Christopher Hope and his son, violinist Daniel Hope, during a recent visit to the USA.

Why write about travel?

by Christopher Hope

Why travel to countries where you don’t understand the language or the customs? For this good reason – they are not like home. Leaving home is a way of leaving yourself behind. No-one knows who you are or where you’re headed and, better still, nor do you. It is, to borrow a phrase from Graham Greene, a journey without maps.

I was over thirty before I left my own country. South Africa at the time was a closed society, hedged in by borders, rules, fences and warning signs, discouraging travel, personal and political. We were always warned to beware of ‘the outside world’. And the warnings made me wish to go there.

In 1975 I landed in Paris, where I did not speak the language but felt understood. Next came London, where I spoke the language but found that it took time to understand the natives. I was not permitted to return to South Africa for some years, so I had time. A great thing about England is that just across the water lies Europe and it got to be known that I enjoyed getting lost in foreign places and writing about them.

First came Switzerland. Not so much a country as high-wire balancing act in the Alps, where four very different ethnic groups contrive, against the odds, to get along. Berlin was next – a city which was divided up into four sections by the victors of World War Two. The city was divided again between West and East, except for a well-guarded crossing point called Checkpoint Charlie. Separated countries and segregated peoples I knew about. I came from a country where the passion for partition had sent us mad. I wrote about divided Berlin. Many years later I was lucky to find myself in town on the night when the Wall came down and the Soviet empire collapsed, and wrote about that.

I went to Russia in the years of perestroika, when party members got the favours and everyone else got stiffed. I felt at home. I saw Muscovites born, schooled, married and buried – and put these surreal encounters into a book. I set off on what I called ‘travels in tyranny’, to places run, and ruined, by dictators and despots: ex-Yugoslavia, Vietnam, Laos, Cambodia, Zimbabwe and Burma. I was fascinated by the way despotic leaders and systems seem to mimic one another. As if they shared a very small props cupboard, same caps, moustaches, slogans and curses. Such regimes are deadly but they can be darkly comic. Absolute power is almost always shot through with absurdity. And someone needs to make notes.

Thirty years ago, I returned to South Africa for a long road trip I called White Boy Running. Last year I took much the same route in The Café de Move-On Blues. That’s how it goes. The scenery may change but the direction is much the same and travel has a way of bringing me face to face with myself.

  • Gaan luister na Christopher Hope by die FineArts Kunstefees in Hermanus (7 – 17 Junie), waar hy ’n boekepraatjie lewer oor sy reisjoernale op 11 en 12 Junie om 10:00.

Emma Bekker

Storieverteller en stoep-performer

deur Deborah Steinmair

Emma Bekker was nog nooit op haar mond geval nie. Sy dink haar liefdesverhouding met woorde het met die aanhoor van haar eerste woord begin. “My ouers het vreeslik baie met my gepraat vandat ek gebore is. Daarmee saam is daar baie gesing en gelees. En stories vertel! Dit help ook om groot te word in huis waar jy omring is deur boeke.”

Emma lyk soos ’n Afrikaner-Kahlo, of ’n Mexikaanse Sarie Marais. Met ’n klappie Japannees. Haar hande en haar hele lyf gesels saam, maar sy reken: “Ek is meer aandagafleibaar as wat ek ’n ekstrovert is!”

Sy dink lank en skryf vinnig: “Die meeste van my skryfwerk word in my kop gedoen, voor dit op papier of rekenaar losgelaat word. Ná lank se gedink, word dit dikwels soos ’n oorryp stoelgang losgelaat.”

Op skool was sy só lief vir perform, dat sy drama gaan studeer het. “En toe ná my eerste jaar van rigting verander het. Ek is meer van ’n storieverteller as ’n performer. En as jy my reg op my agterstoep betrap, word ek maklik tydens ’n lang Sondagmiddagete ’n performer.”

Die beste Afrikaanse boek wat sy onlangs gelees het, is Die ongelooflike onskuld van Dirkie Verwey deur Charl-Pierre Naudé. “Dit voel asof Murakami en Robbins in ’n klitser saam met Afrikaanse eiers gesit is en hierdie boek gebak is. En dan is Naudé se digterlike taalgebruik, marginale verbeelding en sy geslepe sin vir humor totaal verleidelik,” reken sy.

Verveel ander skrywers se boeke haar soms? “Ek ly maklik aan leesdepressie. Ek bewonder mense wat konstant ’n boek in die hand het. Dis vir my maklik om ’n boek op te tel en neer te sit. Maar ek vind dat wanneer ’n boek my aangryp en intrek, ek amper ’n gevoel van rou ervaar as ek klaar gelees het.”

