Geen sprake van verveling

deur Paul Boekkooi

Danrè Strydom (klarinet), Grethe Nöthling (klavier) en Samson Diamond (viool). Trio’s van Srul Irving Glick, Aram Khachaturian, Gian Carlo Menotti, Darius Milhaud en Paul Schoenfield. In die Miriam Makeba-konsertsaal, Unisa, Pretoria.

Vyf komponiste, nasionaliteite en geeste is hier tesame. Almal het ʼn individuele benadering openbaar in die proses om ʼn eie styl te ontwikkel. Die meerderheid van hulle het ʼn verbintenis met mekaar deur tradisies: By Glick, Milhaud en Schoenfield is dit verskeie vertakkinge van Joodse oorlewering. Khachaturian was ʼn Sowjet-Armeense komponis van Tbilisi, die multikulturele hoofstad van Georgië. Hy voeg iets eksoties aan sy musiek toe. Menotti, ʼn Italiaans gebore Amerikaner, openbaar binne ʼn eie, gesofistikeerde styl, meer van ʼn klassieke benadering. Milhaud, die mees produktiewe onder hulle, is deur Brasiliaanse musiek en jazz beïnvloed. Die enigste komponis onder hulle wat nog leef is Schoenfield.

Khachaturian, Menotti en Schoenfield noem elkeen hul werk ʼn Trio vir dié spesifieke instrumente. Milhaud karakteriseer syne as ʼn Suite. Glick gee syne die titel The Klezmer’s Wedding.

In dié drie musici van Bloemfontein se uitvoerings was daar geen sprake van ʼn vervelige oomblik nie. Wat wel gebeur, is dat daar in sommige onderdele só ‘n frenetiese stukrag en ritme ontlaai word dat stilistiese formules begin neig om te oorheers. Nou moet ʼn mens toegee dat, indien enkelinge in die gehoor ooit by ʼn Joodse troue was, die musiek van byvoorbeeld The Klezmer’s Wedding enigiemand sou kon aanspoor om onophoudelik daarop te dans.

Die kombinasie van klarinet, klavier en viool was vroeg al ʼn gevestigde tradisie by die Ashkenazy’s se Joodse musiek. G’n wonder dat musici wat hulself in klassieke musiek wil uitleef, veral ook soms die wortels van voorsate wil ontdek. Baie internasionale beroemdes soos die violis Itzhak Perlman of die klarinettis Giora Feldman hou die Klezmer-geskiedenis lewend deur die oordra van sprankeling en vreugde. Strydom, Nöthling en Diamond is ʼn gedugte kombinasie wat veral in Schoenfield se onophoudelik uitdagende en grensloos virtuose Trio, wat ʼn bykans demoniese dryfkrag loslaat, hulle hoogste troefkaarte uitspeel.

In die Milhaud-, Khachaturian- en Menotti-Trio’s was daar hegte eenheid in die samespel en ʼn deurdagte beklemtoning van elke komponis se individualiteit, al vloei grense tog by tye oormekaar. Die onderdele by Milhaud waar Mediterreense vrolikheid na vore tree, is deur ligte aksente ondersteun, aangevul deur vloeiende kontinuïteit te midde van sprankelende frasering deur die musici. By Khachaturian het veral individuele solowerk die komponis se kenmerkende idioom van welluidendheid vrye teuels gegee. Menotti se Trio het ʼn groter mate van kontrasrykheid weerspieël as die ander vier s’n.

Unisa se versorging van hul programme stel teleur – veral in die lig daarvan dat dit ʼn gesiene akademiese instelling is. Geen programnotas word voorsien nie. Ook selfs nie die mees basiese gegewens soos aanduidings van die individuele dele nie. Die universiteit beskik immers oor ʼn musiekfakulteit. Die Enoch Sontonga-saal het in onbruik verval. Die Miriam Makeba se harde klank raak oor tyd uitputtend.

JFO terug by musikale lewensessens

deur Paul Boekkooi

Daniel Boico. Foto: Kelemen Gergo

Johannesburgse Filharmoniese Orkes, met Daniel Boico (dirigent) en Gary Hoffman (tjello). Program: Die Moldau (Smetana); Variasies op ʼn Rokoko-tema vir tjello en orkes(Tsjaikowski);Elegie (Fauré); Simfonie no. 2 in c mineur, opus 17 – Klein Russiese (Tsjaikowski). Linder-Ouditorium, Parktown, Johannesburg. 

Lewe en lente het voluit teruggekeer na Gauteng en spesifiek Johannesburg se enigste professionele orkes. Ná verlede week se sluimerkonserte waarin slegs die pianis-solis Megan-Geoffrey Prins soms tot die redding gekom het van ʼn totale rus-tot-in-ewigheid-gesus, is ons gisteraand weer gevul met musikale lewensessens. Dit bewys net weer één pertinente feit: ʼn Orkes kan selde beter wees as die dirigent wat hulle lei. Daniel Boico wat teen dié tyd die geur van die maand-fase ná enkele geringe insinkings in die verlede ontgroei het, is nie slegs in beheer nie, maar het veral ook geïnspireer.

Dit is reeds binne die eerste minute van Smetana se Moldau, die tweede toondig uit sy siklus van ses onder die titel My Vaderland, duidelik. Daardie houtblaserspassasies met hul klankkurwes wat die vloei van water by die Moldau-rivier se oorsprong helder uitbeeld, is ʼn verademing om na te luister. Boico se aksent in sy interpretasie is nouliks gerig op die onverwoesbare immergroen aspekte, maar eerder ʼn evokatiewe ode aan die natuurskoon van Tsjeggië met, waar nodig, oorrompelende uitdrukkingskrag.

Met die meestertjellis Gary Hoffman in ons midde, is die daaropvolgende twee werke,  Tsjaikowski se Rokoko-variasies en Fauré se Elégie, ʼn pragvoorbeeld van instrumentale geraffineerdheid wat deur die solis ontsluit is en oorgeneem word deur die dirigent en orkes. Hoffman is skaars op virtuositeit ingestel, maar bepaal hom eerder by die karakterryke seggingskrag en stemming van elkeen van die agt variasies en koda. In sy spel verkry kontraste tussen teerheid en uitbundigheid spesiale en musikaal sinryke karaktertrekke. Die Elégie se deurlopende progressiewe melodiese opbou tot ʼn klimaks is skitterend gekontrasteer met die dénouement wat met ʼn ryp, subtiele beheer lei tot die magies wegsterwende slotmate.

