Gerda Taljaard-Gilson

Kelder, laksman en noir

deur Deborah Steinmair

Die skrywer Gerda Taljaard-Gilson lyk soos ’n Jane Austin- of Charlotte Bronte-heldin: fyn, bleek, met ’n lakonies-ironiese blik en lang goudrooi hare. Sy woon in Pretoria met haar man Rodger en hul drie honde. Haar stokperdjies is tuinmaak, stap en sing vir haar honde. Sy het hulle lief, want: “Hulle is so naby aan wolwe. En hulle oordeel nie, hou nie boek van die kwaad nie, en weet van dinge waarvan ons niks weet nie.”

Haar vroegste invloede was Kate Bush se musiek, Henriette Grové se kortverhaalbundel Jaarringe, en Petra Müller se Die dwerg van die Infanta: “Hierdie drie vroue se werk het my losgemaak van die banale, en laat ontsnap van die benepenheid van skool, kerk, politiek en voorstedelikheid.” En natuurlik haar ouma Griet: “Sy was ’n storieverteller van formaat. As sy geleerdheid gehad het, sou sy waarskynlik ’n skrywer of digter geword het. Sy het vir ’n ruk by my in die kamer geslaap, en my voor slapenstyd met haar stories vermaak – kompleet met klanknabootsing, gesigsuitdrukking en verskillende stemme. Party stories was uiters ontstellend, maar dit is daar waar ek betower is deur die vertelkuns.”

Haar boek Kelder word verfilm en Die laksman se dogter is met die @kykNet-Rapport-filmprys bekroon. Sy vertel: “Nog voor ek ’n bibliofiel geword het, was ek ’n filmverslaafde. Ek is visueel ingestel; elke paragraaf is ’n toneel wat voor my afspeel. In die vroeë oggendure, in daardie salige toestand tussen slaap en wakker word, pak idees my beet en spook dit by my, tot ek ’n tipe raamwerk in my kop opstel met karakters, plot en milieu.” Maar wanneer sy eindelik begin skryf, slaan die storie sy eie rigting in, en dan is die einde selfs vir haar ’n verrassing. “Dit vat my ’n rukkie om gefokus te raak tydens die skryfproses, maar as ek die storie behoorlik beetkry, los ek dit nie, of dalk is dit die storie wat mý nie wil los nie.”

Boeke wat haar onlangs uit die slaap gehou het, sluit in: “Emma Healey se Elizabeth is Missing (2014) wat vir my een van die mees onthutsende boeke oor die aftakeling van ouderdom is sedert Alba Bouwer se Die afdraand van die dag is kil. Oud word is erger as die dood, en ek vrees dit meer as enigiets anders. En dan Martin Steyn se Donker Spoor, ook in 2014 gepubliseer, en onlangs in Turks vertaal. Steyn is nie bang om die donkerste van donker plekke te betree nie, en die boosheid is voelbaar in dié boek.”

Sy beskou Ingrid Winterbach se Niggie as die Groot Afrikaanse Roman.

Sy glo boeke moet lewensveranderend, maar ook boeiend en vermaaklik wees. “Ek het ’n broertjie dood aan sieldodende romans geskryf deur akademici vír akademici. Daardie dit-verveel-die-hel-uit-my-uit-maar-dis-so-donners-amazing boeke. Nee dankie.”

Ja, sy is weer aan die skryf: “Die manuskrip waaraan ek tans werk, bevat elemente van historiese fiksie. Dit handel oor die wel en weë van vier susters tydens die Tweede Wêreldoorlog, en hulle interaksie met Stormjaers, Rooilussies en ’n Italiaanse krygsgevangene.”

Christopher Hope and his son, violinist Daniel Hope, during a recent visit to the USA.

Why write about travel?

by Christopher Hope

Why travel to countries where you don’t understand the language or the customs? For this good reason – they are not like home. Leaving home is a way of leaving yourself behind. No-one knows who you are or where you’re headed and, better still, nor do you. It is, to borrow a phrase from Graham Greene, a journey without maps.

I was over thirty before I left my own country. South Africa at the time was a closed society, hedged in by borders, rules, fences and warning signs, discouraging travel, personal and political. We were always warned to beware of ‘the outside world’. And the warnings made me wish to go there.