Die eerste oplaag van haar digbundel, Skryn, (Protea Boekhuis) het uitverkoop. Haar kortverhaalbundel, Vel, verskyn volgende jaar ook by Protea. Hoe skryf sy? “Dit begin by stories, hoe stories onthou en verdraai word. En hoe geskiedenisse fiksie word en mites geskiedenis. Ek is tans baie geïnteresseerd in die manier waarop magsdinamikas verhoudings beïnvloed.”

Day job?

Ek noem myself ’n transformasiefasiliteerder – iets tussen ’n masseuse en ’n shrink. Die Tannie In die Voorskoot wat tee en troos bedien. En lywe vryf. Met ’n skeutjie gatskop en ’n empatieke oor.

Boeke wat haar bybly:

Klein Verseboek, Groot Verseboek, Die Uile, Fritz Deelman, Die Hart Van Java (I.D. du Plessis). “En toe begin ek vroeg grootmensboeke lees: Paul Gallico se boeke, veral The Snow goose, en in Graad 9 Credo Mutwa se Let not my country die.”

Invloede:

Erica Jong, Margaret Atwood, Jeanne Goosen, Chinua Achebe, Virginia Woolf, Kurt Vonnegut en Tom Robbins uit my vroeë twintigs, toe Marques, Rushdie, John Updike, Umberto Eco, Haruki Murakami, Jonathan Frantzen, en onlangs Patricia Lockwood, George Sanders en Adichie. “En dan pas Harari se Sapiens. Die hele kwessie van volhoubaarheid lê op my eierstokke.”

Schalk Schoombie en Robert A Heinlein

TANSTAAFL, Waldo!

deur Deborah Steinmair en veral Schalk Schoombie

Die jeugboekskrywer Paul Zindel het gereken: Reality is a crutch for those who can’t face science fiction. Het jy al gehoor van harde wetenskapfiksie en sien jy kans daarvoor?

In een van Schalk Schoombie se kortverhale lees ek Robert A Heinlein raak. Wikipedia noem hom die ‘dekaan van wetenskapfiksieskrywers’. Hy was ’n lugvaartingenieur en het aangedring op wetenskaplike akkuraatheid in sy fiksie. Hy was dus die pionier van die subgenre ‘harde’ wetenskapfiksie.

Hy het dinge gesê soos:

“Never attempt to teach a pig to sing; it wastes your time and annoys the pig.”

“Once a month, some women act like men act all the time.”

Schalk skryf die volgende oor hom:

“Hy het aanhoudend teruggekeer na sosiale temas soos die belangrikheid van individuele vryheid en selfstandigheid, die verpligting wat individue aan hulle samelewings verskuldig is, die invloed van georganiseerde godsdiens op kultuur en regering, die tendens van ’n gemeenskap om nie-konformerende denke te onderdruk.

Heinlein munt begrippe wat deel van die Engelse taal en internasionale bewussyn geword het, soos “grok”, “waldo” en “speculative fiction”. Hy het begrippe soos TANSTAAFL, “pay it forward” en “space marine” gepopulariseer. Hy het tegnologiese vernuwings met sowat 35 jaar geantisipeer. In sy roman The Door into Summer beskryf hy ’n moderne weergawe van die waterbed, hoewel hy nooit een gepatenteer of gebou het nie.

Die woord “grok” kom in Heinlein se roman Stranger in a Strange Land voor. Dit verwys na diep en omvattende begrip, om iets so deeglik en diepgaande te verstaan dat die waarnemer deel word van sy waarneming – om daarmee saam te smelt, verweef te raak, om te ondertrou, jou identiteit binne groepverband te verloor.

TANSTAAFL is ’n akroniem wat uit die vroeë 20ste eeu kom, gepopulariseer in Robert A. Heinlein se roman The Moon is a Harsh Mistress. Dit staan vir “There ain’t no such thing as a free lunch”. Iets wat geadverteer word as “gratis” het altyd verskuilde koste.

Die woord “waldo” is in sy kortverhaal Waldo in Astounding Magazine gemunt.