Boico het sonder twyfel sinryke repetisies gelei ter voorbereiding van sy en die orkes se steeds meer intens en afgeronde uitvoering van Tsjaikowski se Simfonie no. 2 met die bynaam “Klein Russiese”. Folkloristiese invloede is wyd verspreid. Dit is opvallend dat die derde en vierde dele as meer gedisiplineerd, virtuoos en dus bevredigend geklink het as die voorafgaande twee. Shakespeare het alles behalwe per abuis verklaar “All’s well that ends well.” Binne die vier orkesafdelings skitter die houtblasers by uitstek, terwyl die koperblasers vorige, soms wankelende, prestasies dié seisoen hier reggestel het. Gerben Grooten is as poukenis die ster-musikus van die aand. Sonder sy insette sou veral die ritmiese stukrag van die uitvoerings minder presies en kernagtig wees.

  • Vanaand (Donderdag 12 Sep) 19:30 of môreoggend (Vrydag 13 Sep) 11:00 na die herhaling van dié konsert – die mees bevredigende een van dié seisoen.

Hoffman se grenslose musikaliteit

deur Paul Boekkooi

Gary Hoffman

Gary Hoffman, tjello; François du Toit, klavier. Program: Pièces en Concert (Couperin); Tjellosonate no.3 in A majeur, opus 69 (Beethoven); Suite vir Solo-tjello (Cassado); Tjellosonate no.2 in D majeur, opus 58 (Mendelssohn);  Linder-ouditorium, Parktown, Johannesburg. Saterdagaand.

Ná ʼn lang afwesigheid op plaaslike verhoë het die Kanadees-gebore tjellis Gary Hoffman (lankal in Parys gevestig) vir uitgehongerde gehore kom herinner waarom hy as ʼn uitsonderlike eksponent van dié instrument gereken word. In ʼn kontrasryke solo-program waarvan die musiek ruim twee-en- ʼn -halwe eeu omspan het, val twee van die komponiste in minder bekende kategorieë: François Couperin (1668-1733) en Gaspar Cassado (1897-1966). Vir ewewig is Beethoven en Mendelssohn verteenwoordig.

François du Toit, hoogleraar in klavier aan die Universiteit van Kaapstad, was die ideale keuse as “begeleier”. Hy is inderwaarheid ʼn volslae medespeler wat ʼn gedagtegang van eenheid in interpretasie, musikaliteit en tegniese beheersing nastreef. Wedersydse duospel is ʼn intuïtiewe kommunikasieproses wat eers in die middeljare tot volle rypheid ontwikkel.

Couperin se vyfdelige Pièces en Concert is soveel meer as slegs ʼn beurtelingse gesprek tussen twee aanvullende instrumente. In die tyd van oorsprong is dit  op ʼn viola da gamba en ʼn klavesimbel uitgevoer wat ʼn delikaatheid of broosheid sou uitstraal. Wat Hoffmann, met ʼn Amati-tjello (1662) en Du Toit op ʼn 21ste eeuse Steinway-vleuelklavier vermag het, was om die komponis se bedoelings met sy hoogs ontwikkelde, tog relatief tydgebonde uitdrukkingskrag te behou. Die Franse komponis se “sierlike” styl is binne die duo se wisselwerking tussen ʼn wonderbaarlike graad van elegansie met ʼn ligte aanslag en dinamiese nuanses gekontrasteer. Dus ʼn wydlopende klankspektrum sonder vertoon.

In die Beethoven sonate, sy bekendste en uitdagendste, was hierdie duo se oorwegend Klassieke benadering die rede waarom dit so oortuig het. Wat betref voordrag en soms diep opwellende fraseringskurwes, plus afwisselende toonvorming wat dikwels vibratolose onderdele met ánder wat ryk daarmee voorsien was kontrasteer, was daar deurgaans ʼn volkome eenheid. Opvallend was die ligte speelsheid van die Scherzo, die introspektiewe geladenheid van die ver-af klinkende Adagio cantabile en die energieke uitstorting van Beethoven op sy hoogste vlak van inspirasie wat die Allegro vivace- slotdeel gekenmerk het.

Die Spaanse tjellis-komponis Gaspar Cassado se vierdelige Suite vir Solo Tjello het gevolg. Ook hier het Hoffman die introverte subteks  met oorgawe benader as die Katalaanse vuur wat elders opgloei.

In Mendelssohn se Sonate no. 2 in  D majeur het Hoffman en Du Toit met virtuositeit die eerste twee bewegings uitgevoer, met ʼn ligtheid in die tweede, Allegretto scherzando. Die Adagio het ʼn digterlike melancholie met ingehoue sentiment opgeroep. In die bruisende Finale was ʼn ideale tempokeuse aanwesig wat oorromantisering beteuel.

Die twee toegifte, Fauré se Sicilienne en Bloch se Gebed uit Jewish Life, het regstreeks tot die hart gespreek het.

  • Dié program word vanaand (M aandag) om 19:30 in die NG Kerksaal in Knysna herhaal. Woensdag en Donderdag 19:30 en Vrydag 11:00 tree Hoffman as solis saam met die JPO in die Linder-ouditorium op met Tsjaikowski se Variasies op ʼn Rokoko-tema, opus 33. Besprekings: Computicket. 

Tailyn Ramsamy as Juliet en Matthew Baldwin as Romeo

Ander invalshoeke op die ‘Bard’ se R&J

deur Paul Boekkooi

William Shakespeare se werk is klassiek, universeel, uniek, maar veral ook aanpasbaar. Wanneer nuwe tydsgewrigte ánder benaderings en interpretasies rondom ‘the Bard’ – sy bynaam, oorspronklik Kelties en wat verwys na ʼn volksdigter – sou begin vereis, word so iets vanselfsprekend ʼn opsie. Helaas word daar in ons tyd gereeld rondom Shakespeare geknoei, gepeuter of  gemanipuleer, sodat die uitgangspunt van sy temas só belig word dat dit dusdanig in diens kan staan van bv. politiese ideologieë wat in die dramaturg se tyd hoogstens hersenskimmig sou kon wees.