In 1975 I landed in Paris, where I did not speak the language but felt understood. Next came London, where I spoke the language but found that it took time to understand the natives. I was not permitted to return to South Africa for some years, so I had time. A great thing about England is that just across the water lies Europe and it got to be known that I enjoyed getting lost in foreign places and writing about them.

First came Switzerland. Not so much a country as high-wire balancing act in the Alps, where four very different ethnic groups contrive, against the odds, to get along. Berlin was next – a city which was divided up into four sections by the victors of World War Two. The city was divided again between West and East, except for a well-guarded crossing point called Checkpoint Charlie. Separated countries and segregated peoples I knew about. I came from a country where the passion for partition had sent us mad. I wrote about divided Berlin. Many years later I was lucky to find myself in town on the night when the Wall came down and the Soviet empire collapsed, and wrote about that.

I went to Russia in the years of perestroika, when party members got the favours and everyone else got stiffed. I felt at home. I saw Muscovites born, schooled, married and buried – and put these surreal encounters into a book. I set off on what I called ‘travels in tyranny’, to places run, and ruined, by dictators and despots: ex-Yugoslavia, Vietnam, Laos, Cambodia, Zimbabwe and Burma. I was fascinated by the way despotic leaders and systems seem to mimic one another. As if they shared a very small props cupboard, same caps, moustaches, slogans and curses. Such regimes are deadly but they can be darkly comic. Absolute power is almost always shot through with absurdity. And someone needs to make notes.

Thirty years ago, I returned to South Africa for a long road trip I called White Boy Running. Last year I took much the same route in The Café de Move-On Blues. That’s how it goes. The scenery may change but the direction is much the same and travel has a way of bringing me face to face with myself.

  • Gaan luister na Christopher Hope by die FineArts Kunstefees in Hermanus (7 – 17 Junie), waar hy ’n boekepraatjie lewer oor sy reisjoernale op 11 en 12 Junie om 10:00.

Emma Bekker

Storieverteller en stoep-performer

deur Deborah Steinmair

Emma Bekker was nog nooit op haar mond geval nie. Sy dink haar liefdesverhouding met woorde het met die aanhoor van haar eerste woord begin. “My ouers het vreeslik baie met my gepraat vandat ek gebore is. Daarmee saam is daar baie gesing en gelees. En stories vertel! Dit help ook om groot te word in huis waar jy omring is deur boeke.”

Emma lyk soos ’n Afrikaner-Kahlo, of ’n Mexikaanse Sarie Marais. Met ’n klappie Japannees. Haar hande en haar hele lyf gesels saam, maar sy reken: “Ek is meer aandagafleibaar as wat ek ’n ekstrovert is!”

Sy dink lank en skryf vinnig: “Die meeste van my skryfwerk word in my kop gedoen, voor dit op papier of rekenaar losgelaat word. Ná lank se gedink, word dit dikwels soos ’n oorryp stoelgang losgelaat.”

Op skool was sy só lief vir perform, dat sy drama gaan studeer het. “En toe ná my eerste jaar van rigting verander het. Ek is meer van ’n storieverteller as ’n performer. En as jy my reg op my agterstoep betrap, word ek maklik tydens ’n lang Sondagmiddagete ’n performer.”

Die beste Afrikaanse boek wat sy onlangs gelees het, is Die ongelooflike onskuld van Dirkie Verwey deur Charl-Pierre Naudé. “Dit voel asof Murakami en Robbins in ’n klitser saam met Afrikaanse eiers gesit is en hierdie boek gebak is. En dan is Naudé se digterlike taalgebruik, marginale verbeelding en sy geslepe sin vir humor totaal verleidelik,” reken sy.

Verveel ander skrywers se boeke haar soms? “Ek ly maklik aan leesdepressie. Ek bewonder mense wat konstant ’n boek in die hand het. Dis vir my maklik om ’n boek op te tel en neer te sit. Maar ek vind dat wanneer ’n boek my aangryp en intrek, ek amper ’n gevoel van rou ervaar as ek klaar gelees het.”

Die eerste oplaag van haar digbundel, Skryn, (Protea Boekhuis) het uitverkoop. Haar kortverhaalbundel, Vel, verskyn volgende jaar ook by Protea. Hoe skryf sy? “Dit begin by stories, hoe stories onthou en verdraai word. En hoe geskiedenisse fiksie word en mites geskiedenis. Ek is tans baie geïnteresseerd in die manier waarop magsdinamikas verhoudings beïnvloed.”