Die hoofkarakter Waldo Farthingale-Jones is ’n meganiese genie wat homself afskei van die res van die mensdom. Hy ly aan myasthenia gravis, ’n seldsame outo-immuun siekte gekenmerk deur verswakte spiere sonder atrofie, en ’n algemene weersin in mense. As baba was hy so swak dat hy skaars sy kop kon optel om te drink of ’n lepel vashou. Hy kanaliseer sy aansienlike intellek en familiegeld in die ontwikkeling van ’n apparaat gepatenteer as Waldo Jones se Sinchroniese Herdupliserende Pantograaf. Wanneer Waldo ’n handskoen en ’n harnas dra, kan hy ’n veel kragtiger meganiese hand beheer deur net sy hand en vingers te beweeg. Dis een van verskeie meganismes wat hom so ryk maak dat hy vir hom ’n huis in die ruimte kan bou.

Later, in ons werklikheid, is afstandbeheerde manipuleerders ontwikkel wat as “waldo’s” bekend staan en sommige is deur NASA gebruik. ’n Amerikaanse maatskappy, The Character Shop, wat animatroniese toestelle vir rolprente skep, het die handelsmerk Waldo geregistreer.”

Die (on)draaglike swaarheid van Bookerpryswenners
deur Schalk Schoombie

“Te moeilik!” “Ontoeganklik!” “Onleesbaar!” Enkele klagtes wat ek al teëgekom het oor romans wat met die jaarlikse Bookerprys in Brittanje bekroon is. Nog ’n aantyging: “Gekies om omstrede te wees!” Ter verdediging van die beoordelaars se keuses sou jy kon aanvoer: dis ’n literêre prys, nie ’n gewildheidsprys nie.

Jy wil hoop en glo dat gehalte en stilistiese vernuwing die bakermat moet wees. Onafwendbaar speel persoonlike smaak (van die beoordelaars) en die tydgees (politieke korrektheid, bepaalde behepthede) ’n deurslaggewende rol, solank daar darem ook waagmoedige keuses gemaak word, met wenwerke wat grense verskuif en lesers uit hul gemaksones prik, hulle uitdaag om wyer en dieper te verken, vrae te stel en deel van die breër diskoers te word.

  • Aanvanklik was ek meegevoer met The Luminaries deur Eleonor Catton, ’n epiese relaas oor die goudvelde van Nieu-Seeland (Booker 2013), maar ek het die afloop duister en onafgerond gevind; te veel los drade.
  • Richard Flanagan se The Narrow Road to the Deep North (Booker 2014) was deurdrenk met Japannese wreedheid en afgryslike oorlogmisdade, die soort skokroman wat jou op elke bladsy laat gru, maar wie kan stry dat dit ’n emosionele kragtoer en oorrompelende historiese evokasie is?
  • Marlon James se A Brief History of Seven Killings (Booker 2015), ’n dramatisering in tientalle perspektiewe van ’n sluipmoordaanval op die reggae-koning Bob Marley, het ek byna onleesbaar gevind, meestal te wyte aan die gedronge en skurwe Jamaikaanse dialek. Dit verg voorwaar volharding as jy jou in elke sin en paragraaf vaslees teen vreemde kliekwoorde en -frases wat eers nageslaan moet word.
  • Dit gaan aansienlik vlotter met Anna Burns se Milkman (Booker 2018), ’n tydige narratief wat tredhou met die #MeToo-beweging; maar wees daarop bedag: dis geen piekniek nie. Die prosa is gelade en veelvlakkiger – “heightened language” soos Shakespeare-kenners sal sê – en taamlik herhalend van aard, ’n doolhof van genderpolitieke mymeringe wat die handeling telkens bladsye lank onderbreek en uitstel. By tye fassinerend, merendeels frustrerend as jy agter die storie wil aanlees.
  • Sommige lesers vind Lincoln in the Bardo van George Saunders (Booker 2017) onleesbaar en tematies makaber, ’n fantasmagoriese ekskursie na die begraafplaas, waar ’n horde geeste saamdrom as getuies van die Amerikaanse staatsman se obsessiewe rou oor sy gestorwe seun. Die “soundbite”-styl van los gedagtes, geskiedkundige aanhalings, anekdotes en vertellings deur eksentrieke spoke doen aanvanklik vreemd voor, maar algaande gaan dit gladder en raak die aanbod ryk en lekker.
  • Die slot van die veelsydige Julian Barnes se The Sense of an Ending (Booker 2011) is weliswaar enigmaties en raaiselagtig, wat die leser noop om te herlees, te herkou, en selfs om dit van voor af aan te pak.
  • Verskeie lesers het my vertel dat hulle heeltyd hardop gelag het met die lees van The Sellout deur Paul Beatty (Booker 2016), wat dit ’n sterk aanspraakmaker as toeganklikste Bookerpryswenner die afgelope tyd maak. Dis volgende op my leeslys.
Wat Deborah gelees het

Ek het ’n sondige plesier: huishoudelike noir. Dis voorstoep-krimi’s waar gewone mense moor of moorde aanskou. Die verteller is gewoonlik eksentriek, raar en heeltemal buite voeling met die werklikheid – dus is die narratief nie betroubaar nie. Die voorplat bevat gewoonlik geel en blou.

