Dirigent Yasuo Shinozaki

Warm JFO-winterseisoen hier

deur Paul Boekkooi

Oor die voorspelbare en konserwatief-veilige programmering by feitlik al ons simfonieorkeste, het ons reeds op SKROP se kuberruimte voete gestamp en enkele idees rondgegooi (sien argief). Nagenoeg 80 persent van orkeste se gehore is behoudend. Vir die lede van al vier orkeste se artistieke beplanningskomitees gaan dit eerder oor die hoogste loketinkomstepotensiaal wat bereik sou kon word as oor gehoorontwikkeling. Dít is op die lange duur kortsigtig.

Met ʼn vinnige blik oor die programaanbod van die Johannesburgse Filharmoniese Orkes (JFO) se Wintersimfonieseisoen wat vandeesweek in die Linder-ouditorium in Parktown wegspring, is daar tog ʼn paar uiters positiewe aspekte rondom die repertoriumkeuses wat verheug. Die ouer, uiters patriotiese ondersteuners wat die orkes al 19 jaar goedgesind is, sal verbaas en dalk teleurgesteld wees dat hulle in die nuwe seisoen dit sal moet oorleef om nie één keer werke van Beethoven, Rachmaninov of Tsjaikowski te hoor nie.

Veral dié drie komponiste is die stapelvoedsel van die massas: reg so, maar dit gaan immers ten koste van ʼn wyer perspektief op die genot wat ook musiek uit ander tydperke as slegs die Romantiek kan bied.

Hou julle stoele vas: Die Klassieke era is nou ook verteenwoordig deur Mozart en Haydn, terwyl selfs die voorafgaande Baroktydperk  ʼn staanplek kry deur die uitvoering van die gewildste werk óóit wat Vivaldi nagelaat het: Le Quattro stagioni (Die vier seisoene) wat bestaan uit vier vioolconcerto’s waarin die komponis se beeldende fantasie op loop gaan met wat elke seisoen in sy breedste verskeidenheid vir die mensdom beteken.

Die uitvoering hiervan is ʼn eerste vir die JFO. Daar is baie meer aantreklike orkeswerke uit die Barok wat hopelik van nou af op hulle programme sal verskyn – veral welkom wanneer die genooide dirigente met historiese uitvoeringspraktyke vertroud is!

Vandeesweek se Program 1 bestaan uit die Simfonie no. 94 in G majeur, die sogenaamde “Verrassingsimfonie”, van Haydn, die Klavierkonsert no. 2 in g mineur van Saint-Saëns en die Simfonie no. 4 in d mineur van Schumann.

Op die verhoog vir die eerste twee van vier programme, is daar die Japanse dirigent Yasuo Shinozaki wat vir die meerderheid Suid-Afrikaners ʼn  immer gesogte gas is. Saam met hom voor die klavier in die Saint-Saëns concerto is daar die jong Venezolaanse pianiste Edith Peña wat hiermee haar debuut met die JFO maak.

Hierdie konsert word Woensdag-, Donderdag- en Vrydagaand  in die Linder uitgevoer, maar let wel: slegs vir hierdie winterseisoen is die aanvangstyd van die gebruiklike 20:00 na 19:30 vervroeg. Ook die gratis voorafpraatjies deur Deano Maduramuthu van Classic 1027 is vervroeg na 18:30, maar word steeds in die Space Frame foyer aangebied.

Seisoen-subskripsiekaartjies teen verlaagde pryse en enkelkaartjies kan deur Computicket bespreek word, maar is ook vanaf 18:30 by die Linder-loket verkrygbaar.

  • Vir volledige inligting oor die JFO se Winterseisoen, besoek die orkes se webtuiste by jpo.co.za

John Kani en Anthony Sher  Foto: Ellie Kurttz

Twee konings stamp koppe

deur Kobus Burger

Om die Suid-Afrikaans gebore akteur sir Anthony Sher op die vooraand van sy sewentigste verjaardag ter plaatse in ʼn splinternuwe toneelstuk op die planke te sien, is ʼn belewenis.