Day job?

Ek noem myself ’n transformasiefasiliteerder – iets tussen ’n masseuse en ’n shrink. Die Tannie In die Voorskoot wat tee en troos bedien. En lywe vryf. Met ’n skeutjie gatskop en ’n empatieke oor.

Boeke wat haar bybly:

Klein Verseboek, Groot Verseboek, Die Uile, Fritz Deelman, Die Hart Van Java (I.D. du Plessis). “En toe begin ek vroeg grootmensboeke lees: Paul Gallico se boeke, veral The Snow goose, en in Graad 9 Credo Mutwa se Let not my country die.”

Invloede:

Erica Jong, Margaret Atwood, Jeanne Goosen, Chinua Achebe, Virginia Woolf, Kurt Vonnegut en Tom Robbins uit my vroeë twintigs, toe Marques, Rushdie, John Updike, Umberto Eco, Haruki Murakami, Jonathan Frantzen, en onlangs Patricia Lockwood, George Sanders en Adichie. “En dan pas Harari se Sapiens. Die hele kwessie van volhoubaarheid lê op my eierstokke.”

TANSTAAFL, Waldo!

deur Deborah Steinmair en veral Schalk Schoombie

Die jeugboekskrywer Paul Zindel het gereken: Reality is a crutch for those who can’t face science fiction. Het jy al gehoor van harde wetenskapfiksie en sien jy kans daarvoor?

In een van Schalk Schoombie se kortverhale lees ek Robert A Heinlein raak. Wikipedia noem hom die ‘dekaan van wetenskapfiksieskrywers’. Hy was ’n lugvaartingenieur en het aangedring op wetenskaplike akkuraatheid in sy fiksie. Hy was dus die pionier van die subgenre ‘harde’ wetenskapfiksie.

Hy het dinge gesê soos:

“Never attempt to teach a pig to sing; it wastes your time and annoys the pig.”

“Once a month, some women act like men act all the time.”

Schalk skryf die volgende oor hom:

“Hy het aanhoudend teruggekeer na sosiale temas soos die belangrikheid van individuele vryheid en selfstandigheid, die verpligting wat individue aan hulle samelewings verskuldig is, die invloed van georganiseerde godsdiens op kultuur en regering, die tendens van ’n gemeenskap om nie-konformerende denke te onderdruk.

Heinlein munt begrippe wat deel van die Engelse taal en internasionale bewussyn geword het, soos “grok”, “waldo” en “speculative fiction”. Hy het begrippe soos TANSTAAFL, “pay it forward” en “space marine” gepopulariseer. Hy het tegnologiese vernuwings met sowat 35 jaar geantisipeer. In sy roman The Door into Summer beskryf hy ’n moderne weergawe van die waterbed, hoewel hy nooit een gepatenteer of gebou het nie.

Die woord “grok” kom in Heinlein se roman Stranger in a Strange Land voor. Dit verwys na diep en omvattende begrip, om iets so deeglik en diepgaande te verstaan dat die waarnemer deel word van sy waarneming – om daarmee saam te smelt, verweef te raak, om te ondertrou, jou identiteit binne groepverband te verloor.

TANSTAAFL is ’n akroniem wat uit die vroeë 20ste eeu kom, gepopulariseer in Robert A. Heinlein se roman The Moon is a Harsh Mistress. Dit staan vir “There ain’t no such thing as a free lunch”. Iets wat geadverteer word as “gratis” het altyd verskuilde koste.

Die woord “waldo” is in sy kortverhaal Waldo in Astounding Magazine gemunt.

Die hoofkarakter Waldo Farthingale-Jones is ’n meganiese genie wat homself afskei van die res van die mensdom. Hy ly aan myasthenia gravis, ’n seldsame outo-immuun siekte gekenmerk deur verswakte spiere sonder atrofie, en ’n algemene weersin in mense. As baba was hy so swak dat hy skaars sy kop kon optel om te drink of ’n lepel vashou. Hy kanaliseer sy aansienlike intellek en familiegeld in die ontwikkeling van ’n apparaat gepatenteer as Waldo Jones se Sinchroniese Herdupliserende Pantograaf. Wanneer Waldo ’n handskoen en ’n harnas dra, kan hy ’n veel kragtiger meganiese hand beheer deur net sy hand en vingers te beweeg. Dis een van verskeie meganismes wat hom so ryk maak dat hy vir hom ’n huis in die ruimte kan bou.