In hierdie helder blerts van ’n boek beland die leser in die kop van ’n outistiese seun. Hy wieg vir vertroosting, flap sy arms as hy ontsteld is en dans graag met totale oorgawe terwyl hy elke ledemaat wikkel en slinger. Hy vertolk taal absoluut letterlik en mense se motiverings slaan hom dronk. Hy ly aan, of is geseën met sinestesie: wanneer een sintuig gestimuleer word, reageer ’n ander sintuig. Wanneer Jasper geluide hoor, sien hy kleure. Elke mens se stem het sy eie kleur en daaraan herken hy hulle, aangesien hy tot geen greintjie gesigsherkenning in staat is nie – hy herken selfs nie sy eie pa nie.

Sy obsessie is voëls (die parkiete in die buurvrou, Bee Larkham, se boom) en skilder: hy skilder gebeure deur die kleure te herroep. Wanneer die cool jong buurvrou met wie hy bevriend raak vermoor word, word hy as raaiselagtige getuie herhaaldelik deur die polisie ondervra en sy sketse en notas word deur elke Jan Rap en sy maat beduimel.

Dit word vir die leser duidelik dat Jasper deur verskeie grootmense gemanipuleer en uitgebuit word. Dis verskriklik en verruklik om tyd in hierdie tienerseun se besige, eiesoortige kop te verwyl. Die spanning is haas ondraaglik: het Jasper vir Bee vermoor, soos hy glo? Waarom? Wie is Blou Bofbalkepman? Wat steek Jasper se pa weg? Wees gewaarsku: dis ’n slaapverdrywer.

Wat John nou lees

John King, bestuurder van die UPPERcase Boekwinkel in Central Square, Menlyn Maine is ʼn superboekwurm, Weekliks draf hy ʼn kruiwa vol nuwe boeke kaf. “Uit die aard van my werk kry ek heelwat voorafkopieë – sekere van hierdie titels is nog komende in 2019 – so ver soos Julie,” verduidelik John. “‘n Ongelooflike gunsteling op hierdie lys is die Shafak titel: seker een van die beste wat ek hierdie jaar lees. Met die McEwan titel gaan dit maar swaar!”

  • Becoming – Michelle Obama, Viking, 2018
  • The Priory of the Orange Tree – Samantha Shannon, Bloomsbury, 2019
  • Machines like Me – Ian McEwan, Jonathan Cape, 2019
  • An Orchestra of Minorities – Chigozie Obioma, Little, Brown, 2019
  • 10 Minutes 38 Seconds in this strange World – Elif Shafak, Viking, 2019
  • Midnight in Chernobyl – Adam Higginbotham, Bantam Press, 2019
  • The Whisper Man – Alex North, Penguin Books, UK 2019
  • Range: How Generalists triumph in a specialized World – David Epstein, Macmillan, 2019
  • Jan, Piet, Koos en Jakob – Loftus Marais, Human & Rousseau, 2019
  • Koshuis – Erns Grundling, Queillerie, 2019
  • Die Avonture van Kuifie: Bestemming Maan – Hergé, Protea Boekhuis, 2019
John se skandlys

“ʼn Lys van titels wat ek nét nie kon voltooi nie.”

  • Love is Blind – William Boyd, Viking, 2018
  • The Golden House – Salman Rushdie, Jonathan Cape, 2017
  • Boer kry ʼn Vrou – Jan van Staden, Tafelberg, 2015
  • Blue Cow Sky – Peter Church, Two Dogs/Mercury, 2015
  • The Wrong Dead Guy – Richard Kadrey, Harper Voyager, 2017
  • The Waiter – Matias Faldbakken, Doubleday, 2018
  • The Little Prince – Antoine de Saint-Exupéry, 1943

Kontak John by UPPERcase Central Square @ Menlyn Maine, 012 348 1835

Boeke argief

  • Vier grotes van 2018
  • ʼn Sestiger in Namibië
  • Beeldmateriaal: Jeanne Goosen
Lees nou