In Montecasino se Pieter Toerien-teater het die afgelope Sondag ‘n produksie van Shakespeare’s R&J  in ʼn bewerking deur Joe Calarco en spelleiding deur Fred Abrahamse geopen.  Calarco is ʼn Amerikaanse dramaturg, verwerker van bestaande dramas en regisseur wie se Shakespeare’s R&J vir ʼn seisoen van ʼn volle jaar in New York opgevoer is. Die oorspronklike teks van Romeo and Juliet is aansienlik verkort, alhoewel die vermoede sterk is dat Calarco enkele aanhalings uit Shakespeare se sonnette asook letterlik een uit A Midsummer Night’s Dream ingevoeg het. ʼn Riemtelegram doen  die rondte dat beplande besoeke aan dié produksie deur leerlinge van sekere plaaslike skole afgelas is toe bekend word dat die rol van Juliet en ander vroue soos Lady Capulet en die verpleegster deur manlike akteurs gespeel word. Die hoop beskaam nie dat ons opvoeders immers wéét dat hulle in die Bard se tyd ook deur mans gespeel is nie…

Vier jong akteurs, almal koshuisbewoners van ʼn Katolieke skool in die 1950s, speel die volgende rolle: Matthew Baldwin is Romeo, Tailyn Ramsamy is Juliet en Benvolio, Dean Balie is Mercutio, Lady Capulet en Friar Laurence, terwyl Jeremy Richard te sien is as The Nurse, Tybalt en Balthasar. Hulle is verbied om R&J te lees, maar gedurende die middernagtelike ure in hul slaapsaal doen hulle dit wél. ʼn Proses van selfontdekking neem sy loop. Tienerdrifte en -drange word nog met ʼn mate van skaamte gesublimeer. Oor tyd lig die aanvanklike ongemak wat hulle teenoor mekaar voel om plek te maak vir versigtige kameraderie.

Abrahamse se regiekonsep staan stewig. ʼn Flinke tempo word gehandhaaf, daar word jeugdig en vlot beweeg en die dialoog word duidelik gevolg, behalwe wanneer die akteurs hul stemme na die agterkant van die verhoog draai. Minder oortuigend is die feit dat, vanweë die vier seuns se strenge verbondenheid met die teks, dit hulle daarvan weerhou om te suggereer dat hulle ook as individue daarin slaag om te groei. Bykomend hiertoe werk die suggestie dat hulle deur hierdie Romeo and Juliet -teks deeglik te ontleed ʼn regstreekse roete na hul manlikheid sou kon ontdek, is uiteindelik teenproduktief en skaars volgens die reëls van ʼn logika van wat mág of kán gebeur.

  • In Pieter Toerien se Montecasino-teater, tot 8 September. Kaartjies: Computicket.

Die strykstok vertel die verhaal

deur Paul Boekkooi

Die Chinees-Kanadese violis Yi-Jia Susanne Hou

Yi-Jia Susanne Hou, viool; Annalien Ball, klavier. Program: Sonatine in D majeur, opus 137 no. 1 (Schubert); Vioolsonate in F majeur, opus 24 – “Lente” (Beethoven); Suite Populaire Espagnol (Falla); Suite van Chinese volksliedere en danse (Yang Boa Zhi); Variasies op ‘n oorspronklike tema, opus 15 (Wieniawski). In die Linder-ouditorium, Parktown, Johannesburg. Gisteraand.

Elke musikus wat vir die eerste keer ʼn konsertreis deur Suid-Afrika onderneem, is meestal ʼn onbekende entiteit. Konsertbesoekers is vanselfsprekend ietwat skepties teenoor die reputasies wat sommige toonkunstenaars vooruitloop. Ons is bewus van die invloed van fopnuus wat só opgeblase op uiterlikhede fokus dat ware kunstenaarskap verdwyn.

Die Chinees-Kanadese violis Yi-Jia Susanne Hou (41) het haar opleiding hoofsaaklik in Kanada en die Juilliard Skool in New York ontvang. In ʼn kort tydsbestek het sy in drie Europese vioolkompetisies geseëvier. So iets is immer deurslaggewend vir enige loopbaan.

Haar optrede die naweek in die Linder-ouditorium, Johannesburg, waar sy die legendariese Giuseppe Guarneri-viool bespeel het wat eens Fritz Kreisler se eiendom was, het van meet af aan ʼn verstommende vlak van beeldend-poëtiese klankverfyning uitgestraal. Sy en haar SA begeleier, Annalien Ball, het reeds in die Schubert-sonatine ʼn wonderlike twee-eenheid geskep waarbinne albei die speelse, dialogiserende instrumentale tweegesprekke met ʼn fyn tegniek en lig vloeiende kommunikasie aangepak het. Hier is kamermusiek sentraal geplaas. Geen wedywering van dinamiek was nodig nie. Gee en neem, met baie kontraste wat beurtelings tussen hulle na vore kom, was die grondslag. Met Hou se ligte, geronde strykstokvoering het sy ʼn verhaal vertel oor die subteks van dié driedelige werk: gemoedelike variasies rondom ʼn met finesse onderdrukte hartseer.

Die mees konvensionele werk was weliswaar Beethoven se Lente-sonate, maar dit het op ʼn verstommende manier minder van dié seisoen se optimisme uitgedra. Veral in die tweede deel – ʼn Adagio wat vir eens ietwat traer en diep beskouend uitstaan – was die kommunikasie tussen Hou en Ball duidelik omlyn en kontrasryk,

Me. Hou het spontaan met die gehoor gekommunikeer. Veral haar inleiding tot Falla se Suite Populaire Espagnol wat oorspronklik uit ses Spaanse volksgeoriënteerde liedere bestaan het, wat in opdrag van die violis Paul Kochanski vir viool en klavier verwerk is, het die gehoor tydens haar vertellings aan haar mond laat hang. Onvermydelik het haar spel die verhale laat leef. Uit haar geboorteland is ʼn verdere Suite van Chinese volksliedere en danse deur Yang Boa Zhi uitgevoer. Met virtuose uitdagings is dié suite uniek in sy pogings tot Chinese programmusiek. Hue het dit gemaklik laat klink – iets wat dit allermins ís.

