam is Prins, ek slaap met die lig aan

deur Christine Barkhuizen-Le Roux, Human & Rousseau, 2019

September 1971 Morganbaai

Was dit tóé dat hy die eerste keer daardie warm gevoel in sy bors en teen sy nek gekry het?

Hy’t in die tweede ry van voor af in die rammelkasbussie gesit. Was dit daardie oomblik voordat die groot blou water oopgesprei het voor sy oë? Die sekonde toe hy opgekyk het, toe Pa Pietie sy oog in die truspieëltjie van die bus gevang het – die skelm oogknip wat net hy kon sien. Die intieme, vlugtige raak van twee ooglede oor sy blou-blou oog; ʼn geheim beloof?

Priestdaddy

by Patricia Lockwood, Penguin Memoir, 2018

“Before they allowed your father to be a priest,” my mother tells me, “they made me take the Psychopath Test. You know, a priest can’t have a psychopath wife, it would bring disgrace.”

Ludmilla’s Broken English

by DBC Pierre, Faber and Faber, 2006

The shocker came in the nursery. Matron tried to distract the Heath twins that first morning, whisked folds of dusty light around them, ruffled the stink of milk with her antics. But her clucking was wasted. The boys couldn’t help but notice none of the other children were conjoined.

Papierblomme

deur Helena Hugo, Lux Verbi, 2019

Alles, elke ding, het sy tyd, dis wat die Bybel sê. Elke lewende wese, elke plant, dier en mens wat asemhaal, het ʼn begin, ʼn middel en ʼn einde; tyd om gebore te word, te lewe en te sterf, om te onthou en te vergeet. Maar wanneer Janine aan haar lewe terugdink, is daar dae en tye wat sy nie kan vergeet nie. Toe sy sewe jaar oud was, het daar ʼn deur tussen haar en Jesus die Here toegeklap. Om dit oor te vertel, besef sy, moet sy teruggaan na die winter van 1990. Selfs nou, ná al die jare, onthou sy dit asof dit gister gebeur het, en word sy weer klein. Dit was koud daardie oggend …

Die wolkversamelaars

deur Nadia de Kock, Kwela 2019

Die ou Kelte – die Skotte en Iere – het geglo die hemel en aarde is slegs ’n meter uitmekaar. Hulle het ook geglo daar is plekke waar dié afstand nóg kleiner is en het dit “dun plekke” genoem.

Tronkhond

deur China Mouton, Protea, 2019

Naby Colesberg gaan ons oor die Oranjerivier. Die treinwiele maak ’n hol geluid oor die brug. Ek staar na die gitswart nag. Iewers op ’n kassetspeler sing die Rolling Stones “Paint is Black” – ons is nou in die Vrystaat.

Liefde agter tralies

deur Carla van der Spuy, Tafelberg, 2019

Verliefde vroue het al in groot getalle teen die tralies van selfs terdoodveroordeelde reeksmoordenaars in die doodselle gehamer om hulle te smeek om met hulle te trou. Party haak selfs die knoop in die spreekwoordelike skaduwee van die galg met hierdie toemomslose ‘lady-killers’ deur. Vir hulle is hierdie mense nie die soort monsters wat in die media uitgebeeld word nie, maar onweerstaanbare aspirantminnaars, ver verwyderd van mnr. Gewoon. Die liefde van hul lewe.

Emily Hobhouse, Geliefde Verraaier

deur Elsabe Brits

’n Egpaar van St. Ive in Cornwallis word voor die hof gedaag omdat hulle “wreed is teenoor hulle kinders”. Toe die owerhede by die huis opdaag, is die ma erg ontsteld, want sy kan nie behoorlik na die kinders omsien nie omdat hulle te arm is.

Hond se gedagte

deur  Kerneels Breytenbach, Human & Rousseau, 2019

Die gil kom van die kantlyn af, maar daar is niemand om dit te hoor nie. Ook Fleur de Villiers is afwesig, eensaam in haar bed in Houghton. Die kreet sal vandag nog haar lewe begin beduiwel en die weke wat voorlê dompel in ʼn gemors van onsmaaklikheid en ander rugbydrama.

Zola

deur Johan Jack Smith, Pemguin, 2019

Sy longe brand en sy knie keil hom op. Sy linkerbeen begin effe sleep. Dit moet van die adrenalien wees wat nou besig is om uit te werk. Hy staan eers stil en skep asem. Dan beur hy voort met die liggaam oor sy regterskouer. Dooie gewig. Dat so ʼn ou fyn dingetjie so swaar kan wees. Die meisie se kop stamp teen sy blaaie, hy voel haar hand teen sy laerug tik met elke tree wat hy gee. Hy verbeel hom hy kan die klamheid van haar onderlyf deur sy jas voel. Sy is moeilik om te dra. Meer ongemaklik as die ander wat hy net neergelê het. Dis nie meer so ver nie.

Flights

 by Olga Tokarczuk, Fitzcarraldo Editions, 2019

I’m a few years old. I’m sitting on the window sill, surrounded by strewn toys and toppled-over block towers and dolls with bulging eyes. It’s dark in the house, and the air in the rooms slowly cools, dims. There’s no one else here: they left, they’re gone, though you can still hear their voices dying down, that shuffling, the echoes of their footsteps, some distant laughter. Out the windows the courtyard is empty. Darkness spreads softly from the sky, settling on everything like black dew.