Sher het in 1982 by die Royal Shakespeare Company (mede-vervaardiger van hierdie nuwe drama uit die pen van John Kani) aangesluit. En hier knoop hy sy loopbaan meesterlik saam met ʼn drama wat met Shakespeare se King Lear in gesprek tree.

In Kunene & The King daag die verpleër Lunga Kunene (Kani) by ʼn bejaarde akteur met lewerkanker, Jack Morris (Sher), op om hom te versorg. Morris is ʼn  korrelkop, vereensaam en kyk nog hopeloos te diep in die bottel al berei hy voor vir sy rol as Lear in ʼn produksie wat in die Kunstekaap-teater sal open.

Die “koning” en Kunene stamp uit die staanspoor koppe. Die pyn, wonde en verskille lê veel dieper as net die kanker. Plek-plek kreun die stuk onder die politieke retoriek en kommentaar wat nog nie in die karakters lêplek gekry het nie. ʼn Mens hoor nog die dramaturg se stem. Net té letterlik; té veel wysvinger na die gehoor.

Sher kan met die klap van die vingers transformeer. Sy oorgange is soomloos-oortuigend van ʼn lydende akteur tot ʼn formidabele Lear. ʼn Meesterklas in die toneelkuns met ragfyn toneelspel wat soos ʼn emosionele stemvurk tril.

Kani skets sy Kunene met bekende aanwendsels wat ʼn sterker regisseurshand sou kon uitstryk. Hy is wel ʼn gedugte teenwig vir Sher en sorg vir ʼn magdom komiese momente wat maak dat Kunene & the King nie as ʼn volwaardige tragedie onthou sal word nie.

Lungiswa Plaatjies se sang met musiek deur Neo Muyanga word vir dramatiese oorgange benut. Birrie le Roux se besonderse stelontwerp vestig twee uiteenlopende huise op die Fugard-verhoog. Tesame met Mannie Manim se beligtingsontwerp is die produksie tegnies van hoogstaande gehalte.

Die ontknoping en slot het net té maklik oorgekom, asof dit afbreuk doen aan die ryk, geskakeerde en diepgaande verhaal wat in die voorafgaande sowat 100 minute vertel is. Die kompleksiteit van die karakters en politieke moeras waarin die twee mans hulle bevind, word met ʼn kitsoplossing uit die pad gevee. ʼn Mens wonder: Kon Shakespeare, Lear of Kunene se voorvaders (of selfs hul spoke) nie dalk in hierdie sleuteltoneel aangemeld het nie?

Kunene & The King is steeds ʼn ʼn tydige nuwe Suid-Afrikaanse drama en behoort nes Kani se Nothing But The Truth nog lank onthou te word. Gaan kyk dit, al is dit dan net om Sher se manjifieke Morris-vertolking te beleef.

  • Kunene & The King, The Fugard Theatre, Kaapstad. Vir meer inligting of besprekings besoek www.thefugard.com

Sven Ruygrok as Alan Strang. Foto: Jesse Kramer

Equus: Om opnuut te glo

deur Paul Boekkooi

Tussen 1973, met Equus se debuut in Londen en nou, het daar 46 jaar verloop. Die wêreld, asook die veranderlike, soms drastiese denkprosesse oor dié tydperk, laat jou met nuut verworwe insigte dieselfde verhoogstuk aanskou.

Die feitelik gebaseerde intrige van die drama staan rotsvas, onveranderlik soos ʼn standbeeld. Maar wat tussen die karakters gesê word en hoe die inhoud van daardie dialoë in ʼn nuwe tydvak geïnterpreteer mag word, kan ’n klemverskuiwing of selfs ʼn gedeeltelike grondverskuiwing tot gevolg hê.

Moontlik is ’n meer tersaaklike vraag: Verteenwoordig die wye spanveld in Equus rondom psigologie, religie, filosofie, die reg en ander etiese vakgebiede nog dieselfde gewig as in ’n vorige eeu? Dra dít wat die dramaturg Peter Shaffer so nougeset neergeskryf het nog dieselfde trefkrag as destyds? Het die mens se uitkyk enigsins drasties verander?