Uitdagendste was Wieniawski se Variasies op ʼn oorspronklike tema. Die soms letterlike opeenstapeling van ʼn magdom tipies violistiese pirotegnieke het ʼn mens asemloos laat luister. Hau is in dié repertorium tegnies en musikaal bykans onaantasbaar.

Hau se verdere optredes:

  • Maandag 19 Augustus, 19:00. Program soos hierbo in Knysna.
  • Donderdag 22 Augustus, 19:30. Bruch se Vioolkonsert no. 1 in g mineur met die KZNPO. Durbanse Stadsaal. Dirigent: Daniel Raisin.
  • Woensdag 28 Augustus; Donderdag 29 Augustus, 19:30. Bruch se Viookonsert no, 1 in g mineur met die JPO. Linder, Parktown. Dirigent: Daniel Raiskin.
  • Donderdag 12 September 2019, 20:00. Chausson se Poème en Saint-Saëns se Inleiding en Rondo Capricioso. Dirigent: Bernhard Gueller. 

Knetterdanse laat die vonke spat

 deur Mariana Malan

Die internasionale geselskap spog met drie Suid-Afrikaners.

Die as moet waarskynlik aan die einde van die aand van die verhoog af gevee word. Die titel, Burn The Floor – The Rebel Tour, beloof dat die vonke gaan spat, maar niks berei jou voor op die vurigheid van hierdie dansproduksie nie.

Enigeen wat al na baldanse gekyk het, weet dat die dissipline en vaardigheid van die dansers betower. Die dansers van dié produksie neem dit egter ʼn stap of wat verder met passies wat aan die onmoontlike grens en die adrenalien laat pomp.

ʼn Energieke vertoning van baldanse is in 1997 by Elton John se 50ste verjaardagparty in Londen aangebied. Hier het die vervaardiger Harley Medcalf die potensiaal van baldanse met ekstra woema raakgesien. Die eerste Burn the Floor het in 1999 in Londen geopen en dit het puriste in hul borstrokke laat bewe, maar deure is oopgegooi vir almal wat die tango, wals, cha-cha, samba of jive in die oortreffende trap wou sien.

Tien jaar later het die produksie meer as 60 stede wêreldwyd besoek. Die huidige seisoen (tans in Kaapstad, gevolg deur Johannesburg en Durban) ʼn produksie wat nie misgeloop mag word nie.

Die internasionale rolverdeling kom van onder meer Italië, Australië, China en Engeland. Daar is drie Suid-Afrikaners in die rolverdeling – die danser Kylee Vincent, die vroulike hoofsanger Lelo Ramasimong en die perkussiespeler Mike Swaga. Die regisseur en choreograaf is Peta Roby.

Daar word gedans op maat van onder meer die musiek van James Brown, Aretha Franklin, Frank Sinatra, Janis Joplin en Led Zeppelin. En dan is daar die bruisende herbeskouing van Carmen (Bizet) en selfs Carl Orff se O Fortuna.

Dis ʼn uitdagende produksie. Moet net niks tuis probeer doen wat jy op die verhoog gesien het nie.

  • In die Baxter-teater, Kaapstad tot 17 Augustus; Theatre of Marcellus, Emperors Palace, Johannesburg, 22 Augustus tot 8 September; Sibaya Casino, Durban, 12 tot 29 September. Bespreek by Computicket.

Violet: Onpretensieus en heerlik

deur Paul Boekkooi

Clarenda van der Walt en Thandaze Silwane.

Musiekspele in teaters is reeds vir geslagte een van die grootste trekpleisters vir genotsoekers. Vandag is dit in talle lande ook die mees winsgewende onder teatergenres. Veral dié  met universele temas is onverwoesbaar. Ander met verhale wat dieper delf en die kyker met ietwat hoër vlakke van erns aanspreek, verkry selfs van tyd tot tyd ʼn kultusaanhang. Totaal onbekend aan my en ongetwyfeld seker ook aan baie ander, was Violet met lirieke en ʼn boek uit die pen van Brian Cowley en musiek gekomponeer deur Jeanine Tesori, gegrond op die Amerikaanse verhaal The Ugliest Pilgrim deur Doris Betts.

ʼn Ongeluk het Violet (Lerato Magagane) getref wat haar lewensgehalte, laat staan ʼn “normale” lewe, vir altyd sou beperk: Haar gesig is geskend, maar daar is ook dieper traumas – sommiges waarmee sy al van kindsbeen moes worstel. Die opvoeding wat sy van haar vader, ʼn enkelouer, ontvang het, was nie altyd ideaal nie. Die musiekspel toon hoe sy as ʼn jong volwassene geleidelik haar eens uitsiglose toekoms oorwin met haar ysterwil, sonder om ooit tot heldin te ontwikkel. Die musiekspel speel in die vroeë 1960s af toe ʼn revolusie rondom burgerregte in Amerika aan’t broei was.

Hierdie opvoering is ʼn produk van die samewerking tussen die Oakfields College se Fakulteit van Musiekteater en Dans en die Universiteit van Pretoria se Dramadepartement. Die regisseur is die Amerikaner dr. Harold Mortimer wat reeds vir meer as dekade plaaslik betrokke is by drama-, sang- en dansstudente van kolleges en universiteite. Dit is, tipies Amerikaans, ʼn uiters energieke opvoering, met ʼn pizzazz wat ons selde op ons studenteverhoë ervaar. Veral die agterdoekprojeksies van outentieke Amerikaanse foto’s uit dié era is uiteindelik slegs ʼn enkele aspek wat sterk uitstaan. Ook die modes, musiek, spraak en gedragskodes is fyn bedink en kry voluit lewe.