Later, in ons werklikheid, is afstandbeheerde manipuleerders ontwikkel wat as “waldo’s” bekend staan en sommige is deur NASA gebruik. ’n Amerikaanse maatskappy, The Character Shop, wat animatroniese toestelle vir rolprente skep, het die handelsmerk Waldo geregistreer.”

Vier grotes van 2018

deur Deborah Steinmair

Ek is geen lysiemens nie. Ek verpes bullet points. Dinge moet vir my kontingent wees, spontaan – lukrake brokke informasie moet mekaar uit alle oorde verdring. Ek lees ʼn paar boeke per week, dikwels meer as een tegelyk, maar kry dit eenvoudig nie reg om rekord te hou van wat ek lees nie. As ek weer sien, is die lysie tien boeke agter. Ek glo slegs die boeke wat in my kop bly vassteek, is die moeite werd. As ek dink aan verlede jaar se leesvreugde, is daar ʼn handvol boeke wat uitspring.

My heel beste was George Saunders se Lincoln in the Bardo. Wat ʼn onweerstaanbare gekkespul, soms meer toneelspel as boek. Hierdie begraafplaasgeraas van siele wat nie wil weet hulle is dood nie, is voorwaar anders, die stemme is uniek en die karakters laat jou van voor af bittersoet verlief raak op die lewe met al sy mankemente, laat jou dankbaar om hier en nou te wees, net nie in ʼn houer in die grond of dwalend tussen sfere nie.

Gelyk aan Lincoln, want ek sukkel ook met keuses, is Priestdaddy van Patricia Lockwood. Lockwood is een van daardie voortvarende mense wat in haar dertigs haar outobiografie skryf. Sy het bekend geraak vir haar prosagedig “The Rape Joke” wat die internet laat knetter het. Haar pa is ʼn Rooms Katolieke priester (ja, dit kan gebeur) en wat ʼn monumentale, bissar-eksentrieke teenwoordigheid is hy nie. Haasmal en verboos uitgesproke. Patty en haar man het teruggetrek na haar ouerhuis ná ʼn finansiële terugslag en sy beskou haar ongewone familie met ʼn houtoog. Dis gekantel en gilsnaaks.

Op eie bodem was Die Dao van Daan van der Walt deur Lodewyk G du Plessis loshande my gunsteling, omdat dit eg, eerlik en sonder tierlantyntjies is. En tog bitter intelligent met verwysing na antieke tekste en gepeper met Latyn. Ek raak soms moeg vir parallelle storielyne, magiese realisme, metateks, kwantumfisika en ander foefies. Karakter en storie, asseblief. Hierdie is die lewensverhaal van ʼn kwasterige ou man wat ʼn leeftyd in die kas was. Aanvanklik vervreem hy die leser met sy rigiditeit en bombasme, maar stadig groei hy op jou soos mos.

Ek het ook van Die Troebel Tyd gehou, soos van elke woord wat Ingrid Winterbach nog ooit geskryf het. Haar romans gaan aspris mank aan storielyn, drade word opgetel en laat val, niks word deurgetrek nie, maar ek lees agter die kronkels van haar briljante brein en haar opsetlike, aweregse humor aan.

Deborah Steinmair (links) op besoek aan Marié Blomerus

´n Sestiger in Namibië

deur Deborah Steinmair

Ek het al ʼn paar sestigers ontmoet: André Brink, Breyten Breytenbach, Chris Barnard, Dolf van Niekerk, Abraham H de Vries. Hulle is/was sjarmant en bejaard. ʼn Week gelede ontmoet ek op Swakopmund nog ʼn sestiger: die 87-jarige Marié Blomerus. Sy is sjarmant en allermins bejaard. Dit voel asof sy jonger as ek is. Sy lyk soos ʼn Spaanse danser: viets en fyn, met lang, donker hare en ʼn perdebylyfie. Haar houding is fier, haar stem en haar blik sonder huiwering. Sy is uitgesproke met ʼn wakker, ondeunde brein.

“Neem jy dit op? Nee, sit af daardie ding. Jy kan liewer vir my vrae stuur.” Sy beduie afkeurend met haar slanke hand.