Vir ’n relatief verhelderende antwoord hierop kan aangehaal word uit ‘n huldeblyk aan Shaffer deur Bruce Weber en Robert Birkvist in The New York Times, 6 Junie 2016 – die dag van sy heengaan:

“Though the play (Equus) drew much praise – ‘stunning’, Walter Kerr called it in The New York Times – it also courted controversy. A few amateur shrinks (that is, critics) offered a variety of interpretations, including that the play was about closeted homosexuality – a suggestion that especially flummoxed Mr. Shaffer – and professional ones complained about the portrayal of their profession”. ’n Oorloggie van omstredenheid het vir ’n kort rukkie in die lug bly hang…

Die jongste plaaslike produksie van die stuk is meesterlik in dié sin dat dit die grootsheid van die oorwegend nie-fiktiewe gegewe heg en geïntegreerd weergee. Niks doen as synde verouderd aan nie. Terwyl die stuk handel oor twee mans, die psigiater Martin Dysart (Graham Hopkins) en sy tienerseun-pasiënt, Alan Strang (Sven Ruygrok), slaan die stem van die dramaturg deurlopend in die terapiegesprekke deur. Hulle is soms driftig, genuanseerd, maar weerspieël meestal ’n ondertoon van broosheid.

’n Uiters treffende stelling kom in die tweede bedryf voor wanneer Dysart vir Hesther Salomon (Cassandra-Tendai Mapanda) met vertwyfeling sê: “Can you think of anything worse one can do to anybody than take away their worship?” Hiermee kon Shaffer netsowel met die 21ste eeuse mens in gesprek tree. Dit raak aan ’n sentrale leitmotief in die drama.

Fred Abrahamse, die regisseur en beligtingsontwerper, het ’n sterk konsepsionele eenheid in sy regieplan nagestreef, verkry deur die stel- en kostuumontwerpe van Marcel Meyer, die bewegingschoreografie van Marc Goldberg en Charl-Johan Lingenfelder se musiek.

Dat mans en vroue met soms verstommende bewegings die perde “lewe” laat kry, is by geen vorige plaaslike professionele opvoering van Equus bereik nie. Ook die spanningvolle geladenheid in die interaksie tussen mens en perd is hier meer tasbaar as by vorige produksies. Die toneel waar Strang die ses perde verblind, wek afsku.

Nog meer indrukwekkend was die prestasies rondom die karakterryke inlewing deur die hoofspelers, met Graham Hopkins aan die spits met ’n karakter wat sy eie krisisse beleef en dit met wyd aangewende stemmodulasies en gesiguitdrukkings verinnerlik het. Sven Ruygrok is byna sy eweknie – veral so in die tweede bedryf. Ongelukkig moet Maggie Gericke as Dora Strang nog deeglike stemprojeksie onder die knie kry.

Equus deur Peter Shaffer. Pieter Toerien-teater, Montecasino. Tot 26 Mei.

Kortkonserte

Jy hoef nie jou strikdas te knoop of jou skoene poets om ‘n feesmaal van klassieke musiek te geniet nie.

Drew Henderson speel Aguado

Mari Samuelsen speel Max Richter

Bach vir vier klaviere

Hauser speel Sjostakowitsj

Orquestra Sinfonica Simon Bolivar speel Marquez

Jozef Orlinski sing Vivaldi

Nuwe klanke & stemme

Kyk en luister bietjie na dié sonderlinge eietydse kunstenaars:

Rhiannon Giddens – I’m on my way  

Rodrigo y Gabriela – Mettavolution

Avi Kaplan – Change on the Rise

Forty Fingers – Libertango

Katrina Lenk – If I were a Rich Man

Luca Stricagnoli – The Prodigy

Encore argief

  • Simfonieorkeste se repertorium-rondomtalies
  • Resensie van Anne-Sophie Mutter CD
  • Meesleurende Paaskonsert

Lees nou