Violet is pasklaar en ʼn ideale voertuig vir jong studente wat hulle in drama en verwante dissiplines begeef. Ons tyd vereis verstommende veelsydigheid van akteurs met ʼn visie om eendag wêreldverhoë te betree. Dit is dan ook die ensemblewerk wat hier die hoogste vlak van lof in dié skouspel van onderling verbonde vaardighede loslaat. Sang, drama, beweging en choreografie kan daarby gevoeg word. In die groot rolverdeling word bykans elke individu ook die kans gegun om – al is dit in enkele oomblikke – te skitter.

Larato Magagane word ʼn dapper Violet deur ʼn kombinasie van broosheid en ʼn positiewe lewensgerigtheid wat sy uitstraal. Sy besit reeds ʼn ontwikkelde stem wat verras. Van hierdie kwaliteite is ook te vinde by Jordan Soares as die jong Violet. Musanete Sakupwanya as hul vader bring in die kort tonele verskeie emosies kontrasryk na vore. Hoewel die sang by Thandaza Silwana se Flick en Keegan Roux se Monty (albei doen militêre diens) nie altyd op dieselfde peil as hul spel is nie, oortuig hulle tog.

Die produksie besit ʼn ideale tempo, die verhoogontwerp is slim bedink om die road trip subteks realisties sentraal te plaas, terwyl enkele massatonele en veral dié een in die Pinkersterkerk uiters outentiek oorkom – danksy die loslittige passies van die prediker (Lehlogonolo Clifford Tlomatsana). Die musikale leiding verloop vlot met onder andere die pianis-musiekdirekteur Paul Ferreira as dirigent en Michael-John Anderson as sy assistent op tromme.

Hierdie ervaring is onpretensieus en heerlik!

  • Violet, in die Lesedi van die Joburg Theatre, Braamfontein.
  • Vandag (Saterdag) en môre (Sondag) om 15:00 en 20:00.
  • Kaartjies by die

ʼn Puik jonger geslag pianiste tree aan

deur Paul Boekkooi

Wenner in die klassieke kategorie: Wilem de Beer

Volgens die gesaghebbende Alink-Argerich Stigting, met Gustav Alink en Martha Argerich onderskeidelik as direkteur, beskermvrou en mede-stigters van dié onafhanklike wêreldwye inligting- en dienssentrum vir musici en kompetisies, word daar jaarliks internasionaal ruim 350 ernstige klavierkompetisies op vyf kontinente gehou. Bykomend bestaan daar in talle lande ook nasionale klavierkompetisies waaraan slegs burgers van daardie lande mag deelneem. Ons eie Unisa Internasionale Klavierkompetisies het in 1982 tot stand gekom deur die visie van Prof. Hennie Joubert, bygestaan deur sy assistent John Roos wat ná eersgenoemde se dood die leisels by hom oorgeneem het.

Die afgelope naweek het die sesde Unisa Nasionale Klavierkompetisie ten einde geloop. Agt pianiste, vier mans en vier vroue tussen 20 en 28 jaar oud, het aan die klassieke afdeling deelgeneem, Ses manlike jazzpianiste tussen 21 en 28 jaar het in die jazzkategorie kragte gemeet. Die prysgeldbedrag vir die algehele wenners in albei die kategorieë beloop R75 000, terwyl die tweede pryswenners R45 000 ontvang het. Daar was ook ses spesiale pryse van R3 500 elk wat aan kandidate in die drie voorafgaande rondes in spesifieke repertorium uitgeblink het, toegeken is. Die algehele wenner in die klassieke kategorie was Willem de Beer van Pretoria, en die naaswenner was Lezanti van Sittert, ook van die Jakarandastad.

Prof. Karenda Devroop het na die aftrede van John Roos artistieke direkteur van Unisa se musiekkompetisies geword – ʼn taak wat hy met uiterste professionaliteit en geesdrif  bly volvoer. Dit is ook hy wat die jazzkomponent kort ná sy aanstelling aan die klavier- en sangkompetisies toegevoeg het om aan ʼn lank bestaande behoefte te voldoen. Die toevoeging van jazz het veral by jong oorsese jazzpianiste aanklank gevind. Hul deelname aan 2015 se Unisa Internasionale Klavierkompetisie het Suid-Afrikaners bewus gemaak wat ware internasionale jazzstandaarde behels. Vanjaar het Thabiso Mfana (25) die prysgeld van R75 000 ontvang en Ntando  Ngcapu (28) was tweedepryswenner en die ontvanger van R45 000. Albei is van Pretoria.

Die kompetisie is oor vier rondes deur twee uitsoek-beooordelaarspanele plus ʼn skadupaneel geëvalueer. Die peil van die onderskeie kompetisies was hoog – moontlik by die klassieke afdeling nog meer so as by die jazz. In die klassieke afdeling was daar veral vier belowende pianiste wat nie die finale ronde(s) bereik het nie: André Breet, Rosemarie Lemmer, Jolandi Schaap en Sulayman Human. Hul musikaliteit was dikwels op ʼn hoë inspirasievlak, al was hul tegniese beheer by tye nie op ʼn vlekkelose peil nie.

Die vier hoofpryswenners, almal Pretorianers, het die hoofstad trots gemaak. Willem de Beer en Thabiso Mfana se onderskeie oorwinnings stel hulle in staat om sonder oudisies aan die komende Unisa Internasionale Klavierkompetisie in Februarie 2020 deel te neem.

Raiskin meesterlik in Brahms se eerste

deur Paul Boekkooi

Johannesburgse Filharmoniese Orkes, met Daniel Raiskin (dirigent) en Yi-Jia Susanne Hou (solis). Program: Adagio vir strykers (Barber); Vioolkonsert no. 1 in g mineur, opus 26 (Bruch); Simfonie no. 1 in c mineur, opus 68 (Schumann) Linder-ouditorium, Parktown, Johannesburg. 