So staan dit op Wikipedia: Helene Marié Blomerus is op 24 Desember 1931 op Keetmanshoop in Suidwes-Afrika (tans Namibië) gebore en sy word ook daar groot. In die sestigerjare is sy mederedakteur van die tydskrif Wurm en lewer bydraes tot verskeie tydskrifte soos OphirIzweSestiger en die Tydskrif vir Letterkunde. Sy verhuis gereeld en bly op een of ander stadium in Namibië, die Kaapprovinsie, die Vrystaat en die Transvaal. Later aanvaar sy ’n betrekking by die Universiteit van Suid-Afrika se Departement van Onderrig en Tegnologie, waar sy as ’n draaiboekskrywer van opvoedkundige programme werk.

Marié publiseer: Fosforblom, Nasionale Boekhandel, 1968, Blou as beginsel van duisternis, Perskor-uitgewery, 1975, Soo-oo-oopwa: ‘n novelle, Perskor, 1975, Seisoene Van Terreur, Jutalit, 1988, Ithaka, Perskor, 1985 (bekroon met die Perskorprys).

Voordat Marié by Unisa as opvoedkundige draaiboekskrywer gewerk het, was sy vir ongeveer vier jaar dokumentêre draaiboekskrywer by ʼn private firma. “Dit was ʼn baie wye veld vir navorsing en het my ook na ʼn hele klompie vreemde plekke met vreemde mense in Suid-Afrika geneem,” onthou sy. “Na my aftrede by Unisa het ek ongeveer ses jaar lank vertaalwerk vir ʼn Pretoriase uitgewer gedoen. Ligte leesstof; ʼn nuwe bedeling en heel prettig.”

Die uitgewer waar ek werk, gaan haar essays publiseer. Die kontrak lê op ʼn lae tafeltjie. Ek wil ʼn stoel nadertrek, maar sy gaan kniel flink by die tafeltjie en begin teken. Toe ek verbaas is oor haar soepelheid, meld sy dat sy haar voet hoër as haar kop kan lig.

“Doen jy joga?” wil ek weet.

“Nee.”

“Is jou man ook so gesond?”

“O ja. Hy is 92. Hy is vandag op die gholfbaan.”

Sy vertel ʼn staaltjie wat iets oor haar lewensbeskouing verklap: Sy was by Medunsa waar ʼn professor vir ʼn groep van hulle sy beendere wys.

“Dis seker ou bene, hulle is dan spierwit,” merk sy op.

“Nee, ʼn mens kook dit af,” seg die professor.

“Nou maar wat word dan van die siel?” wil sy weet.

“Wel, die siel sit in die kop, êrens agter die oor, so ek vermoed hy word afgekook,” antwoord die professor.

Sy lees baie, maar nie juis Afrikaans nie. “Wee’ jy, ek sien daar’s tot nou ʼn boek Moord op Karibib. Die skrywer het seker net daar verbygery,” reken sy.

Só skryf sy later vir my:

“As jy enigiets meer wil skryf kan jy sê dat ek klassieke musiek geniet, dat ek deesdae net tyd het om Nobelprys-skrywers en Man-Booker en so aan te lees en dat ek versot is op skilders van ʼn sekere tydperk met Velasquez en El Greco bo-aan die lys. Ek wil niks van my eie lewe vertel nie, want ek wil nie op ʼn persoonlike vendusie opgeveil word nie. Ek antwoord nie persoonlike vrae nie, behalwe as dit ʼn onderwerp is waarin ek belangstel soos sosiale kommentaar, die ingewikkelde psige van mense en sulke nonsens!”

ʼn Vraag oor haar gunstelingskrywers laat haar kopkrap. “Genade, enige skrywer wat iets fassinerend skryf (volgens my) is ʼn gunsteling. Indien ek moet kies, so ʼn paar: Cervantes, Shakespeare, Gabriel Marquez, Dostojefski, plus. As digters, John Donne, Dylan Thomas, Rainer M. Rilke, Lorca, Odysseus Elytis. Ander boeiende gunstelinge is William Manchester en Peter Gay (sover ek weet Amerikaners).

Suid-Afrikaanse skrywers wat haar beïndruk? “Dis nogal problematies. Te na aan die huis. C. Louis Leipoldt verskaf my eindelose genot. Dan Sleigh het myns insiens een van die aangrypendste boeke, Eilande, in Afrikaans gelewer. Karel Schoeman is ook ʼn boeiende skrywer. Die vroeg-gestorwe digter, Casper Schmidt, se klein oeuvre beskou ek as baie besonders en buitengewoon.”