Die laaste jagtog

deur Dot Serfontein, Protea, 2012

Jeanne lê onrustig en luister na die gesprek by die agterdeur. “Moet ek kom koffie maak, Kosie?” Maar dan is Kosie al by haar in die kamer, voor die geweerkas. Dis helder lig in die vertrek, want buite hang ʼn goudgeel maan oor die duine. Die geweerloop blink soos ʼn vuurstreep toe hy dit uit die kas haal. Sy spring beangs uit die bed, struikel oor die lakens en gooi haar teen hom vas: “Kosie, jy gaan nie! Jy gaan nie! Jy het belowe jy gaan nie weer op hierdie mal ritte nie.”

Skarlakenkinders

deur Anzil Kulsen en Nadine Blom, Lux Verbi, 2019

Alles is stikdonker binne. Haar ouerhuis lyk verlate as sy so na die tuin kyk. Die gras is kniehoogte en die onkruid het alles oorgeneem. Dis nie hoe sy haar ma ken nie. Haar ma was altyd so erg oor haar blomme.

Die laksman se dogter

deur Gerda Taljaard, Penguin 2018

Gisteraand het ek weer van haar gedroom. Van my dogter, en van die plataanboom. ‘n Helder droom wat soos altyd by my ouerhuis in Pretoria afspeel.

Die kind uit die wingerd

deur Helene de Kock, Human & Rousseau, 2019

Dit was 1918 se herfs. Tog voel dit soos gister. Daardie okergeel middag toe Carijn die seuntjie deur die wingerd sien aankom. Luiters loop hy, asof hy dit elke dag doen. Arms swaaiend soos wat hy stap. Toe sien hy haar ook. Loop stadiger, meer stokkerig, of hy al hoe verder al hoe banger word.

Conjunction

by John Updike from The Afterlife, Alfred A. Knopf, 1994

Geoffrey Parrish, approaching 60, has long enjoyed an uneasy relationship with the stars. In childhood, when we assume the world to have been elaborately arrayed for our own benefit, with a virtual eternity allowed for inspection of its many large and mysterious parts, he had taken the stars, like the clouds overhead, for granted. His mother knew the Big Dipper and Orion, and on a summer evening might point out, in a voice of unaccountable excitement, Venus – a white shining puncture in the shining blue that was deepening above the gory sunset. For a moment or two at night, he might become aware, as a skater is suddenly aware of the dark water he skims across, of the speckled heavens, a dust of distant worlds, between the massy silhouettes of the black treetops. But in his back yard, where such revelations would find him, he was generally intent upon catching fireflies or feeling the throb of his breath or heartbeat as he ran, late for his bedtime, toward the tall lit windows of the house.

Die kinders van spookwerwe

deur Lize Albertyn-du Toit, Human & Rousseau, 2019

Die son skroei nou al dae lank die Bo-Karoo. Dis net ná Kersfees, en die hittegolf wil nie skietgee nie. Die waters moet elke dag nagegaan word. Milano is al elf jaar oud en ʼn groot hulp die vakansie. Die môrester skyn nog helder in die ooste wanneer sy pa hom soggens wakker maak.

Vel

deur Azille Coetzee, Tafelberg 2019

Dis nog ’n Vrydagaand in Amsterdam. Ek sit in my gunstelingkroeg, Festina Lente, op die Prinsengracht. Buite is dit yskoud, pikdonker en papnat, maar binne, met die swaar fluweelgordyne, die verhitting en al die asems en lywe, is dit heerlik gesellig.

Gedeeltelik bewolk

deur Ruan Kemp, Tafelberg, 2019

Die noen is verstikkend, wit, nie ʼn wolk in sig nie, net ʼn son soos ʼn stok in jou oog, en ʼn swart kolletjie op die lens, ʼn voël wat in die oostewind dwarrel. Die oostewind bring gerugte, skindernuus uit verafgeleë plekke, fluister in die langgras. Goggas gil in die takke. Die binnekant van ʼn kasset, vasgedraai in ʼn doringbos, losgetorring in die wind, blink in die son. Nat derms. Later, wanneer die trok met die gevaarlike vrag verby is, gaan die jakkalse kom snuffel. Die drywer van die trok met die gevaarlike vrag weet niks van die oostewind se gerugte nie. Die ruit is toegedraai, en die man snork. Die trokdrywer skakel die radio aan. “Noord-Kaap: Mooi weer en warm, maar gedeeltelik bewolk in die ooste,” sê die radio. Skakel die radio af. Tussen die drywer se bene ʼn fles koffie, lou maar gerusstellend, die hand van ʼn vrou. Agter hom die man wat snork. Die drywer laai nie gewoonlik duimgooiers op nie, dis teen die reëls, maar die man was wit en gehawend.

Vervleg

deur Petro Hansen, Protea 2019

Nou een Sondagoggend in die kerk op my Bosvelddorp sit ’n tannie met ’n hoed in die ry voor my. Die verespeld aan die kant van die hoed lyk nog groter wanneer die lugversorger hom beetkry, en dit versper my uitsig op die dominee op sy preekstoel. Terwyl hy die aankondings doen, dwaal my gedagtes af.