Die Amerikaner Samuel Barber (1910-1981) se Adagio vir strykers is ʼn ideale openingswerk. Dit bied met sy roerende melodiese eenvoud en aanvoelbaar rype harmoniese subtiliteit vir die gehoor ʼn geleentheid om hulself tydelik af te sluit van ʼn dolle wêreld en mediterend die golwing van die komponis se inspirasie in te neem. Daniel Raiskin dra meesterlik die statige, eerbiedwekkende prosessie-aard daarvan uiters idiomaties aan die strykers oor. Hierna kon die Romantiek van Bruch en Brahms florerend gedy.

Yi-Jia Susanne Hou se uiters persoonlike, openbarende wyse waarop sy die werk van verskeie komponiste benader (soos op SKROP onlangs beskryf ná haar solo-uitvoering in die Linder) word met dieselfde soort kreatiewe vryheid voortgesit in haar uitvoering van Bruch se oorbekende Vioolkonsert no. 1 in g majeur, opus 26. In kontras met haar reeds fenomenale kamermusiekvertolkings, weet sy nou binne ʼn totaal ander musikale situasie hoe om haar viool te boetseer in klank- en vormgewing.

Bruch was ʼn skepper van ryk melodieë, strelende strykersklanke komende van die solis en orkes, en bykans eteries klinkende blasers. Hier is alles in volmaakte ewewig – soveel so dat dit oorromanties sou kon klink. Met me. Hou as solis gebeur dit selde. Sy stort haar beeldende vermoë as musikus kontrasterend op elke nuanse uit. Sy is afwisselend stormagtig en bedagsaam binne die musiek se natuurlike eb en vloed. Die een na die ander aangrypende of gevoelsryke melodie word gevul met kontrasryke sonoriteit. Die liries-ekspressiewe onderdele is reeds meevoerend, maar sy toon ook die reserwekrag om die onmiskenbare virtuositeit met besieling te voed.

Die JFO het onder Raiskin uiters beskaafd gemusiseer, met ritmiese presisie en soepelheid, ʼn goeie interne balans en oorkoepelend beskou uitstekende spel in veral solowerk. In ʼn gul toegif het Yi-Jia Susanne Hou gisteraand drie onbegeleide Chinese volksliedere en -danse uitgevoer. ʼn Hipnotiese ervaring.

Raiskin is meesterlike interpreteerder van Brahms. In laasgenoemde se oor ʼn uiters uitgerekte periode saamgestelde Simfonie no. 1 in c mineur, opus 68, het hy volle aandag aan alle aspekte daarvan gegee. Dit verbaas geensins dat dit die wêreld ná die première daarvan stormenderhand verower het nie. Raiskin het byvoorbeeld die herhaling van die eksposisie nie geminag nie, maar juis met die belang daarvan oortuig. Hierdie was ‘n uitvoering met hartstog, stukrag en ʼn tipies “Brahmsiaanse” klankkarakter –   ietwat donker, maar altyd warm getint. Die dirigent laat die note aan hulself oor, orden hulle sorgvuldig, maar belig hulle met afgeronde detail en verfynde lig- en skaduwerking. In dramatiese episodes voeg Raiskin ʼn opmerklike impulsiewe kern daaraan toe.

So val erns, poësie en skertsende onderdele sinergisties saam in ʼn grootse vertolking – iets wat ʼn mens byna totaal laat vergeet dat die trombone enkele slegte(r) oomblikke beleef het.

  • Herhaling: Donderdag 29 Augustus, 19:30. Kaartjies: Computicket, of by die loket.

Heather Massie

Geniale lewe van ʼn skoonheidsgodin

deur Kobus Burger

Die “mooiste vrou ter wêreld” en die “moeder van Wi-Fi” is ʼn paar van die akkolades wat die Oostenrykse aktrise en Hollywood-silwerdoekgodin Hedy Lamarr toegedig is. Selfs Catwoman en die rolprentweergawe van Sneeuwitjie is op haar voorkoms geskoei.

In die veelbekroonde solostuk Hedy! The Life & Inventions of Hedy Lamarr neem die Amerikaanse dramaturg-aktrise Heather Massie haar gehoor deur die verrassende en kleurryke lewe van Hedwig Eva Maria Kiesler (later Lamarr).

Massie, wat tans in New York woon, neem ons deur die glinster en glans van Hollywood met sterre soos onder andere Clark Gable en Bette Davis wat hul verskyning maak. Sy skets Lamarr se roemryke rolprentloopbaan wat later gelei het tot onder meer die ontdekking van “The Secret Communication System” – tegnologie wat vandag nog in selfone, Wi-Fi, GPS en Bluetooth ingespan word.

Al het Lamarr nooit voldoende vergoeding en erkenning vir haar uitvindsels gekry het nie, is sy in 2014 in die National Inventors Hall of Fame in die VSA opgeneem – eers sowat ʼn dekade en ʼn half ná  haar dood.

Die Hedy!-solostuk is deegliks nagevors en tegelykertyd ʼn stukkie fliekgeskiedenis, maar ook ʼn biografiese uitbeelding van Lamarr se liefdeslewe, kinderjare en wetenskaplike genialiteit. Massie moes weens ʼn onlangse voetbesering die produksie met die steun van ʼn kruk in Johannesburg op die planke bring, maar het dit so meesterlik hanteer (én geïnkorporeer) dat die gehoorlede verby die besering kon kyk.

Die stuk is wel effe lank, steun sommer swaar op al die feite en geskiedenis en klink by tye prekerig. Massie voer dit ook by skole op om jong vroue te inspireer om hulself in wetenskap en tegnologie uit te leef.

Desondanks lewer Massie ʼn kragtoer en bring ʼn vervloë era deur enkele rekwisiete en filmbeelde lewensgetrou na die verhoog. Gehoorlede sal dalk nog raakpunte met Marilyn Monroe en selfs Liz Taylor kan uitlig, maar agter Lamarr se verbluffende skoonheid was soveel meer as net ʼn prikkelpop of skoothondjie.

Hierdie inspirasie-inspuiting is spesiaal deur Daphne Kuhn van die Auto & General Theatre on the Square na Johannesburg gebring ter viering van Vrouemaand. Dit is teater wat jonk én oud sal begogel en ʼn mens weer die kreatiewe moed gee om jou verbeelding wild en wakker te laat galop.