Van reis word mens nooit sat, glo Marié. Maar ʼn goeie boek moet ook saam en geen tablet of iets van die aard nie. “Die lewe is een groot reis, as mens mooi oplet. Nogtans sou ek graag meer van die VSA wou sien; ʼn ongelooflike land. Dan is daar Suid-Amerika en Egipte waar ek nog nooit was nie. Te veel om op te noem. Ek sou weer en weer kan terugkeer na Spanje, Italië, Portugal en Griekeland. In laasgenoemde maak die ambience my heel gelukkig.

“En nou,” maan sy, “volgens Ernest Hemingway is dit ʼn fout om van ʼn skrywer te weet. Mens moet liewer die boeke lees.”

  • Marié Blomerus se bundel herinneringe met die titel  ʼn Porseleinskerf, verskyn in September by Protea Boekhuis.

Jeanne Goosen

Beeldmateriaal

deur Deborah Steinmair

Die argief in my kop is bevolk met landskappe en klippe, maar meestal met mense en boeke. Kom ek wys jou twee klein video’s van ’n briljante en gefolterde gypsy.

Jeanne Goosen se (grotendeels onderskatte) novelle Om ’n mens na te boots het in 1975 verskyn – ʼn ou dun boekie wat my as tiener winduit geslaan en hygend na die blou hemel en die ver einders laat opkyk het.

“Ek het nog altyd geweet: die mens is nie ’n vriend nie. Ek is bang vir hulle en ek voel blootgestel in hulle teenwoordigheid. Tog gebeur dit soms dat ek na hulle goeie guns verlang en ek het dan die behoefte om my vrees vir hulle te oorkom.” (Om ’n Mens Na Te Boots)

Watter wese kan só skryf, het ek gewonder, en hoe handhaaf ’n mens die alledaagse lewe as jy so huidloos sensitief is? Ek het gewens ek kon hierdie persoon ontmoet. Jare later hét ek, en vir ’n rukkie het sy na my goeie guns verlang, en dit was duiselingwekkend en ook verskriklik: “Ek weet hoe hulle oë lyk wanneer hulle my agternakyk: verskriklik, verskriklik soos uile.” (Om ’n Mens Na Te Boots)

In my debuutroman, Marike se laaste dans, beskryf ek ’n agtermiddag saam met haar só:

“Ek het haar op my pa se plaas op De Wildt ontmoet. Ek het daarheen gevlug van my huwelik. In haar omswerwings het sy vir ’n kort rukkie in daardie geweste gewoon, in ’n rondawel op die plaas van mense na wie sy as die AWB’s verwys. Een middag teen skemer sit ons op die gras voor haar rondawel. Dis ’n valerige grasperkie wat terselfdertyd die AWB’s se agterplaas is. Die rondaweldeur is oop en ’n obskure CD met hartverskeurende sigeunermusiek dawer oor die werf.

Sy begin op die gras dans soos net sy kan dans: kaalvoet, oë ten hemele, met stom en boetedoenende gebare uit die Griekse tragedie of die Japannese kabuki-teater. Sy sê altyd dat sy die onderbene van ’n dwerg het. Haar balans is verstommend. Haar Dobermann is ook opgevang in die heidense gees van die oomblik. Hy dans op sy agterpote en hap-hap na haar ekspressiewe hande. In die skemer lug bokant haar dryf ’n volmaan soos ’n bloedblaas.

Ek gewaar twee koppe in die AWB’s se kombuisvenster, waarna die gordyne met ’n besliste en afwerende pluk toegetrek word. Net daar het ek geweet: hier gaan sy ook nie lank woon nie.”

Nou, net vir balans, die volgende prentjie uit Marike:

“Daar is donker nagte van die siel wanner die Skrywer whiskey vir ontbyt én middagete nuttig. Haar oë is twee potskerwe in ʼn gesig vertrek van haat. Sy steier van vertrek tot vertrek, ’n verwonde bokser. Sy soek kak. Haar dodelike woorde is masjiengeweervuur, ’n paddaplaag, ’n wolk sprinkane, ’n haelstorm. Sy skiet die dag vol gate. Die son verlep in die lug. My hart word ’n pruimedant. Die see sal my nie afwas nie.”

As die gode jou wil straf, laat hulle jou wense waar word.