  • Tot Saterdag 24 Augustus in die Theatre on the Square, Sandton. Bespreek deur Computicket. Besoek heathermassie.com/HEDY

ʼn Vrou van formaat.

Beste vyande: Evita en Pieter-Dirk

deur Mariana Malan

Vlymskerp tonge is Pieter-Dirk Uys en Evita Bezuidenhout se voorkeurwapens. Die twee leef al dekades lank onafskeidbaar van mekaar, en tog het ʼn mens hulle nog nooit saam gesien nie. Nou is hulle so dapper om saam op die verhoog te verskyn in Uys se solo-stuk #HeTwo.

“Ek salueer Evita vir die 40 jaar wat ons nou al saamloop,” sê Uys.

Ná al die jare is Evita nog net so bekkig en strydlustig soos altyd, en Uys sal sy passies moet ken om by te hou in hierdie tango totdat een se tong uithang of die ander een die knie buig.

“Net omdat Evita nie bestaan nie beteken dit nie sy is is nie werklik nie,” meen hy.

Sy is immers die bekendste wit vrou in Suid-Afrika. Al is sy nie meer die vurige Nasionalis van voorheen nie, kook sy nou onder die ANC-vaandel vurige brousels vir rekonsiliasie.

Natuurlik word sy ouer. Waar sy eers hooghakkig rondgetrippel het, is haar voete nou nader aan die aarde. Sy dra nou eerder Lady Di of die Koninginmoeder se praktiese hakke.

“Skoene is belangrik. As jou skoene druk raak jy suur. Het jy geweet al die Broederbonders het hul skoene te klein gedra?”

Volgens Uys is daar vir die vertoning deur ure se film- en ander materiaal gewerk om nuwe humor na die planke te bring.

“Daar’s nie grappe nie, maar hope humor. En dis nie ʼn movie nie. Dis interaksie en dit het vir my baie herinneringe opgeroep. Natuurlik is my herinneringe baie persoonlik en dit kan nie met ʼn gehoor gedeel word nie. Ons neem gehore op ʼn reis. Vir baie mense bestaan ons land se geskiedenis nie voor 1990 nie. Bring die kinders saam en op pad huis toe sal hulle die regte vrae vra.”

Evita Bezuidenhout het in die laat sewentigerjare vir die eerste keer op die toneel verskyn. Waar dit toe onwettig was om sekere dinge te dink, sê of doen en dat ʼn man vroueklere aantrek, het Evita die wag voor haar mond die trekpas gegee en gedoen en gesê wat sy wou.

Sommer gou het sy selfs politici in haar sak gehad en bekendes wou in haar geselskap gesien wees. Net vir Pieter-Dirk Uys het sy geen tyd gehad nie. Sy wou hom dagvaar vir laster.

Hy dink byvoorbeeld haar swart en silwer jas wat Chris Levine gemaak het, was eintlik vir onse Mimi bedoel. Toe sy nie wou betaal nie, het Evita dit skaamteloos oorgeneem.

Uys was al byna 8 000 keer alleen op die verhoog. Gelukkig kry hy hierdie keer ʼn waardige opponent om die kollig te deel.

  • #HeTwo is tot 18 Augustus in Pieter Toerien se Montecasino Theatre in Johannesburg. In Kaapstad is dit van 27 Augustus  tot 14 September in die Theatre on the Bay te sien. Bespreek by Computicket.
  • Evita besoek die 14de Voorkamerfees van 6 tot 8 September in Darling by Evita se Perron. Bespreek by voorkamerfest-darling.co.za   

Kwartet op hoë vlak van wasdom

deur Paul Boekkooi

Die hopelik tydelike ontbinding van die Evolution of 4-Strykkwartet het Gauteng spesifiek maar ook die land musikaal gesproke heelwat armer gelaat. ʼn Strykkwartet as musikale entiteit is ʼn uiters uitdagende eenheid, maar ook gevoelig vir verandering. Van die beroemdste kwartette in die geskiedenis – die Russiese Borodin-kwartet, die Oostenrykse Alban Berg-kwartet en die Quartetto Italiano (om slegs drie uit ʼn paar dosyn internasionale top-name te noem), het merendeels hul roem te danke aan die lojaliteit oor dekades wat van hul lede geopenbaar het. By die Borodin het dit selfs oor geslagte gestrek.

Met die Evolution of 4-kwartet – Johanna Roos (eerste viool), Ané van Staden (tweede viool), Valery Andreev (altviool) en Jessica Bailey (tjello) – se afskeidskonsert op 4 Augustus by Mooibly, naby Saartjiesnek in die Noord-Wes provinsie, het die gehoor hulle waarskynlik op die hoogste vlak van wasdom in die ongeveer agt jaar van hul bestaan ervaar. Beethoven se Kwartet no. 8 in E-mol majeur, opus 59 no. 2 (Razumovsky), en Dvorák se Kwartet no.12 in F majeur, opus 96 (Amerikaanse) is uitgevoer.

In die Beethoven was dit veral ʼn dramatiese spanningslyn wat reeds met die (vir daardie tyd) vreemde openingsakkoorde gevestig is. Ook die latere misterieuse episodes in die openings-Allegro is voortreflik voorgedra. In die daaropvolgende Molto adagio het hul oorwegend liriese instelling ʼn meer as gewenste indrukwekkendheid daaraan verleen. In die Allegretto en veral ook die Presto-finale wat met ʼn aansteeklike veerkragtigheid gelaai was, het spelkwaliteite soos die ferm stokvoering van al vier musici ʼn deels ontspannende, gevoelige, maar waar nodig ook ʼn vurige temperament openbaar. Kontraste tussen forte en piano is op die mees natuurlike wyse gevestig, terwyl een van Beethoven se mees karakterryke gebruike, naamlik ʼn kort crescendo wat lei na ʼn skielike pianissimo, immer met ʼn ingebore musikale natuurlikheid uitgebeeld is.

Die kwartet was duidelik gemakliker “ingespeel” met die aanvang van Dvorák se sogenaamde Amerikaanse kwartet wat in wese idiomaties ʼn meer Tsjeggiese as Amerikaanse milieu weerspieël. Dit was ʼn innemend geïnterpreteerde vertolking waarin rubato, agogiek, tempoveranderings en dinamiese uiterstes met gematigdheid toegepas is. Dit het eweneens nooit te soet op die oor geval nie. In bykans alles was daar outoriteit, onmiddellikheid en bowenal die gevoel dat ʼn welbekende werk met varsheid en ewewigtige spontaneïteit benader is. In die tweede deel, Lento, was daar in die middelgedeelte beeldende solowerk deur die twee violiste en later tussen die tjellis en die leier. Slegs enkele kere was daar kortstondige intonasie-insinkings, niks ernstigs nie.

Valery Andreev se altvioolspel was, soos altyd, onberispelik en inspirerend. Met sy vertrek na Rusland het ʼn moeilik oorbrugbare binnekringhiaat by Evolution of 4 ontstaan. Oor altvioliste word daar helaas soms venynige grappe versprei, maar hulle verteenwoordig die hart van ʼn strykkwartet.  Feit bly staan: die bestes onder hulle is moeilik vervangbaar.

Gevoelsryke woordskildering

deur Paul Boekkooi

FRANCESCO  CAVALLI: Opera-arias, – duette en -voorspele uit Xerse, Statira, Erismena, Calisto, Eliogabalo, Elena, Ercole amante, Ormindo, Gli amori d’Apollo e di Dafne, Orione, Eritrea, Giasone, Doriclea, La virtù de’ strali d’Amore en Pompeo Magno. Philippe Jaroussky (kontratenoor), Emöke Baráth (sopraan), Marie-Nicole Lemieux (alt) / Artaserse Ensemble. Erato 0190295518196.

Die Franse kontratenoor Philippe Jaroussky se jongste CD is met die titel “Ombra mai fu” bekend gestel. Elke sang- of Barokliefhebber mag intuïtief dink: Dit is immers Handel se bekende aria uit sy opera Xerxes. Tog is dit hier níé die geval nie. Die aria wat Jaroussky sing, is nie Handel s’n nie, maar die een uit die Italiaanse komponis Francesco Cavalli (1602-1676) se opera Xerse. Handel is eers agt jaar ná Cavalli se afsterwe gebore. Laasgenoemde was ʼn leerling van Monteverdi, die “vader” van opera. Hy was ook die belangrikste eksponent in die totstandkoming en opbloei van die Venesiese opera.

Opvallende kenmerke van dié operastyl is, soos wat Jean-François Lattarico dit in sy inleidende essay in die CD-boekie stel, dat Cavalli ʼn “nuwe sintese bereik deur die pastorale, tragiese, komiese, epiese en romanse saam te voeg. Musiek word die dienaar van die teks – sinnelik, sensueel en teatraal”. In dié versameling word dit alles duidelik geopenbaar deur Jaroussky se omvangryke vokale vermoëns in meer as ʼn dosyn uiteenlopende rolle. Anders as by sommige van sy mede-kontratenore, is die afwesigheid van maniërismes by Jaroussky net so openbarend as wat dit ʼn verligting is.

In baie opsigte kan ʼn mens hom as die Cecilia Bartoli onder kontratenore beskou, omdat hy dieselfde gemaklikheid en ratsheid as dié Italiaanse sopraan openbaar. Ook in die meer emosioneel gelaaide resitatiewe (eintlik ware lamentasies) en arias val ʼn vergelykbare intensiteit in sy stemhantering en -projeksie op. Dit bevestig Jaroussky se volledige inlewing in die dramatiese spektrum wat Cavalli en sy librettoskrywers van hul protagoniste vereis. Hulle kan na hartelus hul emosies uiter: jaloesie, seksuele passie, verliefdheid, woede en wraaksug val geensins by die meeste van dié uittreksels vreemd op nie.

By Jaroussky is die introspektiewe dele enersyds roerend en gelaai met gevoelsryke woordskildering, terwyl andersyds die opwinding van ʼn ekstroverte aria afspat, soos ervaar in “Alcun più di me felice non è” uit La virtù de’ strali d’Amore of “La bellezza è un don fugace” uit Xerse. ʼn Voorbeeld waar dié uiteenlopendheid binne een aria prikkelend saamgevoeg word, is te vinde in “Che città” uit Ormindo. In die snitte waar die sopraan Emöke Baráth en alt Marie-Nicole Lemieux by Jaroussky aansluit, raak ʼn mens bewus hoe uniek menslik opera-opvoerings destyds moes gewees het; ontdaan van die melodrama wat die Romantiek vergesel.

Die kontrasrykheid wat dié album bied word verder verryk deur die aandeel van die ensemble wat hulself gepas Artaserse noem . (Google dit gerus). Cavalli se instrumentasies is deursigtig en Artaserse bring ʼn polsende oortuigingskrag daaraan. Cavalli kon nie wens vir beter ambassadeurs vir dié taak nie.

Die beste van Broadway

Groot stemme & groot liedjies  uit tydlose musiekspele.

Company – Being Alive

The Band’s Visit – Omar Shariff

Hamilton – Yorktown (World Turned Upsidedown)

Cabaret – Mein Herr

Wicked – Defying Gravity

Encore argief

  • Simfonieorkeste se repertorium-rondomtalies
  • Resensie van Anne-Sophie Mutter CD
  • Meesleurende Paaskonsert
  • Equus: Om opnuut te glo
  • Twee konings stamp koppe
  • Warm JFO-winterseisoen hier
  • Haydn die juweel van die aand
  • Draai die stilteknoppie harder
  • ʼn Visioenêre Russiese tjellomeester
  • Macbeth vir altyd
  • Job in die Goudstad
  • ʼn Weergalose Skotse simfonie
  • ʼn Byna geslaagde Vivaldi
  • Verrykende familiegeheime
  • Sempre Opera: La Traviata in die Goudstad
  • Musiek van volgroeide wonderkinders
  • Ontmensliking op sy kruuste
  • ʼn Blink gestewelde kat
  • Seldsame teater-alchemie
  • Intieme hotel-intriges
  • Vaarwel aan Russiese voortreflikheid
Lees nou